Skip to navigation – Site map

HomeThematic issues30Sümbül Kaya’nın Emine Sevim ve BI...

Sümbül Kaya’nın Emine Sevim ve BIRARADA derneğiyle röportajı

Emine Sevim and Sümbül Kaya
Translation(s):
Entretien avec Emine Sevim de l’association « BİRARADA » par Sümbül Kaya

Full text

Bilim, Sanat, Eğitim, Araştırma ve Dayanışma Derneği (BİRARADA), toplum ve doğa yararına eğitim ve araştırma faaliyetleri yürütmek, sanatsal ve kültürel etkinlikler gerçekleştirmek, yürütülmekte olan etkinlikleri desteklemek, benzer amaçlara sahip kişi ve kurumlarla dayanışmak ve var olan dayanışmayı güçlendirmek amacıyla kuruldu. Cinsiyete ve cinsel yönelime dayalı, etnik, sınıfsal, inançsal, yaşla ve engellilikle ilgili her türlü ayrımcılığı ve şiddeti reddediyor. Laik, eşitlikçi, özgürlükçü değerler ve bilimin evrensel ilkeleri doğrultusunda eleştirel bilgi üretimini, bilgiye kolay ve eşit olanaklarla erişimi destekliyor ve akademik özgürlüklerin her koşulda korunmasını amaçlıyor1.

1Sümbül Kaya: Fransa’da şu anda emeklilik planına, 2019 sonbaharında kabul edilen işsizlik sigortası reformuna ve Çok Yıllı Araştırma Programlama Yasası (LPPR) kapsamında getirilen önerilere karşı protesto amaçlı geniş çaplı bir hareketlilik olduğunu takip ediyorsunuzdur. European Journal of Turkish Studies (EJTS) dergisi, Fransa dışındaki bağlamlarda öğretim ve araştırmadaki zorlukları bir araya getirebileceğimiz özel bir mücadele sayısı hazırlayarak bu toplumsal harekete katıldı. Ayrıca, Türkiye bağlamında akademik özgürlüğe bağlı, farklı araştırma yapmayı hedefleyen bir dernek olarak çalışmalarınızı görünür kılmak istedik.

2Tasarım Atölyesi Kadıköy’de (TAK) düzenlediğiniz bir film gösterimine gelmiştim. O etkinlikte Fransa’ya bir dayanışma mesajı yollamışlardı. Demek ki bunları birbirine bağlı konular olarak görebiliriz” diye düşündüm.

3Sizden başlayalım isterseniz. Siz de “imzacı” olarak akademiden ihraç edildiniz, davalarınız var, siz de bu süreçleri yaşadınız. Biraz kendinizden bahseder misiniz?

  • 2 Dayanışma akademileri, ihraç edilen akademisyenlerin, eğitim ve öğretimi engellenmeden sürdürebilme (...)
  • 3 Barış İçin Akademisyenler, 2012 yılının Kasım ayında Kürt tutsakların başlattığı açlık grevleri sır (...)

4Emine Sevim: Ben Munzur Üniversitesi, Sosyoloji Bölümü’nde araştırma görevlisi olarak çalışıyordum. 2016 yılında bu imza kampanyası başladığında, yüksek lisansıma da İstanbul Üniversitesi’nde devam ediyordum. Her hafta İstanbul’a gidip geliyordum ve biraz geç haberim oldu, aslında ikinci imzacılardanım. Fakat o dönemde bu durum, hükümet tarafından saldırıya dönüşmüştü ve arkadaşlarım, yüksek lisans öğrencisi olduğum için benim imzamı yayınlamadılar. O nedenle bana dava açılmadı ama diğer imzacı arkadaşlarım ile birlikte ihraç edildim. Biz 2017 yılının Ocak ayında 686 numaralı Kanun Hükmünde Kararname (KHK) ile ihraç edildik. O dönemde biz Munzur Üniversitesi’nden ihraç edileceğimizi zaten anlamıştık ve dayanışma akademileriyle bir şeyler yapmaya başlamıştık. İhraçtan sonraki süreç tabii biraz kötü gelişti. Şehirde ses çıkarabileceğimiz bir alan yoktu. Okulum İstanbul’da olduğu için de 2017 Nisan-Mayıs ayı gibi İstanbul’a taşındım. O zamandan beri buradayım. Tüm bu süreçleri arkadaşlarımız ile birlikte örgütledik. Dayanışma akademilerini2 ve BAK (Barış için Akademisyenler)3 inisiyatifi dava koordinasyonunu zaten biliyorsunuz. Şimdi yeni bir grup daha oluşturduk. Beraatler sonrası, Olağanüstü Hal (OHAL) Komisyonu’na verilecek cevaplar, pasaportlarımızı alamama gibi hak kayıplarını takip eden bir grup oluşturduk, ben de aktif olarak onun içinde yer alıyorum. Hatta sizin de katıldığınız etkinliğin olduğu gün aslında biz, Fransa, Avrupa ve diğer ülkelerin akademilerindeki meseleleri takip ettiğimiz için, sokakta Eğitim-Sen ile birlikte bir basın açıklaması yapacaktık. Ama onu yapamadık çünkü son dönemde artık sokakta eylemler yapılmasına dair de baskı ve yasaklar oldu. O dönemde İstanbul Valiliği 10 gün boyunca sokakta yapılacak eylemleri yasaklamıştı. O nedenle biz de belgesel gösteriminde öyle bir mesaj gönderdik.

5Basın açıklaması Fransa’nın durumu ile mi ilgiliydi?

6Evet evet. Fransa’da emeklilik reformu ve üniversite reformunu takip ediyoruz. BAK Fransa’dan arkadaşlarımız ile de irtibat halindeydik. 5 Mart günü uluslararası bir dayanışma eylemi yapılacaktı. Biz de o gün için dışarıda bir basın açıklaması yaparak Fransızca, Almanca ve İngilizce dayanışma mesajlarımızı okuyacaktık fakat yapamadık o gün. Amacımız oradaki süreçte onlara destek olduğumuzu ve ortak olduğumuzu anlatmaktı hedefimiz.

