Navigation – Plan du site

AccueilVie ScientifiqueRevue de livres2002Αναφορά στο βιβλίο του ΠΡΕΒΕΛΑΚΗ ...

2002

Αναφορά στο βιβλίο του ΠΡΕΒΕΛΑΚΗ Γ.-Σ., 2001 : Επιστροφή στην Αθήνα. Πολεοδομία και Γεωπολιτική της Ελληνικής Πρωτεύουσας, Αθήνα, Εστία.

Christine Kosmopoulos

Texte intégral

1Στο πρόλογο ο PaulClaval γράφει - και είναι αλήθεια - ότι το βιβλίο αυτό διαβάζεται σαν ένα μυθηστόρημα. Ενα από τα προτερήματα του είναι ότι απευθύνεται τόσο στο απλό κοινό όσο στον ειδικό επιστήμονα. Ο καθένας θα βρει πληροφορίες και στοιχεία ανάλογα με το ενδιαφέρον του.
Στην εισαγωγή του, ο Πρεβελάκης μας προειδοποιεί ότι δεν πρόκειται για μια εργασία αντικειμενική με την έννοια ότι θα μελετήσει την Ελληνική Πρωτεύουσα ως ένα αδιάφορο αντικείμενο με την αναγκαία απόσταση που απαιτεί ενας αμερόληπτος παρατηρητής. Αντίθετα, διεκδικεί μια θέση καθαρά φορτισμένη από προσωπικά αισθήματα η οποία του επιτρέπει να καταγγείλει χωρίς συμβιβασμό την πελατειακή πολιτική και την κερδοσκοπία που κυριαρχούν ακόμη και σήμερα. Αλλά σ'αυτή την τρομερά ρεαλιστική άποψη αντικατοπρίζεται ένα όραμα πρωτότυπο και ανθρωπιστικό για το μέλλον της πόλης.
Μετά από το τέλος της οθωμανικής κατοχής, η όψη της πόλης ήταν πολύ διαφορετική από ο,τι γνωρίζουμε σήμερα. Εμπνευσμένος από το Διαφωτισμό αλλά και επίσης ωθούμενος από την θέληση να αναμιχθεί με την Αρχαιότητα, ο ορθολογισμός του καινούργιου σχεδίου της πολεοδομικής ανάπτυξης, ο οποίος έδωσε τέλος στην αναρχία 400 χρονών, εξέφραζε την συμβολική λειτουργία της πόλης και τις αξίες του έθνους. Τόσο το νέο κλασσικό ύφος των επίσημων κτίριων και των κατοικιών όσο και η γεωμετρία της πόλης δείχνουν την επιθυμία για εκδυτικισμό καθώς και τη διάσταση με την Ανατολή.
Το 1912 με τη ανταλλαγή πληθυσμώνξεκίνησε η παρακμή της Αθήνας η οποία ολοκληρώθηκε με τη Μεγάλη Καταστροφή του 1922 : 250 000 πρόσφυγες έψαξαν καταφύγιο στην πρωτεύουσα που περιείχε τότε 450 000 κατοίκους. Αυτή η ροή μετανάστων ανατάραξε την ισορροπία της χώρας που ήταν οικονομικά ήδη πολύ εύθραυστη. Ο δεύτερος παγκόσμιος πόλεμος και ο εμφύλιος πόλεμος που ακολούθησε οδήγησαν στην καταστροφή του πολεοδομικού τοπίου. Το θέμα της ανοικοδόμησης ήταν αναπόφευκτο όπως ήταν αναπόφευκτη η οικονομική κρίση της χώρας.
Τό βασικό ξήτημα που έχει τεθεί σήμερα σε σχέση με αυτό το ερώτημα : "πως περάσαμε από αυτήν την αδιέξοδη κατάσταση στην έκρηξη της κατασκευής και στο "οικονομικό θαύμα";" (σελ. 27) είναι δυο λέξεις-κλειδιά : "αντιπαροχή" και "παράνομη δόμηση", δυο συμπληρωματικά συστήματα τα οποία θα βουλιάξουν για τουλάχιστον 30 χρόνια την πόλη σε μια σκοτεινή περιόδο ανεξέλεχτης, απροσάρμοστης και καταστροφικής επέκτασης σχετικά με το περιβάλον και το μέλλον της περιοχής. "Για να διασώσει το παρόν θυσίασε το μέλλον" της πόλης και μαζί την ιστορική της δυναμική. Λίγα κτίρια επέζησαν και σήμερα ακόμη χάνονται οι τελευταίες μαρτυρίες του παρελθόντος για απρόσωπες πολυκατοικίες πολύ πιο αποδοτικές οικονομικά.
