Navigation – Plan du site
2016
101

De nood aan leerkrachten in het Brussels Gewest tegen 2020

Notes de la rédaction

Dit is het persbericht over het artikel van Benjamin Wayens, Bernard Delvaux, Pierre Marissal, Sofie Vermeulen, Benoît Quittelier en Rudi Janssens, gepubliceerd op 20 juni 2016. Lees het artikel.

Tegen het schooljaar 2019-2020 zal het aantal leerlingen in het kleuter-, lager en secundair onderwijs in het Brussels Hoofdstedelijk Gewest met ongeveer 24 000 zijn toegenomen in vergelijking met 2013-2014. Deze groei doet bijkomende noden ontstaan, niet alleen op het gebied van infrastructuur, maar ook op het vlak van leerkrachten. Een interuniversitair team van de Vrije Universiteit Brussel, de Université libre de Bruxelles, de Université Saint-Louis en de Katholieke Universiteit Leuven heeft de beschikbare gegevens onderzocht met het doel hierin meer inzicht te verschaffen vanuit een Brussels oogpunt. In het Cahier nr. 5 van het BISA, samengevat in een Fact Sheet van Brussels Studies, worden de ramingen van voornoemd team toegelicht inzake de behoeften aan onderwijzend personeel tegen 2019-2020.

500 bijkomende voltijdse equivalenten om door te gaan zoals nu

Bij een ongewijzigde situatie op het niveau van de omkadering en de in- en uitstroom zullen de in het Brussels Hoofdstedelijk Gewest gevestigde scholen qua leerkrachten minstens 436 bijkomende voltijdse equivalenten moeten in dienst nemen om de verwachte toename van de schoolbevolking op te vangen: 281 voor het Franstalig onderwijs en 155 voor het Nederlandstalig onderwijs. In dit minimalistisch scenario wordt ervan uitgegaan dat de huidige situatie, gekenmerkt door klassen met soms dichte bevolking en/of occasioneel zonder leerkracht, aanvaardbaar is. De reële behoefte aan leerkrachten om een kwaliteitsvol onderwijs te waarborgen wordt daarbij dus onderschat. Op te merken valt dat hier sprake is van voltijdse equivalenten (VTE's), die niet noodzakelijk overeenstemmen met individuele personen, aangezien een leerkracht deeltijds kan werken en dan minder dan een VTE presteert. Het aantal vereiste leerkrachten ligt dus hoger dan het aantal VTE's.

2000 bijkomende voltijdse equivalenten om uitmuntendheid te bereiken?

Idealiter moet er voor alle klassen en lessen elke dag een leerkracht beschikbaar zijn. Dit stemt echter niet overeen met de realiteit. In het huidige systeem is het bijvoorbeeld niet altijd mogelijk om onmiddellijk te voorzien in de vervanging van een leerkracht die zich 's morgens ziek meldt. Dit ideale scenario kan wel als uitgangspunt dienen om het maximale aantal VTE's aan bijkomende leerkrachten te ramen dat nodig zou zijn om de groeiende schoolbevolking op te vangen, maar ook om onmiddellijk in alle vervangingen te kunnen voorzien: 1 822 VTE's voor het Franstalig onderwijs en 342 VTE's voor het Nederlandstalig onderwijs.

De werkelijke behoefte ligt tussen voornoemde minimale en maximale raming. Deze behoefte berust op een streven om de omkadering van de leerlingen te handhaven of zelfs te verbeteren, wat een essentiële factor is voor de kwaliteit van het onderwijs, in het bijzonder in een multicultureel gewest als Brussel.

Tabel 1. Aantal vereiste leerkracht-VTE's in het Brussels Hoofdstedelijk Gewest tegen 2019-2020

Image 1000020100000523000000F72EC2DEC1698B72D2.png

Bron: Cahier nr. 5 van het BISA, berekeningen van de auteurs, op basis van gegevens uit 2015 bezorgd door de Franse Gemeenschap (betalingsbestanden) en de Vlaamse Gemeenschap (betalingsbestanden) De totalen kunnen licht verschillen als gevolg van afrondingen.

Aanzienlijke behoeften in het lager en secundair onderwijs

De groei van de schoolbevolking, die eerst merkbaar was in het kleuteronderwijs, doet zich nu ook voor in de leeftijdsgroepen van het lager en secundair onderwijs en zal in 2020 specifiek merkbaar zijn bij de leerlingen van 9 tot 13 jaar. De nood aan bijkomende leerkrachten tegen 2019-2020 betreft dus hoofdzakelijk het lager onderwijs, waar een stijging van het aantal leerlingen met 13% verwacht wordt. In de eerste graad van secundair onderwijs zou ook snel een toenemende behoefte aan leerkrachten voelbaar moeten zijn. Voor de tweede en derde graad van het secundair onderwijs, zou de groeipiek in het leerlingenaantal na 2020 komen. In het Franstalig onderwijs situeert de wervingsnood zich vooral in het secundair onderwijs, hoewel er ook bepaalde vraag-aanbodspanningen zijn in het lager onderwijs. Wat het Nederlandstalig onderwijs betreft, zijn de noden even groot in het lager als in het secundair onderwijs.

Hoe voorzien in deze behoeften?

De auteurs reiken verschillende denksporen aan om de sterke vraag naar leerkrachten op te vangen. Een eerste optie bestaat erin de vraag - en dus de behoefte aan leerkrachten - te beperken. Dit betreft geenszins een beperking van het aantal leerlingen te beperken, maar bijvoorbeeld wel een vermindering van het aantal zittenblijvers en begeleiding van leerlingen met leermoeilijkheden in een vroeg stadium, om zo de doorverwijzing naar richtingen met hoge omkaderingsgraad (bijzonder, technisch en beroepsonderwijs) terug te dringen.

De tweede optie houdt in dat het aanbod wordt uitgebreid, en dus het aantal leerkrachten op de Brusselse arbeidsmarkt. In dat verband worden verschillende ingrepen voorgesteld: meer leerkrachten in dienst houden, zowel aan het begin als aan het einde van hun loopbaan, meer leerkrachten opleiden, nieuwe leerkrachten aantrekken door te rekruteren buiten Brussel en in andere sectoren dan het onderwijs, het aantal leerlingen per leerkracht verminderen, de arbeidsomstandigheden verbeteren, beter voorzien in de vervangingsbehoeften ...

Deze mogelijke ingrepen worden toegelicht in Cahier nr. 5 van het BISA en samengevat in de Fact Sheet van Brussels Studies. Sommige ervan kaderen in de gewestelijke bevoegdheid, andere ressorteren onder gemeenschapsbevoegdheid. De behoeften werden in kaart gebracht. Het is nu de rol van de onderwijssector maar ook van de actoren op de arbeidsmarkt om te zorgen voor een duurzaam en structureel antwoord op deze uitdaging.

Om dit artikel te citeren
Wayens, Benjamin, Delvaux, Bernard, Marissal, Pierre, Vermeulen, Sofie, Quittelier, Benoît, Janssens, Rudi, “De nood aan leerkrachten in het Brussels Gewest tegen 2020”, Brussels Studies [Online], Fact Sheets, nr. 101, 20 juni 2016. URL: http://journals.openedition.org/brussels/1381

Contact
Benjamin Wayens, redactiesecretaris: bwayens[at]brusselsstudies.be

  • OpenEdition Journals