7Fransa’daki reformları nasıl karşılıyorsunuz?

8Doğrusunu isterseniz o konu ile ilgili birkaç farklı görüş var. Biz de çok sık tartışıyoruz kendi aramızda. Üniversitelerdeki sıkıntılar aslında bizim gördüğümüz kadarıyla Avrupa’da daha önce başlamıştı. Mesela güvencesizlik, proje bazlı çalışma ve ücret anlamında bir eşitsizlik... Türkiye daha o aşamada değildi. Mesela akademideki kadın sayısı açısından düşünürsek, akademide ciddi oranda kadın olmasına rağmen, bir cam tavan etkisiyle pozisyon yükseldikçe sayı azalıyor. Onun dışında ücret eşitliği açısından bakıldığında özel üniversiteler Avrupa’daki ya da Amerika’daki gibi fazla sayıda ve gelişmiş değiller. Onları daha yeni yeni deneyimliyoruz. Ama onun dışında bizde de anti demokratik uygulamalar had safhada tabii. Biz araştırmalarımızı müdahale olmadan gerçekleştiremiyoruz. Bazı konular asla çalıştırılamaz hale getirildi. Özellikle OHAL dönemi, insanların çalışmaları iptal edildi. Demokratik haklar açısından bakıldığında biz çok daha kötü bir durumdayız. Ama güvence ve akademideki pozisyonlar açısından bakılığında Avrupa çok zor bir yer, bunu gözlemliyoruz. Dolayısıyla Fransa’daki üniversite reformu bizim de yakından hissettiğimiz bir şey çünkü üniversitelerdeki değişim son yıllarda Türkiye’de çok ciddi bir soruna dönüştü. Çok farklı pozisyonlar var, araştırma görevlisi, 50/d’li, ÖYP’li olan gibi çeşitli kavramlar var. Bu statüler, yönetmelikler ve müdahaleler ile sürekli değiştiriliyor. Son çıkan KHK’lar bu süreçleri o kadar hızlandırdı ki, çok tepeden inme bir biçimde, neoliberal politikaların adım adım gerçekleştireceği şeyler, pat diye gerçekleştiriliyor. Üniversitelerin durumuna dair zaten çoğumuz mücadele veren insanlarız. Hiç bu durumlar yokken de mevcut üniversiteleri eleştiren akademisyenlerdik. Fakat son süreç, daha yıkıcı, daha sert ve insan kıyımına neden olan bir süreç ördü. Bu anlamıyla tabii Fransa’daki arkadaşların orada başlattıkları ciddi protestolara konu olan hisleri bizi bu açıdan ilgilendiriyordu.

9Statülerin değişimini biraz açıklar mısınız?

10Araştırma görevlileri açısından bazı kategoriler var. Araştırma görevlileri, üniversitede çalışan akademik personelin en düşük statüde görülen kısmı. Normal şartlarda bizler de belli sınavlara girerek üniversitede çalışmaya başlıyoruz ama tam memur olarak görülmüyoruz. Buna yönelik hak kayıplarımız var. Tam olarak sözleşmeli gibi de değiliz. Aslında her yıl yenilenen bir sözleşme var ortada ama sosyal haklarımız şöyle değişiklik gösteriyor; örneğin ÖYP (ÖĞRETİM ÜYESİ YETİŞTİRME PROGRAMI) diye bir uygulama var. . Bu kişiler merkezi sınavlar ile üniversitede çalışmaya hak kazanıyorlar ve onların bağlı olduğu başka yönetmelikler var. Bu kişiler doktoralarını yaptıkları süre boyunca o sürenin aynısı kadar kadrolarının bulunduğu üniversitelerde çalışmak zorundalar. Eğer o durumda bir problem çıkarsa 100 binlerce liralık bir senet imzalamış oluyorlar ve devlet onlardan o parayı talep ediyor. Bu da onların sürekli olarak denetlenmesine ve baskılanmasına neden oluyor. İkinci olarak 50/d kadrosu var yine araştırma görevlileri için. Bu aslında Avrupa’daki sisteme biraz benziyor. Bir kişi doktorasını bitirene kadar üniversitede çalışmaya başlıyor ama doktorasını bitirince tamamen işsiz kalıyor. Ve o kişilerin ücreti, sigortası gibi şeyler daha düşük oluyor. Ve bir de her an işsiz kalma tehdidi ile çalışıyorlar. Son olarak yine araştırma görevlilerinin olduğu başka bir şey de 33/a kadrosu dediğimiz bir kadro. Bu da aslında cari alım denilen bir usül ile, girilen sınavlarla kişi üniversitede çalışmaya başlıyor ve kişi oranın kadrolu çalışanı gibi oluyor. Bu şimdiye kadar diğer kadrolar arasında biraz daha güvenceli bir kadro gibi görülüyordu fakat KHK’lar ile birlikte bu kadrolar da birbirine karıştırılmaya başlandı. Ben de 33/a kadrosuydum, her yıl bir sözleşme yapılıyordu ama biraz daha göstermelikti. Diğer kadrolarda doktora öğrencisi olma koşulu, öbüründe senet imzalama koşulu vs. varken bu kadroda öyle koşullar yok. Siz belli sınavlara girip orada kadrolu olarak çalışıyorsunuz. Onun dışında üniversitelerde bir de yardımcı doçent pozisyonu vardı, onu kaldırdılar. Şu anda doktorasını bitirenler doktor öğretim üyesi olarak çalışıyorlar.

11İhraç olmanız hayatınızı nasıl etkiledi? Nasıl sıkıntılar yaşadınız?

