Skip to navigation – Site map

HomeNuméros16Leopold Wiener & de ontwerpwedstr...

Leopold Wiener & de ontwerpwedstrijd van 1847: Een glansrijke start

Leopold Wiener et le concours de 1847 : un départ brillant
Leopold Wiener & the 1847 design competition: A bright start
Jakob Vandenberghe and Fran Stroobants

Abstracts

Coins are quintessential nationalist objects; with a few images, words, and symbols, they must represent a country and its identity. Around the mid-19th century, Belgium was a young nation still searching for its own identity and the accompanying symbols. Developing a new coin type was therefore no easy task. In 1847, a competition was organized for the design of a new coin type. The history of this competition and the trial strikes that emerged from it provide insight into the numismatic views of that time. The competition, which promised a substantial cash prize to the winner, also became the scene of a fierce rivalry between the young medallist and sculptor Leopold Wiener and his older, more established colleagues. Wiener was falsely accused of not having made his excellent dies himself. This turbulent career start is examined through contemporary newspaper articles. The article is accompanied by a catalog of the unique collection of trial strikes and dies from 1847, which is preserved in the Coins & Medals collection of the KBR.

Top of page

Full text

De auteurs bedanken prof. dr. Marjan Sterckx en Jan Moens voor hun cruciale hulp bij het tot stand komen van dit artikel

  • 1 Holt, Frank L. When money talks: A history of coins and numismatics. New York (Verenigde Staten): O (...)

1Munten zijn gebruiksvoorwerpen. Al millennia lang helpen ze mensen bij het maken van financiële transacties. Dit linkt hen aan andere waarde dragende objecten, zoals bankbiljetten en postzegels, en onderscheidt hen van andere numismatische voorwerpen, zoals penningen. Deze functie maakt van munten bij uitstek publieke objecten. Ze verwisselen voortdurend van eigenaar. In 1710 schreef de Britse politicus en schrijver Joseph Addison het boek Adventures of a Shilling. Het verhaal volgt de omzwervingen van een kleine zilveren munt. Op zijn tocht passeert hij door de zakken en handen van onder meer een predikant, een soldaat, een kunstenaar, een bedelaar en een sekswerker1. Vanwege die brede circulatie in de publieke ruimte is de impact van een afbeelding op een munt niet te onderschatten en allesbehalve onschuldig of neutraal.

  • 2 Schwarzenbach, Alexis. Portraits of the nation: Stamps, coins and banknotes in Belgium and Switzerl (...)
  • 3 Alvin, Frédéric. Leopold Wiener: Graveur en médailles et son œuvre. Revue Belge de la numismatique. (...)

2Door het beperkte formaat van munten worden ontwerpers gedwongen op zoek te gaan naar de essentie. In één of twee afbeeldingen en enkele woorden moeten ze als een soort nationaal visitekaartje een land, identiteit of staatshoofd treffend afbeelden2. De artiesten die deze munten ontwerpen en graveren hebben dus een belangrijke en complexe taak. Een van de meest illustere figuren uit de Belgische numismatische geschiedenis is Leopold Wiener (1823-1891). Als beeldhouwer, medailleur en ontwerper van vele iconische munttypes is zijn impact op de nationale beeldcultuur in de tweede helft van de 19de eeuw niet te onderschatten3. In dit artikel buigen we ons over de turbulente beginperiode van zijn carrière. Een unieke collectie proefslagen uit 1847 die bewaard wordt in de collectie Munten & Penningen van KBR zal ons daarbij helpen.

Figuur 1

Figuur 1

Fernand Cormon, Portret van de beeldhouwer Leopold Wiener, 1885

Koninklijke Musea voor Schone Kunsten van België (Brussel), inv. 5022, foto: KIK-IRPA

  • 4 Alvin, Frédéric. The brothers Wiener: Medallists. Londen (Verenigd Koninkrijk): Cassell & Co, 1891, (...)
  • 5 Smolderen, Luc. La médaille en Belgique des origines à nos jours. Wetteren (België): Cultura, 2009, (...)
  • 6 Voor meer informatie over Jacques Wiener, zie Ross, Michael. Jacques Wiener’s Most Remarkable Edifi (...)
  • 7 Jacques Wiener (de hoofdauteur) werd bij het vervaardigen van deze penning geholpen door zijn jonge (...)

3Leopold Wiener werd op 2 juli 1823 geboren in het Nederlandse Venlo (Figuur 1). Hij was de tweede van drie broers: Jacques, Leopold en Charles, alle drie medailleurs. Ze vormden samen een heuse dynastie. In de familie waren al gedurende generaties zegelsnijders actief. In 1828 ging Jacques Wiener (1815-1899), de oudste van de drie broers, in de leer bij zijn oom Loeb Baruch (1789-1863). Via Parijs kwam hij in 1839 in Brussel terecht. Daar werd hij snel bekend als beloftevol graveur4. Hij legde zich toe op het correct en gedetailleerd weergeven van architectuur op medailles, gezien het kleine formaat een technisch uitdagend onderwerp. Zo maakte hij enkele reeksen met buitenzichten en interieurs van belangrijke Europese gebouwen, waaronder twintig Belgische kerken en stadhuizen5. Daarnaast ging Jacques Wiener ook de geschiedenis in als de graveur van de eerste Belgische postzegels6. De penning die hij in 1846 maakte voor het zesde eeuwfeest van het Luikse fête-dieu werd in 1905 door numismaat Alphonse de Witte (1851-1916) in zijn overzichtswerk over de Belgische medaillekunst aangeduid als zijn chef-d’œuvre7.

  • 8 Alvin. The brothers Wiener. p. 3-7.
  • 9 Wijnsouw, Jana. In search of a national (s)cul(p)ture: The local, national and international identi (...)
  • 10 Alvin. The brothers Wiener. p. 3-7.
  • 11 Voor een overzicht van zijn werk, zie Reinis, Joseph George. The portrait medallions of David d’Ang (...)
  • 12 [s.n.]. L.-O. Roty. L’Art Moderne 11. 1891, nr. 11, p. 214.

4De carrière van Leopold Wiener startte toen hij op 17-jarige leeftijd aan de slag ging in het atelier van zijn oudere broer Jacques. Vijf jaar lang leerde Leopold er de kneepjes van het vak door Jacques te helpen. Hij volgde in deze periode ook les aan de Academie voor Schone Kunsten van Brussel8. Een van zijn leermeesters daar was de beeldhouwer Louis Jéhotte (1803-1884). Rond diezelfde tijd was hij ook leerling in het vrije atelier van Guillaume Geefs (1805-1883) in Schaarbeek9. Verder is er weinig bekend over zijn opleiding in Brussel. In 1845 trok hij als beloftevol medailleur en beeldhouwer naar Parijs om er les te volgen aan de École des Beaux-Arts. Daar kon hij deze twee kunstvormen perfectioneren onder leiding van beeldhouwer Pierre-Jean David (1788-1856), beter bekend als David d’Angers, en medailleur Jacques-Jean Barre (1793-1855). Betere leermeesters kon hij niet treffen. Barre was de hoofdgraveur van de Franse Munt, een positie die Wiener later zelf in België zou bekleden (cfr. infra)10. David d’Angers was een beroemd romantisch beeldhouwer die onder meer honderden medaillons van historische personages creëerde11. Hij werd door het Belgische kunsttijdschrift L’Art Moderne aangeduid als een lichtpuntje in de stugge, academische medaillekunst van de 19de eeuw12.

  • 13 Smolderen. La médaille en Belgique des origines à nos jours. p. 121-122.
  • 14 Lemmens, Wim. De gebroeders Van Eyck: een geschiedenis rondom het monument. Een politiek-culturele (...)
  • 15 Buchet, Arsène, Toussaint, Jacques. Aperçu de la médaille en Belgique dans la première moitié du XX (...)

5Alhoewel Wiener zich vooral zou toeleggen op het graveren van munten en penningen, maakte hij ook enkele sculpturen en ronde bosse13. Een mooi voorbeeld is zijn standbeeld van de gebroeders Van Eyck dat in 1864 werd opgericht in Maaseik14. Anno 1864 waren de penningkunst en beeldhouwkunst nog vrij gescheiden media. Tegen het eind van de eeuw kwam daar verandering in. De perfectionering van de reductiebank, een hulpmiddel waarmee een groot model machinaal verkleind kon worden tot een kleinere moederstempel, hief de technische barrières tussen beide media op. Men moest niet langer het ambacht van de zegelsnijder onder de knie hebben om een medaille te kunnen maken. Daardoor begonnen veel beeldhouwers zich occasioneel of intensief te interesseren in de penningkunst. Onder hen waren Godefroid Devreese (1861-1941), Jenny Lorrain (1867-1943) en Isidore De Rudder (1855-1943). Dit type kunstenaar werd soms aangeduid met de term sculpteur-medailleur. Deze instroom van beeldhouwers was cruciaal voor de vernieuwing van de medaillekunst in België tijdens het fin de siècle. Leopold Wiener bekleedde, net zoals zijn leermeester David d’Angers, een pionierspositie in het verbinden van de beeldhouwkunst en penningkunst15. Volgens Burggraaf Fernand de Jonghe was het deze veelzijdigheid die Wiener zo succesvol maakte:

  • 16 Alvin. Leopold Wiener. Revue belge de numismatique 48. p. 131.