Ο συγγραφέας αναλύει αυτό το φαινόμενο ως ένα κατηφόρο προς στη κόλαση για τη κοινωνία γενικά: "Δεν είναι παράξενο...αν η πρωτεύουσα και το τοπίο της έχασαν βαθμαία κάθε συμβολική ποιότητα, εφόσον δεν υπήρχε έκφραση άλλης αξίας εκτός από το χρήμα" (σελ. 141). Από το 1950 μέχρι το 1974, η πολεοδομική ανάπτυξη έγινε λοιπόν αυθόρμητα και άναρχα χωρίς σεβασμό για το περιβάλλον και την πολιτιστική κληρονομία. Είναι γεγονός αδιαμφισβήτητο ότι : Η εγγύηση για ευημερία είναι ένα επιχείρημα πολύ πιο πειστικό στις προεκλογικές εκστρατείες παρά η υπόσχεση για κάθαρση.
Παράλληλα, και ιδιαίτερα έπειτα από τον εμφύλιο πόλεμο, διαπιστώνουμε μια ρίξη της λογικής της αποκέντρωσης που ξεκήνισε το 19ον αιώνα με τους βαυαρούς ύστερα από πίεση της Δύσης. Η αμφισβήτηση της περιφέρειας για τη προτεύουσα εκδηλώνεται και στη κρίση που γνωρίζει η κρατική εξουσία και αναγκάζει την πολιτική τάξη να βρει τις κατάλληλες απαντήσεις. Πράγματι η Αθήνα και η Ελλάδα συγκεντρώνουν ιστορικούς και πολιτισκούς δεσμούς που μπορούν να ενώνουν μια Μεγάλη Ευρώπη που επεκτείνεται στις βαλκανικές χώρες, στη Τουρκία και ακόμη στον Αραβικό κόσμο. Οσον αφορά την πόλη. είναι ανακγαίο να γίνουν τόσο μια αναβάθμιση των ιστορικών χώρων και των παλαιών συνοικιών όσο μια αναδόμηση της πόλης, και συγχρόνως να γραφτούν σ´ένα οικονομικό και πολιτικό σχέδιο ανοιχτό στο εξωτερικό αλλά και στην περιφέρεια.
Εκτός από τη εμφανή πολυμάθεια του συγγραφέα, αυτό το βιβλίο ξεκαθαρίζει τις προελεύσεις των δυσκολιών που αντιμετωπίζουμε σήμερα και καταγγέλει ένα τρόπο ζωής και νοοτροπίας που θα πρέπει να αλλάξουν. Πράγματι όπως όλες οι υπόλοιπες χώρες ετσι και η Ελλάδα και μάζι η πρωτεύουσά της θα αναγκαστούν να αναπροσαρμοστούν στα πλαίσια της παγκοσμιοποίησης αν δεν θέλουν να βρεθούν εντέλως απομονωμένες.
Μένει από το βιβλίο αυτό η πεποίθηση ότι η συμβολική αξία της Αθήνας διατηρεί τη δύναμη να ανασυγκολλήσει τα κομμάτια της ιστορίας της και να επανακτήσει τη μοίρα της στην Ευρώπη.

Haut de page

Pour citer cet article

Référence électronique

Christine Kosmopoulos, « Αναφορά στο βιβλίο του ΠΡΕΒΕΛΑΚΗ Γ.-Σ., 2001 : Επιστροφή στην Αθήνα. Πολεοδομία και Γεωπολιτική της Ελληνικής Πρωτεύουσας, Αθήνα, Εστία. », Cybergeo: European Journal of Geography [En ligne], Revue de livres, mis en ligne le 29 août 2002, consulté le 30 novembre 2021. URL : http://journals.openedition.org/cybergeo/851 ; DOI : https://doi.org/10.4000/cybergeo.851

Haut de page

Auteur

Christine Kosmopoulos

Articles du même auteur

Haut de page

Droits d’auteur

Licence Creative Commons
La revue Cybergeo est mise à disposition selon les termes de la Licence Creative Commons Attribution 4.0 International.

Haut de page
Rechercher dans OpenEdition Search

Vous allez être redirigé vers OpenEdition Search