  • 4 Mehmet Fatih Traş, Çukurova Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Ekonometri Bölümü’nde (...)
  • 5 Tuna Altınel, Lyon 1 Üniversitesi’nde öğretim görevlisi ve “Bu suça ortak olmayacağız” bildirisinin (...)

12İhraç edileceğimizi biz aslında bir hafta öncesinde anlamıştık çünkü bir yığın ihraç oluyordu. Biz de kendimizi hazırlamak istedik ama tabii öyle olmadı. Çünkü yerlerimizden edildik. Ben Dersim’de yaşıyordum ve evim, eşyalarım, kitaplarım oradaydı ama artık orada yaşayamaz oldum, göç etmek zorunda kaldım. İstanbul’a yerleştiğimde oradaki eşyalarımı ve kitaplarımı getiremedim. Burada ev de tutamadığım için bir oda kiraladım. Benim için en zor geçeni bu süreçti. O dönemde açık söylemek gerekirse her şeyin anlamını kaybettiği ve yaşamayı sorguladığımız bir dönem. O dönemde Mehmet Fatih Traş4 isimli bir arkadaşımızı kaybettik, intihar etti. Bu durumların neden olduğu şeyin çok ağır ve zor bir şey olduğunu düşünüyorum. Fakat sanıyorum o dönemde biraz daha hayatı iyileştiren şey, bizim dayanışmalarımız oldu. Ben o dönemde, İstanbul’a geldikten 3 ay sonra, yine benim gibi KHK’lı olan, Almanya’da olduğu için Türkiye’ye gelemeyen bir arkadaşımın evinde kaldım. O da bir şekilde Almanya’ya gitmişti, orada olduğu sırada ihraç edildiği haberini aldı ve pasaportu iptal olduğu için Türkiye’ye dönemedi. İstanbul’daki evi öylece boş duruyormuş, hatta birkaç kez hırsız girmiş evine. Ortak bir arkadaşımız vasıtasıyla ben onun evinde kalmaya başladım. Bu, benim için biraz daha iyi oldu. Öyle bir duygudaşlık kurmak... Biz uzaktan ev arkadaşıydık, o dayanışma iyi geldi. Bir de insanın kendine ait bir alana ne kadar ihtiyacı olduğunu o dönemde anladım. Zeynep’in evine taşındığım ilk bir haftayı, onun evdeki anılarına bakıp ağlayarak geçirdim. Benim için bir deşarj olma biçimiydi sanırım. Çünkü göç etmek zorunda olmamız çok dokunaklı geliyordu. Ama o birinci haftanın sonunda şunu kesinlikle anladım; Ben bu süreci ağlayarak geçirmek istemiyorum. Hemen bir toparlanma oldu. Sabahları işe gider gibi kütüphaneye gidiyordum, akşamları da işten döner gibi eve dönüyordum. Haftaiçi beş gün öyle bir rutin oluşturdum. Toplamda bir yıl içinde üç tane makale üretmiş oldum. Bu, bana çok iyi geldi. O sırada biz, dayanışma akademilerinde de çeşitli etkinlikler yapmaya başladık. Fakat, tam ben her şeyi yoluna koymuşken başka bir olay daha gerçekleşti. Özellikle taşra üniversiteleri dediğimiz, yani İstanbul, Ankara ve İzmir dışındaki üniversitelerde Barış Akademisyenleri’ni haberleştirip ifşa ederek gazetelerde ve sosyal medyada linç kampanyasına giriştiler. Ben 2017 Ocak’ta ihraç edilmiştim, 2017’nin Aralık ayında, yani neredeyse bir sene sonra oldu. Ben oradayken Türkiye’nin Toplumsal Yapısı dersi veriyordum. Biz araştırma görevlisiyiz, normal şartlarda ders veremeyiz ama derse gelemeyen hocaların derslerini vermemiz için de zorluyorlardı bizi. Bu derslerden bir tanesinde, Sosyal Bilimlerde Araştırma Yöntemleri dersi, bir örnek bularak onun üzerinde çalışıyorduk. Ben de sınıfa bir başlık bulup çalışalım diye sormuştum. Son derste bir öğrenci video çekmiş. Bir dakikalık bir video. Ben diyorum ki, “Kürdistan’da kadınlara yönelik hak ihlalleri, belki de bu konuyu biraz daha nesnel şekilde daraltmalıyız” diyorum ve ders bitiyor Ben derste Kürdistan diyorum diye bu video sosyal medyada paylaşıldı ve bir linç kampanyasına dönüştü. Sonra şehrin valisi ve rektör tarafından da konuyla ilgili açıklamalar yapıldı. Sonra rektörün özel kalemi, bütün sosyal medya hesaplarında benim KHK listesinde ismimi çizip, adımı verdi. Videoda sadece görüntü varken, o benim adımı, soyadımı ve kimlik numaramı verdi. Bu süre bizim çok zamanımızı aldı. Yani açıkçası ikinci kez ihraç edilmiş kadar feci bir durum yaşadım. Hukuki boyutu benim için oradan sonra başladı çünkü bu video gerekçe gösterilerek Terörle Mücadele Şubesi hakkımda bir soruşturma başlattı. Bayağı kabus gibi bir şeydi. Sonra bu durumu BAK’ta ve çeşitli arkadaş gruplarımda paylaştım. Bunun linç ve karalama kampanyası olarak nasıl kullanıldığını anlattım. Sonra ilginç bir şekilde, bu durumun belli yerlerde yaşandığını, özellikle Barış Akademisyenleri’nden bir kişinin seçilip, o kişilerin hakkında atıyorum mesela bir radyo programından bir bölüm anlatılmış, öbürünün yine bir derste çekilmiş videosu, öbürünün bilmem nerede yazdığı bir yazı... Hatta Tuna Altınel5‘i biliyorsunuzdur. O da hala bunun davasını yaşıyor. Bu tür örnekler bayağı bir çoğalmaya başladı.