(…) grâce à l’heureuse association de deux branches de la sculpture qui ne devraient en faire qu’une, atteindre à une incomparable supériorité dans l’exécution de ses médailles16.

  • 17 Id. ibid. p. 126.
  • 18 Dupriez, Charles. Monnaies et essais monétaires du royaume de Belgique et du Congo Belge. Volume I. (...)
  • 19 Alvin. Leopold Wiener. Revue belge de numismatique 48. p. 126-28.

6Na twee jaar Parijs keerde Leopold Wiener, toen 24 jaar oud en klaar om zichzelf op de kaart te zetten, in 1847 terug naar Brussel. De timing was perfect, want op 10 mei was er per koninklijk besluit beslist een nieuw ontwerp te zoeken voor de Belgische munten van 5 frank. Hoogstwaarschijnlijk was dit dan ook de voornaamste reden voor Wieners terugkeer17. Het vorige ontwerp, van Pierre-Joseph Braemt (1796-1864), ging al mee sinds 183218. Vernieuwing was dus aan de orde. Om te beslissen wie deze munten mocht graveren, werd er een wedstrijd georganiseerd met een hoofdprijs (en waarschijnlijk ook honorarium) van 10.000 frank, in 1847 een waar fortuin. Alle Belgische graveurs die wilden deelnemen, kregen vier maanden tijd om een ontwerp in te dienen. De ontwerpen zouden vervolgens publiekelijk tentoongesteld worden, waarna een vakjury zou beslissen over de prijsuitreiking. De jury bestond uit de directeur van de Koninklijk Munt Joseph Allard (1805-1877), de hoofdgraveur Pierre-Joseph Braemt, de directeur van de Academie voor Schone Kunsten François-Joseph Navez (1787-1869), en enkele vooraanstaande beeldhouwers: Jozef Geefs (1808–1885), Charles Auguste Fraikin (1817–1893) en Eugène Simonis (1810–1882)19.

  • 20 Oorspronkelijk waren het er elf: François de Hondt (1786 – 1862) uit Brugge wou initieel ook deelne (...)
  • 21 [s.n.]. Concours pour les coins des monnaies. Indépendance Belge. 27 augustus 1847, p. 2; De Witte. (...)
  • 22 Alvin. Leopold Wiener. Revue belge de numismatique 48. p. 126-128; De Witte. La médaille en Belgiqu (...)
  • 23 Dupriez. Monnaies et essais monétaires. Volume I. p. 90-101.

7Tien kandidaten dienden zich aan20: Adolphe-Christian Jouvenel (1798-1867), Laurent Hart (1810-1860), Julien Gabriel Leclercq (1805-1882), François Joseph Lambert de Roisin (1808-1868), Jean Nicolas Dargent (1817-1871), Adrien-Hippolyte Veyrat (1803-1883), Constant Jéhotte (1809-1882), Alexandre Joseph Van Ackere (1796-1873), Hubert Distexhe (1795–1878) en Leopold Wiener21. De prestigieuze opdracht en de grote geldprijs brachten zowat de hele Belgische penningwereld op de been, met als “underdog” de jonge en onbekende Wiener22. Het basisplan was gelijk voor alle artiesten. Op de voorzijde verwachtte men een naar links gericht profielportret van de koning met daarrond de legende: LEOPOLD PREMIER ROI DES BELGES. Op de keerzijde kwam een gekroond wapenschild van België en het opschrift: L’UNION FAIT LA FORCE 5 F 1847. De rest mochten de artiesten zelf invullen. Ze konden hun eigen creativiteit kwijt in de decoratieve opvulling op de achterzijde en de weergave van de koning op de voorzijde23.

  • 24 Lemmens. De gebroeders Van Eyck. p. 7.
  • 25 X. Concours pour la confection de la nouvelle monnaie. Journal de la Belgique. 31 augustus 1847, p. (...)

8Volgens contemporaine krantencommentaren was de wedstrijd geen groot succes. Ze geven ons een inkijk in de numismatische opvattingen van de tijd. Hun aandacht voor details, kritische houding en reflectie over wat een munt goed of slecht maakt, is opmerkelijk. Het portret van de koning was het belangrijkste onderdeel van de wedstrijd. België was een jong land dat nog wat zoekende was naar een eigen identiteit en de daar bijhorende symbolen. De uit Duitsland geïmporteerde vorst werd opgevoerd als nationaal symbool nummer één24. Een anonieme journalist ‘X’ van het Journal de la Belgique was diep teleurgesteld in de resultaten van de wedstrijd25:

  • 26 Id. ibid. p. 3.

Et il faut en convenir, presque toutes les médailles exposées sont d’une faiblesse désespérante. Les artistes qui ont concouru semblent presque tous n’avoir rien compris à l’importance de leur œuvre, ni à la physionomie de leur modèle, ni au caractère essentiel que doit conserver toujours une médaille26.

  • 27 Id. ibid. p. 3.

9Hij stelde dat de Belgische graveurs zich ondergeschikt hadden getoond aan hun collega’s uit de beeldhouw- en schilderkunst. Het gros van de portretten was naar zijn mening hopeloos zwak. De deelnemers hadden duidelijk het belang van hun werk niet door. X vroeg zich luidop af of de Belgische staat er niet goed aan gedaan zou hebben om buitenlandse deelnemers toe te laten. Een munt of penning situeerde zich volgens X tussen een monument en een portret in, en moest deze twee zaken samenbrengen. Nog volgens X moest de graveur vooral het innerlijke karakter van de geportretteerde uitbeelden. De mooiste portretten waren volgens hem niet die van de mooiste mensen. Detailrealisme vond hij daarom ook overbodig en nefast, het mocht geen prentje voor een snuifdoos worden. Samengevat was het de bedoeling dat de buste dus zonder kroon, lauwerkrans of andere attributen kon tonen dat Leopold een koning was27. Volgens X was Leopold Wiener degene die daar het best in slaagde:

  • 28 Id. ibid. p. 3.

La seule des dix médailles exposées qui soit réellement une œuvre distinguée, c’est celle de M. Wiener. Le portrait est fort ressemblant et a de l’élévation et du caractère. Peut-être serions-nous tentés de lui reprocher une recherche un peu trop rigoureuse de la nature, recherche qui ne s’opère jamais qu’aux dépens de la beauté, et qui a pour résultat de substituer la réalité à l’idéal. Cependant, malgré ce défaut que d’autres appelleront peut-être une qualité, la tête ne tombe pas dans les trivialités de la chair, et, quoi qu’il y ait plus de vérité que ne le comporte suivant nous la gravure en médailles, elle ne s’écarte point des lois de la beauté en fait d’art28.

  • 29 [s.n.]. Concours pour les coins des monnaies. p. 2.

10Een andere anonieme commentator in L’Indépendance belge overliep en bekritiseerde alle ontwerpen. Voor veel deelnemers was hij eveneens kritisch. Het portret van Distexhe had een veel te dikke nek, Jouvenel gebruikte te veel reliëf waardoor alles te zwaar werd, Leclercq was volledig de mist in gegaan en Hart beeldde de koning lachend af, wat niet gepast was. Het ontwerp van Van Ackere was naar zijn mening zelfs het bespreken niet waard. Over dat van Leopold Wiener was hij vrij lovend29.

  • 30 Id. ibid. p. 2.
  • 31 X. Concours pour la confection de la nouvelle monnaie. p. 3-4; [s.n.]. Concours pour les coins des (...)
  • 32 [s.n.]. Concours pour les coins des monnaies. p. 2.
  • 33 X. Concours pour la confection de la nouvelle monnaie. p. 3-4.

11De keerzijde van de munt vullen was een andere uitdaging voor de graveurs. Het wapenschild nam nauwelijks de volledige 37 mm diameter in. De artiesten moesten allerhande decoratieve en heraldieke elementen toevoegen om het oppervlak te vullen. Deden ze dit te weinig, dan zag de munt er kaal en mager uit, zoals het ontwerp van Jouvenel, waarin enkel een banderol was toegevoegd. Leefden ze zich te veel uit, dan ontstond het risico dat de keerzijde te zwaar en bombastisch werd. Hart kreeg deze kritiek. Hij maakte een bonte collage van scepters, een banderol, een ketting van de Leopoldsorde en op de achtergrond ook nog twee lauwertakken. De opdracht was een oefening in evenwicht en balans. Daarnaast moest het ontwerp ook nog modern zijn. Lamberts keuze voor een soort rocococartouche werd als een teken van slechte smaak beschouwd. Leopold Wiener stelde niet één, maar twee verschillende achterzijden tentoon, de tweede rijker uitgewerkt dan de eerste30. Ze werden vrij goed onthaald maar beide recensenten verkozen het ontwerp van Veyrat31. Deze spreidde een ketting van de Leopoldsorde en twee gekruiste lauwertakken mooi over de munt heen. Overal was er iets te zien en toch bleef het luchtig, “ni trop vide, ni trop chargé32”. Beide recensenten pleitten ervoor een combinatie te maken van verschillende stempels om tot een eindontwerp te komen. De voorkeur leek uit te gaan naar een Wiener-Veyrat type33.

