Navigation – Plan du site
128

Minder lokale mandatarissen in Brussel? Scenario’s en impact

Notes de la rédaction

Dit is het persbericht over het artikel van Emilie van Haute, Kris Deschouwer, Thibault Gaudin, Rudi Janssens, Dimokritos Kavadias, Ann Mares, Jean-Benoit Pilet, Vivien Sierens en Aurélie Tibbaut, gepubliceerd op 8 oktober 2018.

In 2017 suggereerde Rudi Vervoort, minister-president van het Brussels Hoofdstedelijk Gewest, om binnen het bestaande institutionele kader (zonder te raken aan het aantal gemeenten of aan hun bevoegdheden) het aantal gemeenteraadsleden en schepenen te verminderen. Wellicht wilde hij daarmee reageren op twee vaststellingen. Ten eerste blijkt uit een vergelijking van het aantal mandatarissen in Brussel met het aantal in andere steden die tegelijk hoofdstad en gewest binnen een federatie zijn (zoals Wenen en Berlijn), dat het aantal mandatarissen in Brussel vrij hoog is, vooral wanneer men naar de uitvoerende mandaten (ministers, staatssecretarissen, burgemeesters, schepenen …) kijkt. Ten tweede neemt het aantal gemeenteraadsleden van de negentien Brusselse gemeenten toe, aangezien de vigerende wetgeving het aantal mandatarissen koppelt aan de bevolking van de gemeenten en de bevolking in Brussel al vele jaren fors groeit. Sinds de gemeenteraadsverkiezingen van 2012 zijn er 685 mandatarissen tegenover 653 in 2000… Het totale aantal schepenen volgt eveneens die stijgende tendens en is gestegen van 132 in 2000 tot 141 in 2018.

Het aantal mandatarissen verminderen is echter een operatie die om meer dan alleen maar aantallen draait. Het aantal beschikbare zetels bij verkiezingen heeft directe gevolgen voor onder meer het aantal zetels dat er per lijst kan worden veroverd, en dus voor de samenstelling van lijsten, voor de kansen tot verkiezing van specifieke groepen en voor de wijze waarop mandatarissen hun functie kunnen invullen. Deze technische kwestie heeft dus al snel gevolgen voor de politiek en zelfs de democratie.

Om het onderzoek te documenteren, heeft de gewestregering, met het oog op het uitwerken van een Brussels Wetboek van de Plaatselijke Democratie, opdracht gegeven aan een interuniversitair team om onderzoek te verrichten naar de voorspelbare gevolgen van een vermindering van het aantal lokale gekozenen. Nummer 128 van Brussels Studies vat er de belangrijkste bevindingen van samen. Emilie van Haute (Université libre de Bruxelles), Kris Deschouwer (Vrije Universiteit Brussel) en hun collega’s bespreken in detail de eventuele gevolgen van drie scenario’s voor de ideologische diversiteit, de werklast, de vorming van coalities, de genderevenwichten en de positie van de Nederlandstalige gekozenen. Die drie scenario’s zijn een vermindering van het aantal gemeenteraadsleden en schepenen met 10, 20 en 30 %. De scenario’s zijn natuurlijk arbitrair, maar hebben de verdienste dat ze een licht werpen op de voorspelbare gevolgen van een vermindering van het aantal gemeentelijke mandatarissen.

Onmiddellijk blijkt al dat een vermindering van het aantal gemeenteraadsleden en schepenen politiek geen neutrale operatie zou zijn.

De onderzoekers stellen in de eerste plaats vast dat de impact zeer groot zou zijn op de kleine politieke fracties van de gemeenteraden. Als die nog kleiner zouden worden, zou de werklast tussen een nog kleiner aantal gemeenteraadsleden moeten worden verdeeld. Voorts zouden vooral de Nederlandstalige gekozenen getroffen worden door de vermindering van het aantal gemeenteraadsleden. Hun aantal zou afnemen in alle scenario’s en in sommige gemeenten dalen tot een of nul. Het kleine aantal lijsten die uit de gemeenteraden zouden verdwijnen, zouden bijna allemaal eentalig Nederlandstalige lijsten zijn. De Nederlandstaligen zouden eveneens getroffen worden bij de samenstelling van de schepencolleges van de kleine gemeenten. In de gemeenten met slechts één Nederlandstalige gekozene wordt de kans kleiner dat hij(zij) deel uitmaakt van het college en in de gemeenten zonder Nederlandstalige gekozene kan de regeling van de bijkomende schepenen niet meer toegepast worden.

Een vermindering van het aantal gemeenteraadsleden zou geen enkele impact hebben op de genderevenwichten in de gemeenteraden. De gevolgen zouden evenwel duidelijk zijn in de colleges van burgemeester en schepenen. De vrouwen zijn er al fors ondervertegenwoordigd en in de kleine colleges zouden ze het wellicht nog moeilijker krijgen om een plaats in de wacht te slepen.

Dat alles toont aan dat in de Brusselse context de instellingen (zonder onderscheid te maken tussen de gemeenten, het Gewest, de gemeenschapscommissies en de Gemeenschappen) het resultaat zijn van een subtiel en complex compromis waarvan alle radertjes met elkaar in verbinding staan. De recentste illustratie van die situatie is de poging om de cumulatie van mandaten tussen het gemeentelijk en het gewestelijk niveau te beperken. Dat leidde tot een tegenstelling tussen Franstaligen en Nederlandstaligen en tot een belangenconflict dat door het Vlaams Parlement werd ingeroepen. Op de vraag of een ‘eenvoudige’ reductie van het aantal gemeenteraadsleden en schepenen makkelijker kan worden uitgevoerd dan andere maatregelen met betrekking tot de mandatarissen, is het antwoord dan ook vanzelfsprekend negatief. Dat is echter geen voldoende reden om niet alle mogelijkheden af te tasten, zelfs een wijziging van het aantal Brusselse gemeenten en hun grenzen…

Om dit artikel te citeren
Emilie van Haute, Kris Deschouwer, Thibault Gaudin, Rudi Janssens, Dimokritos Kavadias, Ann Mares, Jean-Benoit Pilet, Vivien Sierens en Aurélie Tibbaut, “Minder lokale mandatarissen in Brussel ? Scenario’s en impact”, Brussels Studies [Online], Algemene collectie, nr. 128, 08 oktober 2018. URL: https://journals.openedition.org/brussels/1868
Contact
Benjamin Wayens, redactiesecretaris: bwayens[at]brusselsstudies.be

  • Logo BSI
  • Logo Innoviris
  • Logo Région Bruxelles-Capitale
  • OpenEdition Journals