13Anayasa Mahkemesi’nin (AYM) kararlarından sonra Barış Akademisyenleri’nin durumları nedir? Durum normale döndü mü ya da dönecek mi? Bu konuda umudunuz var mı?

14O çok tartışmalı bir konu. Geçtiğimiz Temmuz ayında AYM’nin açıklaması oldu. Sonrasında biz bu konuyu da epeyce tartıştık. Hatta hukukçu arkadaşlarımızın metinlerine bakılabilir, onlar daha hukuki terimlerle izah ediyorlar. Fakat başından beri söylediğimiz şey, bu geç kalınmış bir karar. Dolayısıyla her şeyin siyasi ve politik bir yörüngede ortaya konulduğunu gösteriyor. Çünkü başından beri biz şunu savunuyorduk; eğer bu 1128 kişiye aynı gerekçe ve aynı iddianame ile dava açıyorsanız niçin tek tek yargılıyorsunuz? Bunların hep birlikte yargılanması lazım, bu bir. İkincisi de, onların yargıladıkları maddeye itiraz edip 301 denilen madde ile yargılanmasını istiyorduk. Bunların hiç birisi dikkate alınmadı ve duruşmalar o şekilde sürdü. Ve bu, parçalı hale getirmenin çok net bir örneğiydi. Çünkü aynı davadan yargılanan bir kişiye beraat verilirken, bir kişiye 1 yıl 3 ay ceza verildi. Birisi 2 yılın üstünde ceza aldı, yani herkese farklı bir muamele yapıldı. Bu çok yanlış bir şeydi ve neticede hala onun ceremesini çekiyoruz. Dolayısıyla, AYM kararı gelince, ki o da neredeyse salt çoğunlukla verilen bir karar, bu tabii politik bir davranış gibi gözüktü bize. O yüzden sonrası için biraz daha temkinli olduk. Elbette çok sevindirici bir haberdi. O davaların tek tek düşmesi, artık beraat sonuçlarını alıyor olmak önemliydi. Ama bize de şunu anlatıyor, bu süreç hem politik, hem ideolojik, hem de pratik olarak uygulama açısından insanları ayrıştırarak farklı muamelerle, birlikte davranmalarının önüne geçen bir süreç. Aynı şey pasaport yasağı meselesinde de oldu. Şu anda pasaportlarını alabilen de var, alamayan arkadaşlarımız da var. Bunların hiç bir bahanesi yok. Hepsi keyfi olarak yapılan şeyler. Aynı şey işlerimize dönmek için de söz konusu. Bizim şu an çok önemli bir problemimiz var, biz işlerimize dönmedik. Biz çalışamıyoruz. Şu anda KHK’lı olduğumuz için hala sigortalı bir işe girmek, bırakın devlet kurumlarını, özel bir yerde çalışmak ve eğitimle ilgili bir faaliyet yürütmek bize yasak. Kendi imkanlarımızla bir şeyler yapmaya çalışıyoruz. Bizim haklarımız gasp edildi ve en önemli hakkımız da tekrar işlerimize geri dönebilmek. Bununla ilgili hiç bir gelişme yok. Bu konuda da, devletin farklı farklı uygulamalarla bazılarını çağırıp işe alıp, bazılarını işe alıp ertesi gün hemen işten atacağını, bazılarını hiç çağırmayıp başvurularını reddedeceğini bekliyoruz. Bu süreci takip ediyoruz.

15Siz kendi araştırmalarına devam edebildiniz mi? Zeynep’in evinde kalırken kütüphaneye gittiğinizi söylediniz. Ama daha sonra devam edebildiniz mi?

16O dönemde oradaki motivasyon biraz şöyleydi, aramızdaki dayanışma daha önemli bir şey ve ben maruz kaldığım şiddetin karşısında yenilmeyeceğim. “Bunlar üretmesin, düşünmesin, çalışmasınlar” gibi bir dayatmayı kabul etmedim ve o motivasyon ile çalışmalarımı sürdürüyordum. Fakat bu bahsettiğim video olayından sonra, tezimi yazdığım üniversitede tutunamadım. Onlar informal biçimde tezimi orada bitirmeme müsaade etmediler ve benim okul değiştirmem gerekti. Normalde üzerinde çalıştığım tez konusunu bırakıp yeni bir konuda tez yazmam gerekti ve bunu özel bir üniversitede yapabildim ne yazık ki. Ama neticede yüksek lisans tezimi tamamlayabildim, bir takım çalışmalar üretebildim. Bu akademik boyutuydu fakat asıl önemsediğim ve neredeyse bütün enerjimi aktarmak istediğim alan, bizim bunun dışında ürettiğimiz şeylerdi. O da Birarada’dan önce başlıyor aslında. Biz Birarada’yı belli bir sürecin sonunda kurduk çünkü. Tüm şehirlerdeki dayanışma akademilerinde ortak çalıştaylar yapıyorduk. Dünyada üniversiteler nasıl, yeni alternatif eğitim biçimleri neler, bunları araştırıyorduk. Birarada’dan önce başlayan bu çalışmalara ben biraz daha ağırlık veriyorum. Mesela o dönemde ben Kampüssüzler ile birlikte bir takım şeyler yapıyordum. Kapitalizmin toplumsal tarihi, Osmanlı’dan günümüze tarih, edebiyat, toplum gibi konular üzerine bir takım çalışmalar yaptık.

17Kampüssüzler kimdi?