12Voor Leopold Wiener nam de wedstrijd echter een onverwachte wending toen zijn concurrenten hem valselijk beschuldigden van fraude, zoals wordt beschreven in de krant Den Vaderlander op 1 september 1847:

  • 34 [s.n.]. Brussel. 31 augusty. Den Vaderlander. 1 september 1847, p. 1.

De mededingers naer den prys van 10,000 fr. voor het graveren der stempels voor het slaen der gouden muntstukken, hadden tegen eenen der medekampers gereklameerd en geprotesteerd; zy hadden zich tot den minister gewend, en beweerd dat M. Wiener zyne stempels niet zelf gemaekt had, en vroegen dat M. Wiener als mededinger niet wierde aengenomen. M. Wiener heeft aen den minister laten weten dat hy zyn werk zelf gemaekt had, en, om zulks onwederleggelyk te bewyzen, dat hy bereyd was zyn werk te herbeginnen. Dezen voorstel is aen den jury voorgesteld, en den jury heeft hem aengenomen. Ten gevolge van dit, zal er M. Wiener eene zael worden aengewezen, in welke hy zyn werk nog eens zal herbeginnen, en waer hy nauwkeuriglyk zal bewaekt worden34.

  • 35 Jouvenel, Hart, Leclercq, Veyrat, Van Ackere en Dargent ondertekenden de brief. Onderaan wordt verm (...)
  • 36 [s.n.]. [zonder titel]. Emancipation. 24 augustus 1847, p. 2.
  • 37 [s.n.]. Littérature, beaux-arts, sciences, industrie. Journal de la Belgique. 25 augustus 1847, p.  (...)

13Op 21 augustus 1847 stuurden de meeste van zijn concurrenten inderdaad een open brief naar de minister, waarin ze Wiener ervan beschuldigden zijn stempels niet zelf gemaakt te hebben35. Volgens hun brief hadden ze al een vermoeden dat er iets niet klopte, toen het hen ter ore was gekomen dat Wiener tijdens het maken van zijn stempels in Parijs had verbleven. Toen hij naar Brussel terugkwam en zijn verbluffende werk toonde, was het voor zijn concurrenten helemaal duidelijk. Ze waren ervan overtuigd dat het materieel onmogelijk was dat Wiener, die veel jonger en minder ervaren was dan hen, deze zelf gemaakt had36. Hoewel ze dit niet uitdrukkelijk onder woorden brachten, leken de briefschrijvers te insinueren dat Wiener de stempels in Parijs had laten maken door zijn leermeester Jacques-Jean Barre37. Harde bewijzen hadden ze weliswaar niet. Hun beschuldigingen waren enkel gebaseerd op een visueel oordeel en waren waarschijnlijk mee ingegeven door jaloezie.

  • 38 Met en loge wordt bedoeld dat iedere deelnemer in een afzonderlijke gecontroleerde kamer zijn werk (...)
  • 39 [s.n.]. Littérature, beaux-arts, sciences, industrie. Journal de la Belgique. 26 augustus 1847, p.  (...)
  • 40 [s.n.]. Littérature, beaux-arts, sciences, industrie. Journal de la Belgique. 28 augustus 1847, p.  (...)

14Als oplossing stelden de briefschrijvers voor de hele wedstrijd en loge opnieuw te doen38. Enkele dagen later reageerde Wiener op de beschuldigingen met een eigen brief aan de minister. Hij verdedigde zichzelf en vroeg om bewijs. Iedereen de wedstrijd opnieuw laten doen, vond hij niet eerlijk. In dat geval zouden zijn concurrenten zich kunnen laten inspireren door zijn voortreffelijke werk. Zoals hierboven al te lezen stond, stelde Wiener voor om als enige zijn werk in een loge opnieuw te doen. Als hij niet de auteur was van zijn eigen stempels zou dat op die manier snel duidelijk worden39. Enkele dagen later kwam de jury bijeen om de zaak te bespreken. Na een zes uur durende discussie werd Wieners voorstel aanvaard. Hij kreeg een loge in de Koninklijke Munt ter beschikking waar hij met succes zijn werk nog eens overdeed40.

  • 41 [s.n.]. Binnenland. Het Handelsblad, 29 oktober 1847, p. 4.

Alle leden van den jury, belast met het oordeelen van den munt-wedstryd, vormden gisteren eene zitting. Na onderzoek van het nieuwe stuk, uitgevoerd in loge door den heer Wiener, is er besloten, dat het eerste werk van dien kunstenaer deel zoude maken van den wedstryd en dat dien ten gevolge de reclamatie zyner mededingers zoude beschouwd worden als niet ingekomen41.

  • 42 [s.n.]. Brussel. 28 oktober. Den Vaderlander. 29 oktober 1847, p. 1.
  • 43 [s.n]. [zonder titel]. Den Vaderlander. 1 augustus 1849, p. 3.
  • 44 [s.n]. Concours pour les coins des monnaies. p. 2.
  • 45 Dupriez. Monnaies et essais monétaires. Volume I. p. 107.

15Aangezien geen enkel type echt aan de eisen van de jury voldeed, werd de hoofdprijs van 10.000 frank niet uitgereikt. In plaats daarvan kregen Jehotte, Jouvenel en Wiener elk een prijs van 1000 frank, Hart en Lambert kregen 500 frank en de jury stelde voor dat de Belgische staat de andere deelnemers voor hun moeite nog een vergoeding van 300 frank zou geven42. Wiener kreeg ook de eer de nieuwe munten te mogen graveren. Zijn ontwerp werd in 1849 per koninklijk besluit goedgekeurd43. De jury behield zich het recht alle interessante elementen uit alle ontwerpen te gebruiken om tot een eindontwerp te komen44. Het lijkt erop dat dit ook effectief gebeurde. De finale 5 frank-stukken, die voor het eerst in juli 1849 geslagen werden, tonen een derde keerzijdeontwerp van Wiener (Figuur 245). Het is duidelijk geïnspireerd door dat van Veyrat. Dat Veyrat niet in de prijzen viel, hoewel de kern van zijn achterzijde-ontwerp toch op de officiële munten terechtkwam, toont nogmaals aan dat er vooral belang werd gehecht aan Leopolds portret.

Figuur 2

Figuur 2

Leopold Wiener, België, AR 5 frank, 1850, Dupriez 460

KBR – Munten & Penningen, inv. 2F203/7, foto: KBR

  • 46 Verschaffel, Tom, Sterckx, Marjan. The Nationality of Sculpture: International Mobility of Nineteen (...)
  • 47 Wijnsouw, Jana. In search of a national (s)cul(p)ture: The local, national and international identi (...)

16Deze hele “Wiener-affaire” paste goed binnen de artistieke context van de tijd. Doorheen de 19de eeuw groeiden zowel het nationaal bewustzijn als de mobiliteit van kunstenaars. Er werd steeds meer belang gehecht aan de afkomst van beeldhouwers en de kenmerken en kwaliteit van eventuele nationale scholen46. Dit zorgde van tijd tot tijd voor protectionisme en vijandigheid jegens buitenlandse collega’s. In 1870 deed er zich een gelijkaardige situatie voor in Antwerpen. Toen werd Jacob de Braekeleer (1823-1906) ervan beschuldigd een wedstrijd gewonnen te hebben met een standbeeld van zijn Franse leermeester, de toen in België residerende Albert-Ernest Carrier-Belleuse (1824-1887). Voor De Braekeleer liep het minder goed af dan voor Wiener, want ondanks een gebrek aan bewijs werd hij uit de wedstrijd gezet47.

  • 48 Schwarzenbach. Portraits of the nation. p. 313-321.
  • 49 Zie bijvoorbeeld Aernout, Laurens. Catalogus van de Belgische numismatische uitgiften. 1831-2022. G (...)
  • 50 X. Concours pour la confection de la nouvelle monnaie. p. 3-4.

17Munten, postzegels en bankbiljetten zijn bij uitstek nationaal gekleurde objecten. Het waren de internationale visitekaartjes van een land, en wat er opstond was dus allesbehalve onschuldig48. Numismatisch iconoclasme, het wijzigen of vernietigen van afbeeldingen op munten en penningen, kwam dan ook veelvoudig voor, soms onschuldig en ludiek, soms agressief en politiek49. Het is dus niet verwonderlijk dat er bij deze wedstrijd extra veel belang werd gehecht aan de nationaliteit van de deelnemers. Gelukkig doorstond Wiener zijn test met vlag en wimpel, anders had men de moeilijke afweging moeten maken tussen een matig ontwerp van Belgische makelij of een pareltje van Franse origine, nationaliteit of kwaliteit50. ‘X’ had alvast een antwoord klaar:

  • 51 Ibid. p. 3-4.

