Toegang tot scholen van gemeenschappen met een kwetsbare taal: een Canadees perspectief
Notes de la rédaction
Dit is het persbericht over het artikel van Marie McAndrew, gepubliceerd op 25 januari 2016. Lees het artikel.
In april 2014 heeft het Vlaams Parlement een decreet aangenomen dat het kennisniveau van het Nederlands dat van de ouders wordt geëist, significant verhoogt, willen hun kinderen het recht hebben om in Brussel Nederlandstalig secundair onderwijs te volgen. Over het decreet bestaat echter helemaal geen consensus binnen de Vlaamse Gemeenschap en zeker niet in Brussel. Het decreet komt tegemoet aan de terugkerende bekommernissen van leerkrachten en ouders over de toenemende aanwezigheid van niet‑Nederlandstaligen in de Vlaamse scholen en zou onder meer de positie van het Nederlands in het dagelijkse leven van die instellingen moeten versterken. De tegenstanders van het nieuwe decreet hebben erop gewezen dat het de bevolkingsgroepen met migratieroots zou uitsluiten, terwijl onderwijs net een belangrijk middel voor de sociale mobiliteit van hun kinderen is.
Het vraagstuk van de controle op de toegang tot de verschillende onderwijssystemen in een tweetalige omgeving is niet specifiek voor Brussel. Die kwestie bestaat ook in Canada en wel in twee vormen: enerzijds voor de (vaak Franstalige) gemeenschappen die in de minderheid zijn in het Engelstalig landsgedeelte en, anderzijds, in Quebec, waar de Franstalige gemeenschap in de meerderheid is, maar waarvan de taal kwetsbaar is op nationaal niveau. De context is natuurlijk niet helemaal dezelfde en er kunnen geen oplossingen worden voorgesteld die onmiddellijk in Brussel kunnen worden toegepast. In het kader van een internationale beleidsvergelijking kan een analyse van de situatie in Canada evenwel een ander licht werpen op het Belgische communautaire debat.
Aflevering 95 van Brussels Studies onderzoekt de aanpak van de controle op de toegang tot de scholen in Canada in een artikel van de hand van Marie Mc Andrew, hoogleraar aan het Département d’administration et fondements de l’éducation van de Faculté des sciences de l’éducation van de Université de Montréal en directeur van de Groupe de recherche Immigration, Equité et Scolarisation (GRIÉS). In 2010 werd ze voor haar werk, Les majorités fragiles et l’éducation : Belgique, Catalogne, Irlande du Nord, Québec, genomineerd als finaliste voor de Prix du Gouverneur général, een van de meest prestigieuze prijzen van Canada. De auteur maakt geen expliciete vergelijking met België, maar haalt enkele elementen aan die het debat over het onderwijs in Brussel kunnen verrijken.
De sterk verschillende keuzes die de Franstalige minderheid in Canada sinds een veertigtal jaar heeft gemaakt met betrekking tot de controle op de toegang tot haar onderwijsinstellingen, zijn gebaseerd op twee benaderingen. De eerste benadering bestaat erin een kwetsbare minderheid te beschermen door het beperken van de toegang tot de door haar gecontroleerde scholen tot degenen die een historische of bijzondere band hebben met de taal. Die bescherming garandeert een plaats voor de Franstalige kinderen in de gebieden waar het dominerende onderwijssysteem Engelstalig is, en dient om te voorkomen dat het Franstalig onderwijs als taalbad wordt gebruikt door de Engelstaligen in een omgeving waar het Engelstalige onderwijssysteem (openbaar of confessioneel naargelang het geval) nochtans meestal als performanter wordt beschouwd dan het Franstalige onderwijssysteem.
De tweede benadering is het gebruik van scholing om de etnolinguïstische betrekkingen te veranderen. Dat is de situatie in Quebec, waar het Frans de normale onderwijstaal is voor de hele schoolbevolking, met evenwel een aantal uitzonderingen om de rechten van de van oudsher Engelstalige gemeenschap te vrijwaren. De achterliggende logica beoogt te garanderen dat het Frans als officiële taal wordt gebruikt, en is niet bedoeld om de homogeniteit te beschermen van de gemeenschap die van oudsher met het Frans wordt geassocieerd. Het gaat erom de positie van het Frans op nationaal en provinciaal niveau te versterken en om van het Frans eveneens de taal van de inwoners van Quebec met migratieroots te maken.
De twee benaderingen kunnen relevant zijn. De eerste benadering is duidelijk defensief en zou volgens de auteur moeten worden beperkt tot groepen waarvan niet de historische, maar de huidige kwetsbaarheid nog steeds een feit is. De tweede benadering biedt veel meer voordelen en getuigt van een dynamische en integrerende visie op aanhorigheid en cultuur.
De Brusselse lezer zal een parallel kunnen trekken met de visies op de toegang tot het Nederlandstalig onderwijs in Brussel, die variëren tussen taalfaciliteiten voor een minderheidsgemeenschap en middelen om Brussel via de onderwijstaal te hervervlaamsen.
Het artikel van Marie Mac Andrew heeft de verdienste dat het de Belgische lezers een andere situatie voorschotelt, die evenwel relevant is voor de kwestie, en hen aldus afstand doet nemen van hun eigen situatie. Dat zal ook het doel zijn van de talrijke mededelingen op het colloquium van het Brussels Studies Institute “Affronter les défis sociétaux des villes globales: perspectives comparatives de Bruxelles et Montréal”, dat zal plaatshebben op 4 en 5 februari eerstkomend in Brussel.
Om dit artikel te citeren
McAndrew, Marie, “Toegang tot scholen van gemeenschappen met een kwetsbare taal: een Canadees perspectief”, Brussels Studies [Online], Algemene collectie, nr. 95, 25 januari 2016. URL: http://journals.openedition.org/brussels/1322
Contact
Benjamin Wayens, redactiesecretaris: bwayens[at]brusselsstudies.be