18O da dayanışma akademilerinden bir tanesi. Dayanışma akademileri farklı farklı isimlerde kurulabiliyor. Mesela Eskişehir Dayanışma Akademisi, kendisine Eskişehir Okulu diyor. Kampüssüzler de onun gibi bir oluşum. Şu anda onlar ile birlikte yürütmüyorum çalışmalarımı ama Birarada Derneği en azından bize böyle bir alan açmış oldu. Bu süre zarfında en nitelikli çalışmaların da bu kolektif yapılar içinde geliştiğini düşünüyorum. Şu anda mesela biz, bir grup arkadaşımızla bir ders izlencesi hazırlıyoruz. Eleştirel akademi okumaları... Biz burada, üniversiteye geri dönersek ve ya dönmezsek dışarıda, üniversitelerin tarihine, sosyolojisine hatta ekonomi politiğine yönelik 13 haftalık bir ders programı hazırlıyoruz. Onu hazırlama yöntemimiz bence daha motive edici bir şey. Önceden bir başlık ve okumalar belirliyoruz. Açık çağrı yapıyoruz ve şu anki koşullar nedeniyle online bir toplantı yapıyoruz. İçeriğini birlikte belirliyoruz, daha doğrusu sorular üretiyoruz. Hem çalışma soruları oluyor bunlar, hem de ders içerisinde anlatılabilecek sorular oluyor. Onun dışında da bu dönem, doktora başvuruları yapmaya çalışacağım Haziran ayından itibaren. Her şeye rağmen okumayı, yazmayı ve üretmeyi önemsiyorum ve elimden geldiğince çalışma yapmaya gayret ediyorum.

19Birarada Derneği’nin amaçları neler? Derneğinizi biraz tanıtabilir misiniz?

20Öncesinden başlayan bir süreç ve üzerinde zihinsel emek harcadığımız bir şey. Birarada Derneği, dayanışma akademilerinin birlikte kurduğu bir dernek. Esas olarak, bilginin özgürce üretilmesi ve paylaşılması, yani bilginin toplumsallaşmasını önemsiyor. İkincisi ve yine bizim açımızdan önemli olan, akademik, mesleki, sosyal, hatta bazen ekonomik ama en önemlisi, politik dayanışma sağlamak. Birarada Derneği’nin üstlendiği belki de en önemli rollerden birisi bu. Üçüncüsü biraz hayal, şimdiden tartışmaya başladığımız konular etrafında bir enstitü olmaya çalışıyoruz. Hem özgürce bilgi üretebileceğimiz, hem bunu paylaşmanın farklı yollarını aradığımız, daha toplumsal yollarını aradığımız bir enstitü olmaya çalışıyoruz. Bununla ilgili girişimler henüz çok az. Sadece araştırıyoruz. Bu tür yapılar ile görüşmeye çalışıyoruz. En son Research Institute on Turkey isimli bir grupla görüştük. Onların deneyimlerini dinledik, onlar kooperatif gibi yapmış. Biraz bunları tartışıyoruz, eğitim kooperatifi olabilir miyiz, yoksa enstitü nasıl olur vs gibi. Esas olarak hem bilgi üretimi hem de dayanışma yapmaya çalıştığımız bir dernek Birarada. 2018 yılında resmi olarak kuruldu.

21Ne gibi faaliyetler düzenliyorsunuz?

22Başlangıçta seminerler planlamıştık. Hem toplumsal alana dokunan, hem de o alandaki kişilerin bilgisini aktarabildikleri belli seminerler yapıyorduk. Bir de Yeşil Gıda Topluluğu’muz var. O toplulukta da güvenli gıda, çeşitli kooperatifler ile ilgili deneyimler, bilgiler paylaşılması, onlar da kendi aralarında aylık toplantılar yapıyorlardı. Bir yandan ekolojik hareketlerle temas kurmaya çalıştığımız da bir şeydi. Bunlar devam ediyor hala. Birarada seminerleri de biraz şöyle dönüştü. Türkiye’deki problemler bitmeyen, çok geniş bir alanda... Biz belli gündemler etrafında tartışmalar örmeye başladık. Mesela pandemiden önce, Kanal İstanbul Projesi ile ilgili bir toplantı düzenledik. Tabii Birarada’nın mali kaynakları da, biraz fonlar ve projeler üzerinden geliyor. Avrupa Birliği’ne bağlı, uluslararası kurumlardan aldığı hibeler ve yardımlar ila ekonomik yönünü ayakta tutabiliyor.

23Şu anda yardımlar devam ediyor mu?

24Biz çalışmalarımızı projelendiriyoruz ve belli yerlere başvuruyoruz. Şu ana kadar iki proje oldu. Şimdi başvurduğumuz ve sonuç beklediğimiz bir proje daha var. O da olursa önümüzdeki bir buçuk yıl için tamam oluyor. Ama şu anda kendi kaynaklarını üreten ve kendi ayakları üzerinde durmayı sağlayabilmiş bir dernek değil, çok yeni bir dernek. Onun dışında bütün üyeler, dernekte yapmakta istedikleri etkinlikler önerip yapabiliyorlar. Eleştirel akademi okumalarını yine Birarada altında yapıyoruz ama sadece dernek içinde değil, dernek dışında da isteyen katılabiliyor.

25Birarada Derneği’nin dayanışma akademilerinden farkı nedir? Çalışmalarda, faaliyetlerde nasıl farklar var, biraz anlatır mısınız?