Est-il bien important, en effet, pour l’honneur de la nationalité belge, que ce soit un Belge qui gagne le prix de 10,000 fr. promis à celui qui aura le mieux fait ? Ce n’est là qu’une considération secondaire. L’important, c’était que la Belgique eût une belle monnaie, une monnaie digne d’une nation aussi éclairée51.

  • 52 Dupriez. Monnaies et essais monétaires. Volume I. p. 102-120.

18Na zijn triomf in 1847 bouwde Leopold Wiener een rijke carrière uit als ontwerper en graveur van vele Belgische munten en medailles. Daarvan zijn ook in de collectie Munten & Penningen van KBR talrijke sporen terug te vinden. Tussen 1848 en 1853 kreeg hij van de Belgische Staat de opdracht om verschillende munten te ontwerpen, met name de gouden stukken van 10, 25 en 100 frank, en de zilveren stukken van 20 centiemen, ¼ frank, ½ frank, 1 frank, 2 frank, 2 ½ frank en 5 frank (Figuur 352).

Figuur 3

Figuur 3

Leopold Wiener, België, AU 25 frank, 1850, Dupriez 454

KBR – Munten & Penningen, inv. 2F201/4, foto: KBR

  • 53 Alvin. The brothers Wiener. p. 3-7.
  • 54 Alvin. Leopold Wiener. Revue belge de numismatique 48. p. 136; Dupriez. Monnaies et essais monétair (...)

19In 1851 maakte hij internationaal indruk toen hij uit meer dan 350 deelnemers één van de hoofdprijzen wegkaapte op de wereldtentoonstelling in Londen53. In 1864 volgde hij uiteindelijk Braemt op als hoofdgraveur van de Koninklijke Munt. Vanuit die positie drukte hij een permanente stempel op de Belgische numismatiek, waarbij sommige van zijn munttypes tot jaren na zijn dood in 1891 werden gerecycleerd (Figuur 454).

Figuur 4

Figuur 4

Leopold Wiener, België, AR 5 frank, 1871, Dupriez 1131

KBR – Munten & Penningen, inv. 2F211/25, foto: KBR

  • 55 Alvin, Frédéric. Léopold Wiener: graveur en médailles et son œuvre. Quatrième article. Revue Belge (...)

20In 1887, toen Wiener reeds 64 jaar oud was, startte hij ook met het graveren van munten voor Congo-Vrijstaat en later Belgisch Congo (Figuur 555).

Figuur 5

Figuur 5

Leopold Wiener, Congo-Vrijstaat, AR 5 frank, 1891, Dupriez 72

KBR – Munten & Penningen, inv. 2H160/9, foto: KBR

  • 56 Alvin. Leopold Wiener; Idem. Leopold Wiener. Quatrième article.
  • 57 De penningen van de hand van Leopold Wiener in de KBR collectie kunnen geraadpleegd worden via deze (...)

21Daarnaast bleef hij ook zeer actief in het graveren van penningen en kleinere jetons56. De collectie Munten & Penningen van KBR bewaart van deze gedenkobjecten respectievelijk maar liefst 895 en 81 exemplaren57. Een mooi voorbeeld is de penning die hij in 1850 maakte naar aanleiding van de dood van Louise Marie van Orléans, de eerste koningin van België (Figuur 6).

Figuur 6

Figuur 6

Leopold Wiener, penning voor het overlijden van Louise Marie van Orléans, AR, 1850, Guioth 36.

KBR – Munten & Penningen, inv. 2L8/25, foto: KBR

22We kunnen concluderen dat de wedstrijd van 1847 en de bijbehorende concurrentiestrijd de jonge Leopold Wiener de perfecte kans gaven om zichzelf te bewijzen. Deze turbulente en glansrijke start leidde tot een rijke carrière. Zo drukte Wiener een niet te onderschatten stempel op de Belgische numismatiek en nationale beeldvorming tijdens de tweede helft van de 19de eeuw.

Catalogus

23De onderstaande catalogus omvat alle stempels en proefslagen bewaard in de collectie Munten & Penningen van KBR, die geproduceerd werden in het kader van de wedstrijd in 1847. De proefslagen van Leopold Wiener worden eerst opgelijst. Daarna volgen de andere graveurs in alfabetische volgorde.

  • 58 De referenties naar de individuele stempels (L) verwijzen naar de catalogus van Lallemand et al., d (...)

24In de collectie worden 93 stempels bewaard die betrekking hebben op de wedstrijd. Deze zijn afkomstig van de Koninklijke Munt van België, die haar collectie in 2015 aan KBR overdroeg. De term patrijs wordt gebruikt voor de positieve stempel, die (op basis van het gegraveerde model en met behulp van de reduceerbank) op grootte van de munt werd aangemaakt. De term matrijs wordt gebruikt voor de stempels met negatieve afbeelding en in spiegelbeeld, die geproduceerd werden door een afdruk te maken van de patrijs met behulp van de schroefpers. De term ponsoen wordt gebruikt voor kleinere positieve stempels waarmee bepaalde onderdelen van de voorstelling, zoals het portret of het wapenschild, in de muntstempel werden geslagen. Voor elke stempel worden het inventarisnummer, het type, de afmetingen (hoogte x breedte aan de basis) en de bibliografische referentie vermeld58. Wat de proefslagen van Distexhe en Jouvenel betreft, lijken voor beide twee dezelfde keerzijdes gebruikt. Hier werd beslist om de toeschrijving van de keerzijdes aan respectievelijk Distexhe en Jouvenel bij Lallemand et al. te behouden. De betreffende keerzijdes zijn aangeduid met een (*) in de catologus, waarbij Distexhe KZ1 = Jouvenel KZ2, en Distexhe KZ2 = Jouvenel KZ1.

  • 59 Coekelberghs, Amand. Les hôtels monétaires bruxellois. Cahiers Bruxellois. 1989, nr. 30, p. 1-58.
  • 60 De referenties naar de individuele proefslagen (D) verwijzen naar de catalogus van Dupriez; Dupriez(...)

25Verder telt de collectie Munten & Penningen 46 proefslagen. 22 objecten zijn afkomstig uit een gift van de familie Allard in 1975, bestaande uit een grote hoeveelheid Belgische en buitenlandse munten en proefslagen. Deze kunnen gelinkt worden aan Joseph Allard, Alphonse Allard en Josse Allard II, die opeenvolgend de positie van directeur van de Koninklijke Munt bekleedden tussen 1864 en 193459. 6 andere objecten maken deel uit van de collectie Jean Nélis, bestaande uit 198 Belgische munten en proefslagen, die hij in 1921 schonk aan het Koninklijke Bibliotheek van België ter nagedachtenis van zijn broer Maurice. Van de overige 18 objecten is de herkomst onbekend. Voor elke proefslag worden het inventarisnummer, het materiaal, het gewicht, de diameter, de stempelstand en de bibliografische referentie vermeld60.

Graveur Leopold Wiener

VZ1

LEOPOLD I ROI – DES BELGES; hoofd van Leopold I naar links; onder zijn hals, WIENER F.; parelrand

VZ²

LEOPOLD I ROI – DES BELGES; hoofd van Leopold I naar links; onder zijn hals, L WIENER; parelrand

KZ1

L’UNION FAIT LA FORCE; wapenschild met klimmende leeuw omringd door een gekroonde cartouche; rondom, de ketting van de Leopoldsorde en eikenbladeren; onderaan, 18 – 47; links en rechts van het wapenschild, 5 – F; parelrand

KZ²

• L’UNION FAIT LA FORCE •; gekroond wapenschild met klimmende leeuw omringd door een cartouche; onderaan, 18[ ; links en rechts van het wapenschild, 5 – F; parelrand

KZ3

Blanco

R1

DIEU PROTEGE LA BELGIQUE * * *

R2

Blanco

Stempels

  1. VZ1: Inv. -4BB/3/75; matrijs; 37x53mm; L 12/P10/V1

  2. VZ1: Inv. -4BB/3/76; matrijs; 37x53mm; L 12/P10/V2

  3. VZ1: Inv. -4BB/3/77; matrijs; 36x53mm; L 12/P10/V3

  4. VZ1: Inv. -4BB/3/78; matrijs; 26x46mm; L 12/P10/V4

  5. VZ1: Inv. -4BB/3/79; patrijs; 24x46mm; L 12/P10/V5; uitgehold veld

  6. VZ1: Inv. -4BB/3/80; patrijs; 24x47mm; L 12/P10/V6; uitgehold veld; dubbelslag?

  7. VZ1: Inv. -4BB/3/81; ponsoen (portret); 26x39mm; L 12/P10/V7

  8. VZ2: Inv. -4BB/3/92; matrijs; 37x53mm; L 12/P12/V1

  9. VZ2: Inv. -4BB/3/93: ponsoen (portret); 22x46mm; L 12/P12/V2

  10. KZ1: Inv. -4BB/3/82; matrijs; 37x57mm; L 12/P10/K1

  11. KZ1: Inv. -4BB/3/83; matrijs; 23x46mm; L 12/P10/K2; datum 18-[

  12. KZ1: Inv. -4BB/3/84; patrijs; 24x47mm; L 12/P10/K3; datum 18-[

  13. KZ1: Inv. -4BB/3/85; patrijs; 23x47mm; L 12/P10/K4; datum 18-[

  14. KZ1: Inv. -4BB/3/86; ponsoen (schild, gekroonde cartouche, ketting, eikenbladeren); 25x41mm; L 12/P10/K5

  15. KZ2: Inv. -4BB/3/88; matrijs; 37x57mm; L 12/P11/K1

  16. KZ2: Inv. -4BB/3/89; matrijs; 22x46mm; L 12/P11/K2

  17. KZ2: Inv. -4BB/3/90; patrijs; 23x47mm; L 12/P11/K3

  18. KZ2: Inv. -4BB/3/91; ponsoen (gekroond wapenschild, cartouche); 26x46mm; L 12/P11/K4

  19. Inv. -4BB/3/87; matrijs met letters en cijfers (L’UNION FAIT LA FORCE / LEOPDIRBGS / (parelrand) / 5 F / WIENER F. / 18- ); 24x48mm; L 12/P10/VK1

