Navigation – Plan du site
2020
142

Hedendaagse cohousingexperimenten in het Brussels Hoofdstedelijk Gewest

Notes de la rédaction

Dit is het persbericht over het artikel van d'Emmanuelle Lenel, François Demonty en Christine Schaut, gepubliceerd op 10 februari 2020. Lees het artikle.

Sinds het begin van de jaren 2000 en zoals in veel Europese steden zijn cohousingexperimenten erg in trek in Brussel. In aflevering 142 van Brussels Studies onderzoeken Emmanuelle Lenel (Université Saint-Louis–Bruxelles), François Demonty (Université Saint-Louis–Bruxelles) en Christine Schaut (Université Saint-Louis–Bruxelles en Université libre de Bruxelles) eerst de omvang van het fenomeen en analyseren ze de sociopolitieke context die het huidige succes van cohousing verklaart. Vervolgens bespreken ze de architecturale typologieën die vaak met cohousing worden geassocieerd, maar ook de achterliggende ideologische principes. Het artikel is gebaseerd op empirisch materiaal dat werd bijeengebracht tijdens een veldonderzoek van twee jaar in negen recente cohousingprojecten die onlangs in gebruik werden genomen of in aanbouw zijn in het Brussels Hoofdstedelijk Gewest (BHG), ongeacht of de bewoners al dan niet de initiatiefnemers zijn.

Cohousing wordt vaak voorgesteld als een nieuwe manier van wonen die gezelliger, meer solidair, zuiniger en milieuvriendelijker is. Cohousing schept ook de mogelijkheid om gemeenschapsleven te combineren met respect voor autonomie. Het succes kan ook nog verklaard worden door andere factoren, zoals de problemen om een woning te vinden, een streven naar een gemeenschapsleven dat de sociale integratie bevordert, de hedendaagse wijzigingen van de gezinssamenstellingen en de steun van de overheden.

In de cohousingprojecten vallen typische architecturale elementen op: het “gesloten huizenblok”, gebruik van transparante materialen en hout, toegang vanaf de straat tot een polyvalente zaal, tuinen in het midden enz. Die elementen strekken ertoe drie dimensies van het wonen te concretiseren: privéruimte, gemeenschappelijke ruimte en nabije omgeving. Deze relatieve standaardisering van de architectuur lijkt de ruimtelijke concretisering te zijn van een manier van wonen die in een kritiek op het hedendaagse individualisme het leven in gemeenschap herwaardeert.

De gemeenschappelijke ruimten zijn er zeer belangrijk, omdat ze geacht worden de totstandkoming van een gemeenschap, op intermediaire schaal, tussen het gezin, de wijk en de ruimere omgeving te bevorderen. De privéruimten voor het gezin en het individu worden evenwel niet verwaarloosd, verre van. Het privéleven krijgt dus veel aandacht van de ontwerpers van de projecten, die trachten “een vrijblijvende vorm van gemeenschapsleven [...] te creëren die ruimte laat voor terugtrekking in de intimiteit van de eigen woning”. De architectuur hangt nauw samen met de ideologie die ze tot uitdrukking brengt. Ze wordt gedreven door het idee dat de materiële concretisering niet enkel uitdrukking moet geven aan een manier van wonen die gebaseerd is op het belang van het leven in gemeenschap, maar ook die manier van wonen in stand moet houden, stimuleren en zelfs creëren, mocht dat niet de hoofdmotivatie van de bewoners zijn.

Zoals uit het onderzoek blijkt, wordt deze opvatting van de ruimte, namelijk dat de ruimte de aard van de sociale relaties tussen de bewoners bepaalt, echter niet altijd in dezelfde mate gedeeld door de bewoners. De ruimte wordt immers op verschillende manieren gebruikt volgens de sociaaleconomische profielen van de bewoners en de redenen waarom ze er komen wonen. De cohousingprojecten die door groepen particulieren worden opgezet en beheerd, trekken een bepaald segment uit de intellectuele middenklasse aan. Ze worden opgezet door individuen en gezinnen die eenzelfde samenlevingsideaal delen. Woningeigenaars zijn bereid tijd en energie te steken in een plaats die andere functies vervult dan loutere huisvesting.

De projecten die worden opgezet door verenigingen of de publieke actoren (gemeenten, OCMW's, BGHM), zijn bestemd voor minder bemiddelde individuen en gezinnen, die de projecten vooral zien als een kans om voor een redelijke prijs een degelijke en ruime woning te vinden. Deze personen kampen echter vaak met zware problemen die een obstakel kunnen vormen voor hun deelname aan het collectieve project: statuut van huurder, de wens om na het werk “stoom af te laten”, enz. Voor die personen zal het voorgestelde woonmodel wellicht nog moeten evolueren.

Om dit artikel te citeren
Lenel, Emmanuelle, Demonty, Fraçois, Schaut, Christine, “Hedendaagse cohousingexperimenten in het Brussels Hoofdstedelijk Gewest”, Brussels Studies [Online], Algemene collectie, nr. 142, 10 februari 2020. URL: https://journals.openedition.org/brussels/4231

Contact
Benjamin Wayens, redactiesecretaris: bwayens[at]brusselsstudies.be

  • OpenEdition Journals