26Dayanışma akademileri aslında daha yerel örgütler. Mesela Kocaeli Dayanışma Akademisi’ne bakıcak olursak, Kocaeli’nin kendine has belli dinamikleri var. Mesela orada sendikalar, meslek odaları ve üniversiteler birbirlerine daha yakın. Onlar niceliksel olarak daha küçük bir grup. Daha çabuk yan yana gelebilip, daha hızlı örgütlenip daha hızlı tepkiler üretebiliyorlar. Dolayısıla Kocaeli Dayanışma Akademisi, oraya uygun bir örgütlenme. Örneğin ben Birarada Derneği üyesiyim ama Kocaeli Dayanışma Akademisi üyesi değilim. Çünkü orada yaşayan, daha çok oranın insanlarının olduğu bir yer. Birarada’ya tüm illerden herkes üye olabiliyorlar. Barış Akademisyeni ya da dayanışma akademisi üyesi olması gerekmiyor. Ama diğer dayanışma akademileri için bu geçerli değil. Orada olmanız gerekiyor. Bir diğer fark da, o yerele uygun kendi özgün çalışmalarını üretiyorlar. Mesela Eskişehir, daha en başında, dayanışma akademileri hiç ortada yokken dayanışma dersleri adı altında bir çalışmaya başladı ve düzenli dersler verdi. Önümüzdeki hafta 83. dersi yapılacak mesela. Onun dışında Eskişehir’de bir de Uçurtma Kafe kuruldu ve bir tane de “Barışa Ezgi” ismiyle bir müzik grupları var. Ankara’daki arkadaşlarımız eğitim kooperatifi kurdular. Online dersler vermeye başladılar. İlk açıldığı zaman da öyleydi, yoğun bir programla birilerinin ders anlattığı ve öğrencilerin katılıp dinleyebildiği çeşitli etkinlikler. Onlar da mesela bir eğitim kooperatifi oldular ve örneğin yayın yapabilme durumları var, kooperatif olmanın getirdiği avantajları daha çok kullanmaya çalışıyorlar. İzmir’de dernek oldu arkadaşlarımız, orada da mesela daha çok TİHV (Türkiye İnsan Hakları Derneği) ile birlikteler. Her bölgede, kendi bulunduğu alandaki sivil toplum kuruluşları ile de bağlantı halinde çalışıyor dayanışma akademileri. Birarada, bunlardan biraz daha farklı olarak, tüm dayanışma akademilerinden arkadaşlarımızın ortak tartışması ve, “Biz bir ortak dernek kuralım” demesi ile ortaya çıktı. Fakat o durum da tam olarak öyle işlemedi. Ortak bir dernek kuruldu ama tüm dayanışma akademileri de sonrasında çok aktif olamadı. Birarada da İstanbul merkezli şekilde kendi bağımsız çalışmalarını yürütüyor gibi.

27Alternatif eğitim ve araştırma yöntemleri üretmeye çalışıyorsunuz. Bunun üzerine neler düşünüyorsunuz, neler konuşuyorsunuz?

  • 6 80 Darbesi sonrası dönemde kültürel ve sanatsal faaliyetlerde bulunan kurumlar.

28Alternatif eğitim ile ilgili, alternatif kelimesinin kendisini de sorguladık. Alternatif demiyoruz, “Başka Bir Akademi” diyoruz. Bu çalışmalar ilk başta dayanışma akademileri çalıştaylarında oldu. 2017 Mart ayından başlayarak 2018 yılına kadar 4 tane çalıştay yaptık. İlk çalıştayımızda biz, dünyada ve Türkiye’de, bizim gibi, üniversitelerden tasviye edilmiş, dışında bırakılmış ve dışarıda bu arayışı sürdüren çabaları anlamaya çalıştık. Türkiye’de bizden önce, Bilar ve Bilsak6 gibi deneyimler var. 80 Darbesi sonrası Aydınlar Dilekçesi ile okuldan uzaklaştırılanları inceledik. Onun dışında, yurtdışında özellikle Latin Amerika, bu meselenin biraz daha yoğun yaşandığı bir yer. Bir arkadaşımız orayı biraz araştırdı. Eğitimin orada bir toplumsal hareket olarak nasıl geliştiğini ve nasıl uygulamalar olduğunu... Bu böyle çeşitlendi. Amerika’daki New School’u inceledik bir oturumda. Yunanistan’da bazı örnekleri inceledik. Bu şekilde başladı fakat orada bir şeyin eksik olduğunu fark ettik, pedagojik yanı. Eğitim nasıl verilebilir? Biz kendi birbirimizle kurduğumuz ilişkiden, eğitimin kamusallaşmasına kadar nasıl yapabiliriz? Bunu araştırdığımızda malum, Paulo Freire’in Ezilenlerin Pedagojisi’nden başlayarak, pedagoji üzerine bir çalıştay düzenledik. Freire’den ve onun dışında Sovyetler’deki bazı deneyimlerden, Augusto Boal’in Ezilenlerin Tiyatrosu eserinden sunumlar yapıldı. Feminist pedagoji en önemli tartışma konumuz. Biraz bunları değerlendirmeye çalıştık. Dolayısıyla kendi aramızda da belli şeyler oldu. Bunları uygulamaya çalıştığımız atölyeler yaptık. Ama tabii bunlar çok temel çalışmalar. Bir tür araştırma gibi, henüz uygulamada doğru düzgün yapabildiğimiz pek bir şey yok. Bunları tartışmak bile bize iyi geliyor. “Başka Bir Akademi” grubunda dördüncü toplantımız olacak, “Başka Bir Akademi”nin mekanı nasıl olmalı, üniversite-akademi ayrımı nedir, “Başka Bir Akademi”nin eğitimi nasıl olmalı gibi şeyleri tartışıyoruz. Son yapacağımız şeyde de disiplinler arası ayrışmayı ve bunun tarihsel kaynaklarını ve belki de bunu aşabilmenin yollarını tartışacağımız bir oturum gerçekleştireceğiz. Araştırmaya devam ediyoruz, çok basit düzeyde de deniyoruz.

29Birbirinden farklı çalışmalarınız var. Bu durum, derneğin yönetim tarzını etkiliyor mu? Kararları nasıl alıyorsunuz?