Proefslagen

  1. VZ1 – KZ1 – R1: Inv. 2F302/36; Cu verguld; 21,28g; 37mm; 6h; D 323

  2. VZ1 – KZ2 – R1: Inv. 2F302/39; Cu verguld; 21,50g; 37mm; 6u; D 330

  3. VZ2 – KZ1 – R2: Inv. 2F302/40; Ag; 24,42g; 37mm; 6u; D 333

  4. VZ2 – KZ1 – R2: Inv. 2F302/41; Ag; 24,28g; 37mm; 6u; D 333

  5. VZ² – KZ² – R²: Inv. 2F302/37; Ag; 24,35g; 37mm; 6u; D 336

  6. VZ² – KZ² – R²: Inv. 2F302/38; Ag; 24,39g; 37mm; 6u; D 336

Figuur 7

Figuur 7

Catalogus plaat van Leopold Wiener, pagina 1

KBR – Munten & Penningen, fotos: KBR

Figuur 8

Figuur 8

Catalogus plaat van Leopold Wiener, pagina 2

KBR – Munten & Penningen, fotos: KBR

Figuur 9

Figuur 9

Catalogus plaat van Leopold Wiener, pagina 3

KBR – Munten & Penningen, fotos: KBR

Graveur Jean Nicolas Dargent

VZ1

LEOPOLD PREMIER – ROI DES BELGES; hoofd van Leopold I naar links; onder zijn hals, DARGENT F.; parelrand

KZ1

Wapenschild met klimmende leeuw omringd door een gekroonde cartouche; onderaan, banier met het opschrift L’UNION FAIT / LA FORCE; onder de banier, 1847; links en rechts in het veld, 5 – F; parelrand

KZ²

Blanco

R1

DIEU PROTEGE LA BELGIQUE * * *

Blanco

Stempels

  1. VZ1: Inv. -4BB/3/1; matrijs; 37x53mm; L 12/P1/V1

  2. VZ1: Inv. -4BB/3/2; matrijs; 30x50mm; L 12/P1/V2

  3. VZ1: Inv. -4BB/3/3; patrijs; 31x49mm; L 12/P1/V3

  4. VZ1: Inv. -4BB/3/4; patrijs; 30x50mm; L 12/P1/V4; uitgehold langs beide zijden van het portret

  5. VZ1: Inv. -4BB/3/5; ponsoen (portret); 23x43mm; L 12/P1/V5

  6. KZ1: Inv. -4BB/3/6; matrijs; 37x57mm; L 12/P1/K1

  7. KZ1: Inv. -4BB/3/7; matrijs; 30x50mm; L 12/P1/K2

  8. KZ1: Inv. -4BB/3/8; patrijs; 28x50mm; L 12/P1/K3; datum 18[

  9. KZ1: Inv. -4BB/3/9; patrijs; 28x50mm; L 12/P1/K4; datum 18[ ; uitgehold veld

  10. KZ1: Inv. -4BB/3/10; ponsoen (wapenschild); 23x47mm; L 12/P1/K5; geen spreuk op banier

  11. Inv. -4BB/3/11; matrijs van de letters en cijfers (LEOPOLD PREMIER ROI DES BELGES / 5 F / 1847; parelrand); 19x45mm; L 12/P1/VK1

Proefslagen

  1. VZ1 – KZ1 – R1: Inv. 2F301/46; Cu verguld; 22,07g; 37mm; 6u; D 229

  2. VZ1 – KZ1 – R²: Inv. 2F301/44: Ag; 24,50g; 37mm; 6u; cf. D 228 (zonder randopschrift)

  3. VZ1 – KZ1 – R²: Inv. 2F301/45: Ag; 24,48g; 37mm; 6u; cf. D 228 (zonder randopschrift)

  4. VZ1 – KZ² - R²: Inv. 2F301/47; Au; 32,32g; 37mm; D 235

Figuur 10

Figuur 10

Catalogus plaat van Jean Nicolas Dargent, pagina 1

KBR – Munten & Penningen, fotos: KBR

Figuur 11

Figuur 11

Catalogus plaat van Jean Nicolas Dargent, pagina 2

KBR – Munten & Penningen, fotos: KBR

Graveur Hubert Distexhe

VZ1

LEOPOLD PREMIER – ROI DES BELGES; hoofd van Leopold I naar links; onder zijn hals, DISTEXHE F.; parelrand

KZ1 (*)

Gekroond wapenschild met klimmende leeuw; onderaan, banier met het opschrift L’UNION / FAIT LA / FORCE; onder de banier, 1847; links en rechts in het veld, 5 – F; parelrand

KZ² (*)

Gekroond wapenschild met klimmende leeuw; onderaan, banier met opschrift L’UNION FAIT LA FORCE; onder de banier, 18[ ; links en rechts van het wapenschild, 5 – F; parelrand

R1

DIEU PROTEGE LA BELGIQUE * * *

Blanco

Stempels

  1. VZ1: Inv. -4BB/3/12; matrijs; 37x54mm; L 12/P2/V1

  2. VZ1: Inv. -4BB/3/13; matrijs; 40x54mm; L 12/P2/V2

  3. VZ1: Inv. -4BB/3/14; patrijs; 40x54mm; L 12/P2/V3

  4. VZ1: Inv. -4BB/3/15; patrijs; 34x56mm; L 12/P2/V4

  5. VZ1: Inv. -4BB/3/16; ponsoen (portret); 33x56mm; L 12/P2/V5

  6. KZ²: Inv. -4BB/3/17; matrijs; 37x57mm; L 12/P2/K1

  7. KZ²: Inv. -4BB/3/18; matrijs; 38x61mm; L 12/P2/K2

  8. KZ²: Inv. -4BB/3/19; patrijs; 37x55mm; L 12/P2/K3

  9. KZ²: Inv. -4BB/3/20; patrijs; 33x54mm; L 12/P2/K4

  10. KZ²: Inv. -4BB/3/21; ponsoen (gekroond wapenschild met banier, zonder tekst); 40x57mm; L 12/P2/K5

  11. Inv. -4BB/3/22; matrijs van letters en cijfers (LEUNIOFATCR / 18 5 F (parelrand) / LIORBMPSDGE); 47x66mm; L 12/P2/VK1

Proefslagen

  1. VZ1 – KZ1 – R²: Inv. 2F301/48; Ag; 24,46g; 37mm; 6u; cf. D 240 (zonder randopschrift)

  2. VZ1 – KZ1 – R²: Inv. 2F302/1: Ag; 24,41g; 37mm; 6u; cf. D 240 (zonder randopschrift)

  3. VZ1 – KZ² – R1: Inv. 2F302/2; Cu verguld; 22,07g; 37mm; 6u; cf. D 241 (andere keerzijde)

Figuur 12

Figuur 12

Catalogus plaat van Hubert Distexhe, pagina 1

KBR – Munten & Penningen, fotos: KBR

Figuur 13

Figuur 13

Catalogus plaat van Hubert Distexhe, pagina 2

KBR – Munten & Penningen, fotos: KBR

Graveur Laurent Hart

VZ1

LEOPOLD I ROI – DES BELGES; hoofd van Leopold I naar links; onder zijn hals, HART. F.; parelrand

VZ²

Blanco

KZ1

Gekroond wapenschild met klimmende leeuw; rondom, de ketting van de Leopoldsorde, twee scepters en een krans; onderaan, banier met opschrift L’UNION FAIT / LA FORCE; onder de banier, 18 – [ ; links en rechts in het veld, 5 – F; parelrand

