Navigation – Plan du site
125

Woon-werkverplaatsingen: stand van zaken en actieperspectieven voor de bedrijven

Synthesenota BSI

Notes de la rédaction

Dit is het persbericht over het artikel van Thomas Ermans, Céline Brandeleer, Michel Hubert, Kevin Lebrun en Florentine Sieux, gepubliceerd op 02 juli 2018.

De woon-werkverplaatsingen structureren het dagelijkse leven van vele werknemers in België. Aangezien Brussel bijna 710 000 werknemers telt, namelijk 15,6 % van het totale aantal betrekkingen in het land voor slechts 10,5 % van de Belgische bevolking, spelen die verplaatsingen een cruciale rol in het mobiliteitsvraagstuk in het Brussels Hoofdstedelijk Gewest, te meer daar het aantal betrekkingen er tussen 2000 en 2016 met 8,2 % is gestegen. De mobiliteit van de werknemers is echter ook een grootstedelijk probleem, aangezien 345 000 pendelaars uit de overige twee Gewesten in de hoofdstad komen werken: 31 % van de werknemers in Brussel woont in het Vlaams Gewest en 17,6 % in het Waals Gewest.

De woon-werkverplaatsingen zijn weliswaar slechts een deel van het totale aantal verplaatsingen, maar ze hebben bepaalde ruimtelijke (tussen een of meer woonplaatsen en tewerkstellingsplaatsen) en tijdsgebonden kenmerken (vrij vaste werkuren) en hebben grote gevolgen voor de verplaatsingen die om andere redenen worden afgelegd. Het is dan ook van cruciaal belang om een goed beeld te krijgen van hoe de aan economische activiteiten gerelateerde mobiliteit wordt georganiseerd en welke factoren invloed hebben op de keuze van de vervoersmodi door de werknemers. Het is onder meer de bedoeling na te gaan welke hefbomen die keuze kunnen beïnvloeden en welke rol de bedrijven op dat gebied spelen.

Die kwesties staan natuurlijk centraal in de werkzaamheden van het Brussels Studies Institute in het kader van de interuniversitaire onderzoeksleerstoel “Bedrijven en duurzame mobiliteit”, die opgericht werd met de steun van 11 particuliere en openbare actoren uit de sector. Twee onderzoekers aan de Université Saint-Louis – Bruxelles, Thomas Ermans, geograaf, en Céline Brandeleer, politicologe, hebben hun onderzoek en de bijdragen van collega’s van de Université libre de Bruxelles en de Vrije Universiteit Brussel samengevat in een synthesenota, die verschijnt in nummer 125 van het tijdschrift Brussels Studies.

De synthesenota verstrekt een up-to-date stand van zaken van de mobiliteit van de werknemers, verzamelt uit een patchwork van gegevens de relevante indicatoren en bestaat uit drie delen. Het eerste deel schetst een algemeen kader van de woon-werkverplaatsingen, om ze in hun geografische en sociale context en ten opzichte van de mobiliteit in het algemeen te situeren. Het tweede deel handelt over de evoluties van de vervoersmodi, de bepalende factoren voor de mobiliteit van de werknemers en de maatregelen die de bedrijven hebben getroffen met het oog op een duurzamere mobiliteit. Tot slot handelt het derde deel over drie hefbomen die de verzadiging van de vervoersinfrastructuren kunnen verminderen.

De synthesenota wijst erop dat de problematiek van de woon-werkverplaatsingen niet kan worden beperkt tot een vervoerskwestie, maar ook wordt beïnvloed door de woontrajecten van de werknemers en de ruimtelijke ordening. De acties op dat gebied lijden onder de institutionele versnippering in België, waardoor meer coherentie en overleg tussen de actoren nodig zijn. Ondanks die context onderstreept de synthesenota dat de bedrijven heel wat armslag hebben en wel op drie gebieden: de organisatie van het werk, het beheer van de mobiliteit van de werknemers en de bereikbaarheid.

In de eerste plaats kunnen de bedrijven een grote invloed uitoefenen op de rationalisering van het aantal verplaatsingen van hun werknemers. De belangrijkste instrumenten daartoe zijn telewerk en versoepeling van de arbeidstijd. Hoewel die instrumenten niet in alle sectoren kunnen worden toegepast, worden ze geleidelijk ingevoerd in de arbeidswereld. Dat moet echter op vrijwillige basis en onder begeleiding gebeuren, zo niet zou dat averechtse effecten kunnen hebben.

Vervolgens lijken de economische actoren, gelet op het toenemende aantal maatregelen in het kader van de bedrijfsvervoerplannen (BVP’s), zich steeds meer toe te leggen op het beheer van de mobiliteit van hun werknemers. De meeste maatregelen strekken er nog toe carpooling en alternatieven voor de wagen te promoten, maar de onderzoekers wijzen erop dat er dwingendere maatregelen bestaan (beperking van het aantal parkeerplaatsen en vermindering van het aantal bedrijfswagens) die eveneens behoren tot de instrumenten om de mobiliteit van de werknemers te beheren en nog te weinig gebruikt worden door de bedrijven. De nieuwe technologieën bieden waarschijnlijk nieuwe mogelijkheden op dat gebied, want ze kunnen bijvoorbeeld carpooling, het autodelen of het beheer van de parkeerplaatsen vergemakkelijken.

De verschillende maatregelen die op bedrijfsniveau worden getroffen, moeten eveneens aangepast worden volgens de locatie van de tewerkstellingsplaats. Dat brengt ons bij het derde potentiële actiegebied: de bereikbaarheid. Dat is tevens het gebied van de lange termijn, aangezien het gaat om de locatie zelf van de tewerkstellingsplaatsen en het rekruteringsbeleid van de bedrijven.

De auteurs van de synthesenota besluiten bijgevolg dat de bedrijven volwaardige actoren in het kader van de mobiliteit van hun werknemers zijn. Hun maatregelen op zich zullen de pendelproblematiek of de verkeerscongestie niet oplossen. Dat vereist eveneens een coördinatie van de maatregelen die de betrokken actoren treffen, alsook een adequaat overheidsbeleid, onder meer op het vlak van fiscaliteit en ruimtelijke ordening. Nochtans kunnen de bedrijven al ingrijpende maatregelen nemen en bijdragen tot de ontwikkeling van een duurzamere mobiliteit voor de werknemers, maar ook tot de verbetering van de competitiviteit van de bedrijven, die aldus de economische ontwikkeling van Brussel en zijn grootstedelijk gebied zal bevorderen.

Om dit artikel te citeren
Ermans, Thomas, Brandeleer, Céline, Hubert, Michel, Lebrun, Kevin en Sieux, Florentine, “Woon-werkverplaatsingen: stand van zaken en actieperspectieven voor de bedrijven”, Brussels Studies [Online], Synthesenota BSI, nr. 125, 02 juli 2018. URL: https://journals.openedition.org/brussels/1690
Contact
Benjamin Wayens, redactiesecretaris: bwayens[at]brusselsstudies.be

  • Logo BSI
  • Logo Innoviris
  • Logo Région Bruxelles-Capitale
  • OpenEdition Journals