30Bu biraz zor bir soru. Tahmin edebileceğiniz gibi çok tartışmalı bir alan. Hatta rahatlıkla, üniversitede çalıştığımız dönemlerde yaşadığımızın sorunların bagajıyla yaklaştığımız bir alan olduğunu söyleyebiliriz. Araştırma görevlilerinin üniversitelerde görev tanımı çok muğlaktır. “Bölüm Başkanı’nın istediklerini yapmak” gibi bir görev tanımı da var. Dolayısıyla, aramızdaki bu deneyim farklılığı, alanda kendisini hissettiriyor. Çünkü ben bu dertten muzdarip olduğum için, ne yapacağım kabaca belli olsun istiyorum. Dernek olduktan sonra böyle oldu, öncesinde böyle değildi. Dernek, İl Dernekler Müdürlüğü’ne bağlı. Tüzük yazılmış olması, karar defterlerinin düzenli tutulması, üyelerin kaydedilmesi gibi bir takım işler, bir tür emek farklılaşmasına dönüşüp bazı insanların bu konuda daha fazla yıpranmasına sebep olabiliyordu. Ücretli pozisyonları var derneğin ve bu bizim için bir tartışma haline döndü. Çünkü o ücretli pozisyonların neler yaptığı ve yapıcaklarını anlatabilmek gerekti. Çünkü öbür türlü, bazı insanların hiçbir şey yapmadığı, bazı insanların bütün işleri yaptığı bir hale dönüşüyor. Bununla ilgili şiddetli tartışmalar yaşadık ne yazık ki. Ama onun dışında şöyle bir yaklaşımımız hep var, örneğin bütçe, kararlar veya orada neler yaptığımıza dair toplantı notları vs. şeffaf bir şekilde herkesle paylaşılıyor ve herkesin katkısına açık. Bu konunun bence bizim özgün yanımızı oluşturduğunu düşünüyorum. Durum ve konu ne olursa olsun, kimse kimseden hiçbir şey gizlemiyor. Ve ya herhangi birinin katkısına ket vurulmuyor, herkes istediğini söyleyebiliyor. Onun dışında bir de olumlu olarak şunu söyleyebilirim, bir fondan proje alınıyor ve oranın sabit çalışanları var. Orada bir denge kuruluyor ve maddi dayanışma da yine o fon üzerinden sağlanıyor. Bundan hiç vazgeçmedik şimdiye kadar. Son iki aydır karar alma mekanizmaları ve derneğin güvenlikli bir şekilde açık ve şeffaf olması üzerine çalışıyoruz ve bence iyi bir aşamaya geldik. Biraz konsensus ve rotasyonlu çalışma üzerine konuştuk. Herkesin bir konuda uzmanlaşmasını ve o uzman bilgisi ile hiyerarşi kurmasının önüne geçecek mekanızmalar gibi. Bunlar biraz üzerinde kafa yorduğumuz şeyler oldu. Umarım uygulayabiliriz. Benim kişisel fikrim, üniversitelerde yaşadığımız eşitsizliklerin tamamını buralarda görmek mümkün. Ben en azından kendi adıma, yaş hiyerarşisini hissediyorum. Cinsiyet hiyerarşisi şimdiye kadar olmadı çünkü kadınların aktif çalıştığı bir grubuz. O tür eğilimler olduğunda müdahale edebiliyoruz. Ama yaş hiyerarşisi ya da üniversitedeki statü hiyerarşisi gibi şeyleri ben yaşadığımızı düşünüyorum. Umarım aşabiliriz.

31Derneğin üzerinde herhangi bir baskı var mı? Yapmak istediğiniz şeyleri özgürce yapabiliyor musunuz? Ülkedeki siyasi durumun derneğin üzerinde bir etkisi var mı? Varsa buna karşı nasıl mücadele ediyorsunuz? Bazı konularda otosansür yapıyor musunuz?

32Mükemmel bir soru. Bunu iki alanda hissediyoruz. Bir tanesi devletin idari işleri. İdari alanda çok basit gerekçelerle bizim gibi örgütlere cezalar kesilebiliyor. Örneğin defterin bir sayfası eksik ya da neyi, nerede, nasıl tutuyorsun, Dernekler Masası’na bildirim yaptın mı gibi. Bu problemi bizden daha yoğun yaşayan örgütler var. Mesela Kaos GL, bunun en önemli örneğidir. Devlet, sürekli, mütemadiyen oraya baskı yapar. Bunu bildiğimiz için muhasebeci ile, avukatlar ile çalışıyoruz. O defterleri çok düzenli ve açık vermeyecek şekilde, kurallara uygun tutuyoruz. Bu alanda aldığımız tek önlem bu, başka da bir şey yapamayız zaten. Fakat siyasi baskılarda, dernek kurulduktan iki ay sonra bir problem ile karşılaştık. Bu dernek, ihraç edilmiş ve ya edilmemiş Barış Akademisyenleri, üniversitedeki o risk altındaki muhalif akademisyenler ile dolu. Dernek kurulduktan iki ay sonra Dernekler Masası’ndan bir karar çıktı. Tüm üyelerimizin adreslerini, telefonlarını, kimlik numaralarını bu sisteme girmemiz istendi. Biz bunu kendi aramızda tartıştık. Devlet neden böyle bir şey yapıyor? İstese zaten bu bilgilere ulaşır da insanların adreslerine kadar bu bilgileri kendi elimizle girmek bizi biraz kaygılandırdı o dönem. Biz epeyce bunu tartıştık, avukatlarla görüştük, tüm üyelere sorduk. Bunu yapmazsak da ceza alıyormuşuz. Biz buna mecbur kaldık. Onun için bir mücadele de veremedik açıkçası. Hak savunucularının öyle çalışmaları varsa da o dönemde maalesef öyle bir alanla içli dışlı değildik. Sonrasında Sosyal Araştırmalar Vakfı ile, hatta Kadıköy Belediyesi ile ilişkiler kurduk. Geçtiğimiz yazdan beri, Kadıköy Belediyesi ile ortak yapabileceğimiz bir takım çalışmalar üretiyoruz ve bu bence gerçekten önemli. Onun dışında Türkiye’de bir hak savunucuları ağı var. İçinde İHD, TİHV, Hafıza Merkezi gibi hak savunucularının olduğu bir platform var, onların çalışmalarını takip etmeye başladık. Böyle bir sorun olduğunda, en azından kime ve nereye başvurabileceğimizi biliyoruz. Başlangıçta bunu bile bilmiyorduk. Bence bu da önemli bir önlem. Başımıza herhangi bir şey gelirse buna kamuoyu yaratabileceğimiz ve hakkımızı arayabileceğimiz yerler. Tüm bunları biliyoruz ama açık söylemek gerekirse derneğin politik bir iddiası yok şu anda. Belli konularda, belli tartışmalar yürütüyoruz ama bir hak savunuculuğu yapmıyoruz. Herhangi bir politik söylemde bulunmuyoruz. Örneğin korona virüsü başladığında ben Yürütme Kurulu toplantısında buna karşı bir açıklama yapmayı önermiştim. Öğrenciler kötü etkilendi, işçiler çalışmaya devam ediyor, bizlerin hayatı da risk altında. Şu an polis kapımı çalıp beni gözaltına alsa ne yapacağımız belli değil. Bu tür şeyler ile de burun burunayız. Bunları beyan eden, anlatan, talepleri dile getiren bir şey hazırlamayı önerdim ama bu kabul edilmedi. Genel görüş, farklı görüşlerden de insanların olduğu hetorojen bir grup olduğumuz için politik söylemlerden uzak duralım şeklinde oldu. Birarada’nın şu anda durduğu pozisyon, akademik dayanışmayı sürdüren ama politik bir iddiası olmayan, kendi içinde belli tartışmaları yürüten ve fonlarla ayakta duran bir kurum olarak görünüyor.