R1

DIEU PROTEGE LA BELGIQUE * * *

Blanco

Stempels

  1. VZ1: Inv. -4BB/3/23; matrijs; 37x53mm; L 12/P3/V1

  2. VZ1: Inv. -4BB/3/24; matrijs; 37x53mm; L 12/P3/V2

  3. VZ1: Inv. -4BB/3/25; matrijs; 24x55mm; L 12/P3/V3

  4. VZ1: Inv. -4BB/3/26; patrijs; 27x56mm; L 12/P3/V4

  5. VZ1: Inv. -4BB/3/27; patrijs; 26x54mm; L 12/P3/V5

  6. VZ1: Inv. -4BB/3/28; ponsoen (portret); 30x55mm; L 12/P3/V6

  7. KZ1: Inv. -4BB/3/29; matrijs; 37x57mm; L 12/P3/K1

  8. KZ1: Inv. -4BB/3/30; matrijs; 37x57mm; L 12/P3/K2

  9. KZ1: Inv. -4BB/3/31; matrijs; 24x55mm; L 12/P3/K3

  10. KZ1: Inv. -4BB/3/32; patrijs; 27x51mm; L 12/P3/K4

  11. KZ1: Inv. -4BB/3/33: patrijs; 23x51mm; L 12/P3/K5

  12. KZ1; Inv. -4BB/3/34; ponsoen (wapenschild, ketting, scepters, krans, banier met tekst); 25x55mm; L 12/P3/K6

  13. Inv. -4BB/3/35; matrijs met letters en cijfers (5F LEOPDIRSBG HART F. 18; in het veld HART / GRAVEUR / geschrapte 5); 24x43mm; L 12/P3/VK1

Proefslagen

  1. VZ1 – KZ1 – R1: Inv. 2F302/4; Cu verguld; 22,01g; 37mm; 6u; D 250

  2. VZ1 – KZ1 – R²: Inv. 2F302/3; Ag; 24,42g; 37mm; 6u; cf. D 249 (zonder randopschrift)

  3. VZ1 – KZ1 – R²: Inv. 2F302/8; Ag; 24,30g; 37mm; 6h; cf. D 249 (zonder randopschrift)

  4. VZ² – KZ1 – R²: Inv. 2F302/5; Cu; 24,69g; 37mm; D 256

Figuur 14

Figuur 14

Catalogus plaat van Laurent Hart, pagina 1

KBR – Munten & Penningen, fotos: KBR

Figuur 15

Figuur 15

Catalogus plaat van Laurent Hart, pagina 2

KBR – Munten & Penningen, fotos: KBR

Graveur Constant Jéhotte

VZ1

LEOPOLD I ROI – DES BELGES; hoofd van Leopold I naar links; onder zijn hals, C. JÉHOTTE; parelrand

VZ²

LEOPOLD I ROI – DES BELGES; hoofd van Leopold I naar links; onder zijn hals, C. JÉHOTTE; parelrand

KZ1

Gekroond wapenschild met klimmende leeuw; onderaan, banier met opschrift L’UNION / FAIT / LA FORCE ; onder de banier, 18[ ; links en rechts in het veld, 5 – F; parelrand

KZ²

Blanco

R1

DIEU PROTEGE LA BELGIQUE * * *

Blanco

Stempels

  1. VZ1: Inv. -4BB/3/36; matrijs; 37x53mm; L 12/P4/V1

  2. VZ1: Inv. -4BB/3/37; matrijs; 25x46mm; L 12/P4/V2

  3. VZ1: Inv. -4BB/3/38; matrijs; 24x44mm; L 12/P4/V3

  4. VZ1: Inv. -4BB/3/39; patrijs; 23x47mm; L 12/P4/V4

  5. VZ1: Inv. -4BB/3/40; ponsoen (portret); 25x46mm; L 12/P4/V5

  6. KZ1: Inv. -4BB/3/41; matrijs; 37x62mm; L 12/P4/K1

  7. KZ1: Inv. -4BB/3/42; matrijs; 22x43mm; L 12/P4/K2

  8. KZ1: Inv. -4BB/3/43; patrijs; 23x48mm; L 12/P4/K3

Proefslagen

  1. VZ1 – KZ1 – R1: Inv. 2F302/9; Cu verguld; 21,25g; 37mm; 6h; D 259

  2. VZ1 – KZ1 – R²: Inv. 2F302/6; Ag; 24,39g; 37mm; 6h; D 258

  3. VZ1 – KZ1 – R²: Inv. 2F302/7; Ag; 24,48g; 37mm; 6h; D 258

  4. VZ1 – KZ² – R²: Inv. 2F302/11; Au; 32,33g; 37mm; D 271

  5. VZ² – KZ² – R²: Inv. 2F302/12; Au; 30,79g; 37mm; D 272

  6. VZ² – KZ² – R²: Inv. 2F302/13; Ag; 21,08g; 37mm; D 273

  7. VZ² – KZ² – R²: Inv. 2F302/10; Cu; 20,43g; 37mm; D 269

Figuur 16

Figuur 16

Catalogus plaat van Constant Jéhotte, pagina 1

KBR – Munten & Penningen, fotos: KBR

Figuur 17

Figuur 17

Catalogus plaat van Constant Jéhotte, pagina 2

KBR – Munten & Penningen, fotos: KBR

Graveur Adolphe-Christian Jouvenel

VZ1

LEOPOLD I ROI – DES BELGES; hoofd van Leopold I naar links; onder zijn hals, JOUVENEL; parelrand

VZ²

LEOPOLD I ROI – DES BELGES; hoofd van Leopold I naar links; onder zijn hals, JOUVENEL; parelrand

KZ1 (*)

Gekroond wapenschild met klimmende leeuw; onderaan, banier met het opschrift L’UNION / FAIT LA / FORCE; onder de banier, 1847; links en rechts in het veld, 5 – F; parelrand

KZ2 (*)

Gekroond wapenschild met klimmende leeuw; onderaan, banier met opschrift L’UNION FAIT LA FORCE; onder de banier, 18[ ; links en rechts van het wapenschild, 5 – F; parelrand

KZ3

Blanco

R1

DIEU PROTEGE LA BELGIQUE * * *

Blanco

Stempels

  1. VZ1: Inv. -4BB/3/44; matrijs; 37x53mm; L 12/P5/V1

  2. VZ1: Inv. -4BB/3/45; matrijs; 37x53mm; L 12/P5/V2

  3. VZ1: Inv. -4BB/3/46; matrijs; 36x53mm; L 12/P5/V3

  4. VZ1: Inv. -4BB/3/47; matrijs; 24x46mm; L 12/P5/V4

  5. VZ1: Inv. -4BB/3/48; patrijs; 25x46mm; L 12/P5/V5; uitgehold veld

  6. VZ1: Inv. -4BB/3/49; ponsoen (portret); 23x47mm; L 12/P5/V6

  7. KZ1: Inv. -4BB/3/50; matrijs; 37x57mm; L 12/P5/K1

  8. KZ1: Inv. -4BB/3/51; matrijs; 22x47mm; L 12/P5/K2; datum 18[

  9. KZ1: Inv. -4BB/3/52: patrijs; 24x47mm; L 12/P5/K3; datum 18[

  10. KZ1: Inv. -4BB/3/53; ponsoen (zonder parelrand); 24x47mm; L 12/P5/K4

Proefslagen

  1. VZ1 – KZ1 – R1: Inv. 2F302/16; Cu verguld; 21,25g; 37mm; 6u; D 279 (andere keerzijde)

  2. VZ1 – KZ2 – R²: Inv. 2F302/14; Ag; 24,56g; 37mm; 6u; cf. D 278 (zonder randopschrift)

  3. VZ1 – KZ2 – R²: Inv. 2F302/15; Ag; 24,53g; 37mm; 6u; cf. D 278 (zonder randopschrift)

  4. VZ1 – KZ3 – R²: Inv. 2F305/20; Au; 32,19g; 37mm; D 284

  5. VZ² – KZ3 – R²: Inv. 2F302/17; Ag; 29,44g; 37mm; D 283a

  6. VZ² – KZ3 – R²: Inv. 2F302/18; Br; 24,62g; 37mm; D 283b

  7. VZ² – KZ3 – R²: Inv. 2F302/19; Pb; 16,75g; 37mm; cf. D 283 (ander materiaal)

Figuur 18

Figuur 18

Catalogus plaat van Adolphe-Christian Jouvenel, pagina 1

KBR – Munten & Penningen, fotos: KBR

Figuur 19

Figuur 19

Catalogus plaat van Adolphe-Christian Jouvenel, pagina 2

KBR – Munten & Penningen, fotos: KBR

Graveur François Joseph Lambert de Roisin

VZ1

LEOPOLD PREMIER – ROI DES BELGES; hoofd van Leopold I naar links; onder zijn hals, LAMBERT. F.; parelrand

KZ1

Gekroonde cartouche met klimmende leeuw; onderaan, banier met opschrift L’UNION / FAIT LA / FORCE; onder de banier, 1847; links en rechts in het veld, 5 – F; parelrand

