Navigation – Plan du site
126

De Culturele en creatieve economie in het Brussels Hoofdstedelijk Gewest

Notes de la rédaction

Dit is het persbericht over het artikel van Caterina Mauri, Jef Vlegels en Walter Ysebaert, gepubliceerd op 10 september 2018.

De culturele en creatieve economie krijgt steeds meer aandacht. In 2012 heeft de Europese Commissie de ontwikkeling van deze economie uitdrukkelijk gestimuleerd om bij te dragen aan de groei en werkgelegenheid binnen de Europese Unie. Het zorgde ervoor dat de aandacht van vele beleidsmakers op alle bestuursniveaus – Europees, nationaal, regionaal en lokaal – gericht werd op het belang van deze sector.

Hoewel in een enorme hoeveelheid literatuur aangenomen wordt dat een bloeiende culturele en creatieve economie een positieve impact heeft op de levenskwaliteit, sociale cohesie en inclusie, moeten we vaststellen dat het een vaag concept blijft. We kunnen op zijn minst stellen dat het niet goed gedefinieerd en gekwantificeerd is. Dat in België cultuur een gemeenschapsbevoegdheid en economie een gewestbevoegdheid is, helpt uiteraard niet om de definities te harmoniseren en is ook niet bevorderlijk voor de kwantificering, vooral in Brussel.

Een studie die tracht het belang te meten en de structuur van de culturele en creatieve sector in Brussel te analyseren, is dan ook heel welkom. Caterina Mauri (Syddansk Universitet - Danemark), Jef Vlegels (UGent) en Walter Ysebaert (Vrije Universiteit Brussel) besloten de beschikbare statistieken onder de loep te nemen om voor de periode 2008-2014 het aantal betrokken bedrijven en de desbetreffende omzet, toegevoegde waarde en werkgelegenheid te bepalen.

De onderzoekers stelden statistische reeksen samen voor tien culturele en creatieve sectoren: podiumkunsten; bibliotheken, archieven en musea; fotografie; kunst- en antiekhandel; audiovisueel; gedrukte media; mode; reclame; architectuur en ontwerp. Ze maakten ook een onderscheid tussen de activiteiten volgens de intensiteit van de creatieve inhoud. De middencirkel, de Art Core (artistieke kern), zou de meeste culturele en creatieve inhoud hebben. Deze cirkel omvat bijvoorbeeld de podiumkunsten. De creatieve inhoud neemt vervolgens af naarmate men zich naar de buitenste cirkels begeeft. Deze cirkels omvatten de activiteiten die niet zozeer focussen op het creëren an sich maar wel op het ondersteunen van de creatie (en het meer rechtstreekse commerciële karakter). Een voorbeeld van zo'n ondersteunende activiteit is de levering van materiaal voor shows.

Met 4,7 % van de werkgelegenheid en 4,2 % van de Brusselse toegevoegde waarde is de studie uiteraard van mening dat in het Stadsgewest Brussel het aandeel van de culturele en creatieve economie in de gewestelijke economie groter is dan in Vlaanderen en Wallonië. In de literatuur werd dit aspect van de economie steevast in nauw verband gebracht met het stedelijke karakter. Culturele en creatieve activiteiten zijn meestal sterk gebundeld in steden, omdat de productie van deze goederen in grote mate afhankelijk is van de concentratie en diversiteit qua menselijke input, intensieve informatiestromen, de complementariteit van knowhow en vaardigheden, maar ook van vagere concepten zoals “sfeer” of “voedingsbodem voor innovatie”. Ook de rol van hoofdstad droeg ertoe bij dat bepaalde instellingen zich er kwamen vestigen. En die logica geldt nu nog altijd, met name wegens technische bijkomstigheden. Dat ligt vooral gevoelig voor de audiovisuele sector.

De auteurs merken op dat het aandeel van de culturele en creatieve economie in de totale economie gedaald is tijdens de bestudeerde periode. De oorzaken van die daling mogen dan niet helemaal duidelijk zijn, alle aspecten van de culturele en creatieve economie zijn wel getroffen, zij het dan in zeer uiteenlopende mate. Sommige sectoren, zoals de gedrukte media, zijn sterk ingekrompen en hebben veel werknemers moeten laten gaan. Dit houdt ongetwijfeld verband met de digitalisering. Andere sectoren, vooral die in de Art Core, wisten beter te weerstaan aan de financiële crisis. Dit komt wellicht doordat de scheppende kunst afhankelijker is van overheidssubsidies, die in deze periode stabieler waren, in België althans.

Sectoren met een grote culturele en creatieve inhoud, zoals de podiumkusten, audiovisuele sector, reclame en architectuur, zijn activiteiten waarvoor Brussel beter standhoudt dan de andere gewesten. Deze sectoren onderscheiden zich ook door een hoge toegevoegde waarde per werknemer, met gespecialiseerdere beroepsprofielen.

De culturele en creatieve economie is tegelijk een magneet voor creatieve beroepen en een flexibele bron van werkgelegenheid voor relatief laag geschoolde loontrekkers, vooral in de ondersteunende activiteiten. Toch moeten we vaststellen dat de ondersteunende activiteiten minder dynamisch zijn in Brussel, waar nochtans veel laaggeschoolden wonen. Deze denkpiste moet misschien verder uitgediept worden zodat de Brusselaars meer kunnen profiteren van de voordelen van het stadsleven, met name via de culturele en creatieve economie in ruime zin?

Om dit artikel te citeren
Caterina Mauri, Jef Vlegels en Walter Ysebaert, “De Culturele en creatieve economie in het Brussels Hoofdstedelijk Gewest”, Brussels Studies [online], Algemene collectie, nr 126, 10 september 2018. URL : http://journals.openedition.org/brussels/1743
Contact
Benjamin Wayens, redactiesecretaris: bwayens[at]brusselsstudies.be

  • Logo BSI
  • Logo Innoviris
  • Logo Région Bruxelles-Capitale
  • OpenEdition Journals