33Kadıköy Belediyesi’nin bir desteği varsa bu da bir siyasi bağlantı değil mi?

34Aslında öyle. Kadıköy Belediyesi yıllardır CHP’de ve CHP son dönem ciddi bir başarı elde etti. Kadıköy Belediyesi’ne biz bazı öneriler ile gittik. “Biz şöyle bir derneğiz. İçimizde şu alanlarda çalışan akademisyenler var. Özellikle toplumsal cinsiyet, göç, kent profili araştırmaları, yaşlılık çalışmaları alanlarında biz, sizin için araştırma yapabiliriz. Sizlerle ortak çalışma yürütebiliriz” diyerek belli projeler önermiş olduk. Onlar bunu kabul ettiler çünkü böyle bir şeye sanıyorum ihtiyaçları varmış. Onlarda da bu tür çalışmalar üretecek ekipler doğru düzgün oluşmamış sanırım. Biz tam bu ihtiyaca denk düşen bir şeyle örtüşmüş olduk. Bu ilişki de sonrasında gelişti. Pandemi sürecinde askıya alınmış gibi oldu ama ortak etkinliklere ve önerilere açıklar. Mesela Tuna [Altinel]’in mahkemesine giderken Belediye’den otobüs talep edebiliyoruz, bunu sağlayabiliyorlar.

Top of page

Notes

1 Derneğin internet sitesi için: http://biraradadernek.org

2 Dayanışma akademileri, ihraç edilen akademisyenlerin, eğitim ve öğretimi engellenmeden sürdürebilmek ve üniversiteye alternatif alanlar yaratmak için farklı şehirlerde kurduğu oluşumlardır.

3 Barış İçin Akademisyenler, 2012 yılının Kasım ayında Kürt tutsakların başlattığı açlık grevleri sırasında, barış talebini desteklemek amacıyla kaleme alınan ve 50’nin üzerinde üniversiteden 264 akademisyen tarafından imzalanan bir bildirinin sonrasında kuruldu. Bugün ise Barış İçin Akademisyenler, 2016 yılının Ocak ayında yayınlanan “Bu suça ortak olmayacağız!” metninin imzacıları olarak tanınıyorlar. Bu metnin imzacısı olan iki bini aşkın akademisyenin yüzlercesi işten atıldı, pasaportlarına el konuldu, başka yerlerde iş bulmaları engellendi. Barış İçin Akademisyenler’in internet sitesi için: https://barisicinakademisyenler.net/English

4 Mehmet Fatih Traş, Çukurova Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Ekonometri Bölümü’nde araştırma görevlisi. “Bu suça ortak olmayacağız” isimli bildiriye imza attığı için işinden kovulan Traş, 25 Şubat 2017’de intihar etti.

5 Tuna Altınel, Lyon 1 Üniversitesi’nde öğretim görevlisi ve “Bu suça ortak olmayacağız” bildirisinin imzalacılarından birisi. Fransa’da Şubat 2019’da katıldığı bir konferans nedeniyle Türkiye’ye geldiği mayıs ayında tutuklandı. 81 gün hapishanede kalan Altınel, 30 Temmuz’daki ilk duruşmada tutuksuz yargılanmasına karar verildi. 24 Ocak 2020 günü görülen davada da beraat etti.

6 80 Darbesi sonrası dönemde kültürel ve sanatsal faaliyetlerde bulunan kurumlar.

Top of page

References

Electronic reference

Emine Sevim and Sümbül Kaya, « Sümbül Kaya’nın Emine Sevim ve BIRARADA derneğiyle röportajı », European Journal of Turkish Studies [Online], 30 | 2020, Online since 30 November 2020, connection on 26 January 2021. URL : http://journals.openedition.org/ejts/6627 ; DOI : https://doi.org/10.4000/ejts.6627

Top of page

About the authors

Emine Sevim

Emine Sevim, 36 yaşında ve Bilim, Sanat, Eğitim, Araştırma ve Dayanışma Derneği (BİRARADA) üyesidir. Şu anda Türkiye’deki üniversitelerin dönüşümü üzerine sosyoloji alanında bir tez hazırlıyor.

Sümbül Kaya

By this author

Top of page

Copyright

© Some rights reserved / Creative Commons license

Top of page
  • Logo DOAJ – Directory of Open Access Journals
  • Logo ERIH PLUS | NSD
  • OpenEdition Journals
Search OpenEdition Search

You will be redirected to OpenEdition Search