R1

DIEU PROTEGE LA BELGIQUE * * *

Blanco

Stempels

  1. VZ1: Inv. -4BB/3/54; matrijs; 37x53mm; L 12/P6/V1

  2. VZ1: Inv. -4BB/3/55; ponsoen (portret); 26x53mm; L 12/P6/V2

  3. KZ1: Inv. -4BB/3/56; matrijs; 37x57mm; L 12/P6/K1

  4. KZ1: Inv. -4BB/3/57; matrijs (gekroonde cartouche met banier, zonder opschrift); 26x53mm; L 12/P6/K2

  5. KZ1: Inv. -4BB/3/58; ponsoen (gekroonde cartouche met banier, zonder opschrift); 32x55mm; L 12/P6/K3

Proefslagen

  1. VZ1 – KZ1 – R1: Inv. 2F302/23; Cu verguld; 21,22g; 37mm; 6u; D 289

  2. VZ1 – KZ1 – R²: Inv. 2F302/21; Ag; 24,37g; 37mm; 6u; cf. D 288 (zonder randopschrift)

  3. VZ1 – KZ1 – R²: Inv. 2F302/22; Ag; 24,32g; 37mm; 6u; cf. D 288 (zonder randopschrift)

Figuur 20

Figuur 20

Catalogus plaat van Joseph Lambert de Roisin

KBR – Munten & Penningen, fotos: KBR

Graveur Julien Gabriel Leclercq

VZ1

LEOPOLD PREMIER ROI DES BELGES; hoofd van Leopold I naar links; onder zijn hals, J. LECLERCQ; parelrand

KZ1

L’UNION FAIT LA FORCE.; gekroond wapenschild met klimmende leeuw; rondom, de ketting van de Leopoldsorde; onderaan, * 18 – 47 *; links en rechts in het veld, 5 – F; parelrand

KZ²

Blanco

R1

DIEU PROTEGE LA BELGIQUE * * *

Blanco

Stempels

  1. VZ1: Inv. -4BB/3/59; matrijs; 37x53mm; L 12/P7/V1

  2. VZ1: Inv. -4BB/3/60; ponsoen (portret); 28x53mm; L 12/P7/V2

  3. KZ1: Inv. -4BB/3/61; matrijs; 37x61mm; L 12/P7/K1

Proefslagen

  1. VZ1 – KZ1 – R1: Inv. 2F302/26; Cu verguld; 21,22g; 21,57g; 37mm; 6u; D 297

  2. VZ1 – KZ1 – R1: Inv. 2F302/27; Sn; 20,31g; 37mm; 6u; cf. D 301 (met randopschrift)

  3. VZ1 – KZ1 – R²: Inv. 2F302/24; Ag; 24,53g; 37mm; 6u; cf. D 296 (zonder randopschrift)

  4. VZ1 – KZ1 – R²: Inv. 2F302/25; Ag; 24,57g; 37mm; 6u; cf. D 296 (zonder randopschrift)

  5. VZ1 – KZ² – R²: Inv. 2F302/28; Au; 32,17g; 37mm; D 302

Figuur 21

Figuur 21

Catalogus plaat van Julien Gabriel Leclercq

KBR – Munten & Penningen, fotos: KBR

Graveur Alexandre Joseph Van Ackere

VZ1

LEOPOLD PREMIER – ROI DES BELGES; hoofd van Leopold I naar links; onder zijn hals, VANACKERE; parelrand

KZ1

Gekroond wapenschild met klimmende leeuw; rondom, de ketting van de Leopoldsorde en twee scepters; onderaan, banier met het opschrift L’ UNION FAIT – LA FORCE; onder de banier, 18[ ; links en rechts in het veld, 5 – F; parelrand

R1

Blanco

Stempels

  1. V1: Inv. -4BB/3/62; matrijs; 27x42mm; L 12/P8/V1

  2. V1: Inv. -4BB/3/63; ponsoen (portret); 37x53mm; L 12/P8/V2

  3. K1: Inv. -4BB/3/64; matrijs; 27x42mm; L 12/P8/K1

Proefslagen

  1. VZ1 – KZ1 – R1: Inv. 2F302/29; Ag; 24,55g; 37mm; 6u; D 305

  2. VZ1 – KZ1 – R1: Inv. 2F302/30; Ag; 24,51g; 37mm; 6u; D 305

  3. VZ1 – KZ1 – R1: Inv. 2F302/31; Cu verguld; 21,30g; 37mm; 6u; D 306

Figuur 22

Figuur 22

Catalogus plaat van Alexandre Joseph Van Ackere

KBR – Munten & Penningen, fotos: KBR

Graveur Adrien-Hippolyte Veyrat

VZ1

LEOPOLD PREMIER – ROI DES BELGES; hoofd van Leopold I naar links; onder zijn hals, VEYRAT F.; Parelrand

KZ1

L’UNION FAIT LA FORCE; gekroond wapenschild met klimmende leeuw; rondom, de ketting van de Leopoldsorde en twee gekruiste palmtakken; onderaan, 18 – 47; links en rechts van het wapenschild, 5 – F; parelrand

KZ²

Blanco

R1

DIEU PROTEGE LA BELGIQUE * * *

Blanco

Stempels61

    • 61 De stempel vermeld bij Lallemand et al. met inventarisnummer L 12/P9/V4 ontbrak bij de verhuis van (...)

    VZ1: Inv. -4BB/3/65; matrijs; 37x54mm; L 12/P9/V1

  1. VZ1: Inv. -4BB/3/66; matrijs; 27x48mm; L 12/P9/V2

  2. VZ1: Inv. -4BB/3/67; matrijs; 46x64mm; L 12/P9/V3; dubbelslag? ; zonder handtekening graveur

  3. VZ1: Inv. -4BB/3/68; patrijs; 29x51mm; L 12/P9/V5; uitgehold langs beide kanten van het portret

  4. VZ1: Inv. -4BB/3/69; ponsoen (portret); 21x42mm; L 12/P9/V6

  5. KZ1: Inv. -4BB/3/70; matrijs; 37x58mm; L 12/P9/K1

  6. KZ1: Inv. -4BB/3/71; matrijs; 37x58mm; L 12/P9/K2

  7. KZ1: Inv. -4BB/3/72; matrijs; 29x50mm; L 12/P9/K3

  8. KZ1: Inv. -4BB/3/73; patrijs; 27x47mm; L 12/P9/K4; datum 18-[

  9. KZ1: Inv. -4BB/3/74; ponsoen (gekroond wapenschild, ketting, palmtakken); 29x45mm; L 12/P9/K5

Proefslagen

  1. VZ1 – KZ1 – R1: Inv. 2F302/34; Cu verguld; 22,09g; 37mm; 6h; D 312

  2. VZ1 – KZ1 – R²: Inv. 2F302/32; Ag; 24,44g; 37mm; 6u; cf. D 311 (zonder randopschrift)

  3. VZ1 – KZ1 – R²: Inv. 2F302/33; Ag; 24,35g; 37mm; 6u; cf. D 311 (zonder randopschrift)

  4. VZ1 – KZ² – R²: Inv. 2F302/35; Au; 32,68g; 37mm; 6h; D 317

Figuur 23

Figuur 23

Catalogus plaat van Adrien-Hyppolyte Veyrat, pagina 1

KBR – Munten & Penningen, fotos: KBR

Figuur 24

Figuur 24

Catalogus plaat van Adrien-Hyppolyte Veyrat, pagina 2

KBR – Munten & Penningen, fotos: KBR

Top of page

Bibliography

[s.n]. L’Emancipation [online]. Brussel (België). 24 augustus 1847. Beschikbaar op: https://www.belgicapress.be/pageview.php?adv=1&all_q=wiener&any_q=&exact_q=&none_q=&from_d=1847-08-24&to_d=&per_lang=&per=e8a554be-e0e2-4355-8d98-ab7d9b5f0e86&sig=JB101&lang=FR&per_type=0

[s.n]. Littérature, beaux-arts, sciences, industrie. Journal de la Belgique [online]. Brussel (België). M. E. Rampelbergh. 25 augustus 1847. Beschikbaar op: https://www.belgicapress.be/pageview.php?adv=1&all_q=wiener&any_q=&exact_q=&none_q=&from_d=1847-08-25&to_d=&per_lang=&per=99c65e56-9d5b-4c79-a0d7-5febbf7b581a&sig=JB151&lang=FR&per_type=0

[s.n]. Littérature, beaux-arts, sciences, industrie. Journal de la Belgique [online]. Brussel (België). M. E. Rampelbergh. 26 augustus 184. Beschikbaar op: https://www.belgicapress.be/pageview.php?adv=1&all_q=wiener&any_q=&exact_q=&none_q=&from_d=1847-08-26&to_d=&per_lang=&per=99c65e56-9d5b-4c79-a0d7-5febbf7b581a&sig=JB151&lang=FR&per_type=0

[s.n]. Concours pour les coins des monnaies. L’Indépendance belge [online]. Brussel (België). 27 augustus 1847. Beschikbaar op: https://www.belgicapress.be/pageview.php?adv=1&all_q=wiener&any_q=&exact_q=&none_q=&from_d=1847-08-27&to_d=&per_lang=&per=50cc55ef-0a3d-4ec3-a120-01ea8a421a60&sig=JB555&lang=FR&per_type=0

[s.n]. Littérature, beaux-arts, sciences, industrie. Journal de la Belgique [online]. Brussel (België). M. E. Rampelbergh. 28 augustus 1847. Beschikbaar op: https://www.belgicapress.be/pageview.php?adv=1&all_q=wiener&any_q=&exact_q=&none_q=&from_d=1847-08-28&to_d=&per_lang=&per=99c65e56-9d5b-4c79-a0d7-5febbf7b581a&sig=JB151&lang=FR&per_type=0

