Woningproductie in Brussel: de buurtstad tegenover de stedelijke verdichting
Notes de la rédaction
Dit is het persbericht over het artikel van Priscilla Ananian, gepubliceerd op 19 december 2016. Lees het artikle.
Het Brussels Hoofdstedelijk Gewest wordt geconfronteerd met een groot aantal uitdagingen, waaronder de demografische boom en de strijd tegen armoede, die niet van de minste zijn. Op een klein grondgebied leidt dat tot een grotere bevolkingsdichtheid én tot een groterevraag naar betaalbare woningen voor de verschillende bevolkingsgroepen.
De overheid tracht de stedelijke verdichting in goede banen te leiden met planningsinstrumenten die regelmatig verwijzen naar de buurtstad. Dat begrip staat voor het naast elkaar bestaan van, enerzijds, woningen en, anderzijds, diensten, faciliteiten en uitrustingen, die op wandelafstand van elkaar zouden moeten liggen. In een stad met almaar meer verkeersopstoppingen zien de gewestelijke overheid daarin een van de oplossingen voor het mobiliteitsvraagstuk.
Hoewel men kan veronderstellen dat de stedelijke verdichting de geografische nabijheid van de personen en de activiteiten bevordert, brengt de woningproductie daarom nog niet de buurtstad tot stand, noch op het hele grondgebied noch voor alle inwonerscategorieën. Dat is onder meer te wijten aan de restricties bij de keuzes van de lokalisatie en programmeringvan de openbare vastgoedprojecten.
Dat is de belangrijkste vaststelling die Priscilla Ananian, thans hoogleraar stedenbouw en stedenbouwkundige studies aan de Université du Québec à Montréal (UQAM), doet op basis van een analyse van de spreiding van de grote woningbouwprojecten tussen 1989 en 2013 in Brussel. Om tot die vaststelling te komen, heeft ze de bouwvergunningen systematisch uitgeplozen en in kaart gebracht. Daarbij maakt ze een onderscheid tussen particuliere en openbare woningproductie, waarbij deze laatste de kern van haar analyse vormt.
De sociale woningbouw in Brussel volgt van oudsher twee logica’s. Enerzijds is het de bedoeling om woningen te produceren in de wijken met verloederde gebouwen en eenachtergestelde bevolking, namelijk in de historische volkswijken, (Hellemanswijk, Papenvest, bepaalde projecten in het kader van de wijkcontracten enz.). Volgens die logica worden ermiddelen geconcentreerd in bepaalde wijken in (en rond) het centrum van de stad. Anderzijds is het de bedoeling om woningen te produceren waar nog voldoende ruimte is om minder dichtbebouwde wooncomplexen aan te leggen en waar de prijs van de bouwgronden lager is (tuinwijken, waaronder Logis-Floréal, Goede Lucht, Cité Moderne, Cité Modèle enz.).
Bij de analyse van de recente openbare woningproductie stelt de stedenbouwkundige vast dat het aandeel van het aantal vergunde woningen die zich in de buurt van uitrustingen, diensten en faciliteiten bevinden, lichtjes groter is voor de openbare productie dan voor de particuliere productie. Slechts de helft van de door de overheid geproduceerde woningen voldoet echter aan de voorwaarden inzake nabijheid bij de uitrustingen volgens de filosofie van de buurtstad. Erger nog, het aandeel van de openbare woningproductie in de buurt van uitrustingen neemt mettertijd af. Dat doet vragen rijzen over de logica die gevolgd wordt bij de lokalisatie van de projecten in het kader van de huidige programma’s, en bevestigt tevens het idee dat men bij de programmering van de recente ontwikkelingspolen en de omgeving ervan van meet af aan meer rekening zou moeten houden met de nabijheid van de uitrustingen.
Tot voor kort combineerde Brussel, met zijn vrij centraal gelegen volkswijken, geen sociale kwetsbaarheid met geografisch isolement, zoals wel het geval is in de Franse voorsteden. Verhoudingsgewijs lijken de recente openbare woonprojecten evenwel niet te stroken met het “Brussels model”, onder meer wegens het kleine aantal beschikbare bouwgronden, de concurrentie met de particuliere projectontwikkelaars om de beste bouwgronden te vinden en het beleid inzake gemengdheid, dat vooral op de oude industriële as is gericht. Bijgevolg zijn de sociale woningprojecten met een hoog bedieningsniveau door uitrustingen en diensten hoofdzakelijk kleinschalige projecten. De projecten met een gemiddeld bedieningsniveau liggen vooral in de tweede kroon, terwijl de projecten met het zwakste bedieningsniveau zich in de rand van het Gewest bevinden, maar wel het grootste aantal nieuwe woningen tellen. De sociaal kwetsbare bevolkingsgroepen kampen dus niet alleen met kansarmoede, maar ook meteen tekort aan uitrustingen van degelijke kwaliteit in de nieuwe wijken, met geografischisolement en met vermoeiende verplaatsingen.
Om die voor Brussel vrij nieuwe vorm van segregatie van de armen te vermijden, moet de overheid een krachtdadig grondbeleid voeren en echte coördinatie tot stand brengen tussen de stedenbouwkundige planning en het beleid inzake huisvesting, uitrustingen en vervoer.
Om dit artikel te citeren
Ananian, Priscilla, “Woningproductie in Brussel: de buurtstad tegenover de stedelijke verdichting”, Brussels Studies [Online], Algemene collectie, nr. 107, 19 december 2016. URL: https://journals.openedition.org/brussels/1459
Contact
Benjamin Wayens, redactiesecretaris: bwayens[at]brusselsstudies.be



