Notes de la rédaction
Dit is het persbericht over het artikel van Arnaud Bilande, Cynthia Dal, Ludivine Damay, Florence Delmotte, Julie Neuwels, Christine Schaut en Anne-Laure Wibrin, gepubliceerd op 13 juni 2016. Lees het artikle.
Ook in het Brusselse beleid wordt meer en meer verwezen naar duurzame ontwikkeling, vooral op het vlak van stedenbouw. In dat opzicht is het project rond de eerste duurzame wijk Tivoli met zijn 400 woningen, park en bedrijvencentrum voor 'groene' ondernemingen een van de meest ambitieuze projecten die in het Gewest ontwikkeld worden.
Het Tivoli-project, genoemd naar een straat in een dichtbebouwde volkswijk in het zuiden van Laken met een lange industriële geschiedenis, betreft een voormalige opslagplaats. De wijk ligt in het noordwesten van het Brussels Hoofdstedelijk Gewest, in de Kanaalzone, die institutionele en economische actoren beschouwen als een van de strategische zones, en zelfs dé strategische zone, voor de sociaal-economische heropleving van het Gewest. Midden jaren 2000 werden twee van de drie percelen van het terrein gekocht door de Gewestelijke Ontwikkelingsmaatschappij voor het Brussels Hoofdstedelijk Gewest (GOMB), onlangs omgedoopt tot Citydev.Brussels, een publiekrechtelijke pararegionale instelling belast met economische expansie, stadsvernieuwing en de uitwerking van gemengde projecten. Na vele verwikkelingen vroeg de GOMB in 2008 aan het bureau voor architectuur en stedenbouw MSA om eerst en vooral een richtschema op te stellen en daarna ook een verkavelingsvergunning, die in 2011 een feit was. Die verkavelingsvergunning voorziet onder meer in halfopen blokken met woningen en collectieve voorzieningen, waardoor straten lopen om het terrein te structureren. Tegelijkertijd werd op een van de drie percelen het project Greenbizz, een incubator voor groene ondernemingen, opgestart.
In 2012 hebben onderzoekers in sociologie, politieke wetenschappen en architectuur en stedenbouw, verbonden aan de Université Saint-Louis – Bruxelles (USL-B), de Université libre de Bruxelles (ULB) en de Université catholique de Louvain (UCL), de kans gegrepen om dit lopende experiment in vivo te gaan bestuderen. Voor de gelegenheid hebben ze samengewerkt met verenigingen, zoals Periferia, dat instaat voor de participatie in het kader van het Tivoli-project, en in februari 2013 hebben ze de werkgroep 'Duurzame wijken' opgericht. In het 100e nummer van Brussels Studies bespreken ze heel beknopt een deel van hun bevindingen.
Hun analyse is opgebouwd rond vier thematische delen. Het eerste gaat over de betrokken actoren, het gebruik van de begrippen 'duurzaamheid' en 'bestuur' en de manieren om de openbare actie te veranderen. Het tweede heeft betrekking op de participatie, zoals die toegepast wordt voor Tivoli. In het derde deel gaan we dieper in op het verband tussen de architecturale productie en het model van de duurzame stad, waarbij we ons baseerden op het bestek van het woonproject. Het laatste deel ten slotte focust op de manier van toe-eigening door de bewoners van twee andere Brusselse projecten.
Dit overzicht van het bouwproces van de duurzame wijk Tivoli toont aan dat de invoering van de verwijzing naar duurzaamheid ontegenzeglijk enkele veranderingen teweegbrengt, alsof de wettigheid van duurzaamheid een zekere consensus bevordert. Deze verwijzing werkt vooral de invoering van participatieve procedures in de hand. Citydev had hier nochtans nauwelijks ervaring mee. Toch blijft het moeilijk om de participatiepraktijken te consolideren, vooral wanneer de einddoelen ambitieus zijn: sociale cohesie, sensibilisering voor duurzaamheid, harmonieus samenwonen van oude en nieuwe bewoners, integratie van 'groene' ondernemingen in de wijk ... De aspecten die voor de experts het meest op consensus berusten, blijven de technische en architecturale aspecten van duurzaamheid. Maar dat zijn ook de aspecten die de 'gewone' deelnemers aan de participatie het minst interesseren, want zij zijn meer bekommerd over mobiliteit en de bereikbaarheid van de toekomstige wijk. Voor de belangrijkste beslissingen, bijvoorbeeld de keuze van het promotieteam of de esthetiek van het project, wordt vaak nog te weinig gebruikgemaakt van participatie.
Sinds oktober 2014, toen de onderzoekers hun werk afgerond hebben, is er heel wat gebeurd in het kader van het Tivoli-project. Dit artikel dient dan ook beschouwd te worden als een snapshot van een bijzonder project op een welbepaald moment. Niettemin brengt deze momentopname algemenere werkwijzen aan het licht. Hun waarnemingen zijn dus een gevoelige en kritische manier om stil te staan bij de wijze waarop vorm gegeven wordt aan de moderne stad op een moment dat de woonprojecten elkaar razendsnel opvolgen in Brussel onder invloed van de bevolkingsgroei.
NB: Dit 100e nummer is eigenlijk al het 116e artikel dat Brussels Studies publiceert, aangezien het tijdschrift begin 2009 ook zestien 'synthesenota's' uitgebracht heeft naar aanleiding van het proces van de Staten-Generaal van Brussel. Binnenkort vieren we samen met onze lezers en met iedereen die bijdraagt aan Brussels Studies de tiende verjaardag van het tijdschrift. U hoort dus gauw nog van ons!
Om dit artikel te citeren
Bilande, Arnaud, Dal, Cynthia, Damay, Ludivine, Delmotte, Florence, Neuwels, Julie, Schaut, Christine en Wibrin, Anne-Laure, “Duurzame wijk Tivoli: naar een nieuw soort stadsleven in Brussel?”, Brussels Studies [Online], Algemene collectie, nr. 100, 13 juni 2016. URL: https://journals.openedition.org/brussels/1359
Contact
Benjamin Wayens, redactiesecretaris: bwayens[at]brusselsstudies.be