[s.n.]. Binnenland. Het Handelsblad [online]. Antwerpen (België). 29 oktober 1847. Beschikbaar op: https://www.belgicapress.be/pageview.php?adv=1&all_q=munt%20wedstryd%20wiener&any_q=&exact_q=&none_q=&from_d=1847&to_d=&per_lang=&per=&sig=JB549&lang=FR&per_type=0 

[s.n.]. Brussel, 31 augusty. Den Vaderlander [online]. Gent (België). 1 september 1847. Beschikbaar op: https://www.belgicapress.be/pageview.php?adv=1&all_q=wiener&any_q=&exact_q=&none_q=&from_d=1847-09-1&to_d=&per_lang=&per=87039734-5ec6-4d9f-bd1b-894c635fb832&sig=JB311&lang=FR&per_type=0

[s.n.]. Brussel, 28 oktober. Den Vaderlander [online]. Gent (België). 29 oktober 1847. Beschikbaar op: https://www.belgicapress.be/pageview.php?adv=1&all_q=wiener&any_q=&exact_q=&none_q=&from_d=1847-10-29&to_d=&per_lang=&per=87039734-5ec6-4d9f-bd1b-894c635fb832&sig=JB311&lang=FR&per_type=0

[s.n]. Den Vaderlander [online]. Gent (België). 1 augustus 1849. Beschikbaar op: https://www.belgicapress.be/pageview.php?adv=1&all_q=wiener&any_q=&exact_q=&none_q=&from_d=1849-08-1&to_d=&per_lang=&per=87039734-5ec6-4d9f-bd1b-894c635fb832&sig=JB311&lang=FR&per_type=0

X. Concours pour la confection de la nouvelle monnaie. Le Journal de la Belgique [online]. Brussel (België). M. E. Rampelbergh. 31 augustus 1847. Beschikbaar op: https://www.belgicapress.be/pageview.php?adv=1&all_q=wiener&any_q=&exact_q=&none_q=&from_d=1847-08-31&to_d=&per_lang=&per=99c65e56-9d5b-4c79-a0d7-5febbf7b581a&sig=JB151&lang=FR&per_type=0

[s.n]. L.-O. Roty. L’Art Moderne. 1891, nr. 11, p. 214-215.

Aernout, Laurens. Catalogus van de Belgische numismatische uitgiften. 1831-2022. Gent (België): Graphius, 2022.

Alvin, Frédéric. The brothers Wiener: Medallists. Londen (Verenigd Koninkrijk): Cassell & Co, 1891.

Alvin, Frédéric. Leopold Wiener: Graveur en médailles et son œuvre. Revue Belge de la numismatique. 1892, nr. 48, p. 123-136, 285-300, 433-448.

Alvin, Frédéric. Léopold Wiener: Graveur en médailles et son œuvre. Quatrième article. Revue Belge de la numismatique. 1893, nr. 49, p. 83-96.

Buchet, Arsène, Toussaint, Jacques. Aperçu de la médaille en Belgique dans la première moitié du XXe siècle, au travers de la société hollandaise-belge des Amis de la Médaille d’Art (1901-1920) et de la société royale "Les Amis de la Médaille d’Art" (1920-1959). Namen (België): Éditions Namuroises, 2007.

Coekelberghs, Amand. Les hôtels monétaires bruxellois. Cahiers Bruxellois. 1989, nr. 30, p. 1-58.

De Witte, Alphonse. La médaille en Belgique au XIXe siècle. Brussel (België): Imprimerie F. Vanbuggenhoudt, 1905.

Dupriez, Charles. Monnaies et essais monétaires du royaume de Belgique et du Congo Belge. Volume I. Brussel (België): Franceschi, 1949.

Dupriez, Charles. Monnaies et essais monétaires du royaume de Belgique et du Congo Belge. Volume II. Brussel (België): Franceschi, 1949.

Guioth, Léon J. Histoire numismatique de la Belgique faisant suite à l’Histoire numismatique de la Révolution belge. Volume II. Brussel (België): Mertens, 1869.

Holt, Frank L. When money talks. A history of coins and numismatics. New York (Verenigde Staten): Oxford University Press, 2021.

Lallemand, Jaqueline, Lippens, Jan, Thirion, Marcel, Van Keymeulen, André. Catalogus van de patrijzen & matrijzen van het Museum van het Munthof. Deel 1: Matrijzen en patrijzen van de munten. Brussel (België): Ministerie van Financiën, 1977.

Lemmens, Wim. De gebroeders Van Eyck: een geschiedenis rondom het monument. Een politiek-culturele studie van het negentiende-eeuwse Maaseik. Maaseik (België): Cultureel Platform, 2015.

Reinis, Joseph George. The portrait medallions of David d’Angers: An illustrated catalogue of David’s contemporary and retrospective portraits in bronze. New York (Verenigde Staten): Polymath Press, 1999.

Ross, Michael. Jacques Wiener’s Most Remarkable Edifices of Europe: The Man, Monuments, and Medals. New York (Verenigde Staten): American Numismatic Society, 2019.

Schwarzenbach, Alexis. Portraits of the nation: Stamps, coins and banknotes in Belgium and Switzerland. 1880-1945. Doctoraatsthesis. Firenze (Italië): European University Institute, 1997.

Smolderen, Luc. La médaille en Belgique des origines à nos jours. Wetteren (België): Cultura, 2009.

Verschaffel, Tom, Sterckx, Marjan. The Nationality of Sculpture: International Mobility of Nineteenth-Century Sculptors and Their Work. In: Sterckx, Marjan, Verschaffel, Tom. (ed.). Sculpting Abroad. Nationality and Mobility of Sculptors in the Nineteenth Century. Turnhout (België): Brepols, 2020.

Wijnsouw, Jana. In search of a national (s)cul(p)ture: The local, national and international identity of sculptors in Belgium (1830-1916). Doctoraatsthesis. Gent (België): Universiteit Gent, 2015.

Wijnsouw, Jana. In search of a national (s)cul(p)ture: The local, national and international identity of sculptors in Belgium (1830-1916). In: Sterckx, Marjan, Verschaffel, Tom. (ed.). Sculpting Abroad.Nationality and Mobility of Sculptors in the Nineteenth Century. Turnhout (België): Brepols, 2020.

Top of page

Notes

1 Holt, Frank L. When money talks: A history of coins and numismatics. New York (Verenigde Staten): Oxford University Press, 2021, p. 20.

2 Schwarzenbach, Alexis. Portraits of the nation: Stamps, coins and banknotes in Belgium and Switzerland. 1880-1945. Doctoraatsthesis. Firenze (Italië): European University Institute, 1997, p. 313-321.

3 Alvin, Frédéric. Leopold Wiener: Graveur en médailles et son œuvre. Revue Belge de la numismatique. 1892, nr. 48, p. 123-136.

4 Alvin, Frédéric. The brothers Wiener: Medallists. Londen (Verenigd Koninkrijk): Cassell & Co, 1891, p. 3-7.

5 Smolderen, Luc. La médaille en Belgique des origines à nos jours. Wetteren (België): Cultura, 2009, p. 122-124.

6 Voor meer informatie over Jacques Wiener, zie Ross, Michael. Jacques Wiener’s Most Remarkable Edifices of Europe: The Man, Monuments, and Medals. New York (Verenigde Staten): American Numismatic Society, 2019; Alvin. The brothers Wiener. p. 3-7.

7 Jacques Wiener (de hoofdauteur) werd bij het vervaardigen van deze penning geholpen door zijn jongere broer Leopold. Beide artiesten worden op de penning vermeld (gesigneerd: J. en L. Wiener); De Witte, Alphonse. La médaille en Belgique au XIXe siècle. Brussel (België): Imprimerie F. Vanbuggenhoudt, 1905, p. 18; In de collectie van KBR bevindt zich een exemplaar van deze penning (KBR – Munten & Penningen, inv. 2K388/20), die via deze link te raadplegen is.

8 Alvin. The brothers Wiener. p. 3-7.

9 Wijnsouw, Jana. In search of a national (s)cul(p)ture: The local, national and international identity of sculptors in Belgium (1830-1916). Doctoraatsthesis. Gent (België): Universiteit Gent, 2015, p. 50, 62.

10 Alvin. The brothers Wiener. p. 3-7.

11 Voor een overzicht van zijn werk, zie Reinis, Joseph George. The portrait medallions of David d’Angers: An illustrated catalogue of David’s contemporary and retrospective portraits in bronze. New York (Verenigde Staten): Polymath Press, 1999.

12 [s.n.]. L.-O. Roty. L’Art Moderne 11. 1891, nr. 11, p. 214.

13 Smolderen. La médaille en Belgique des origines à nos jours. p. 121-122.

14 Lemmens, Wim. De gebroeders Van Eyck: een geschiedenis rondom het monument. Een politiek-culturele studie van het negentiende-eeuwse Maaseik. Maaseik (België): Cultureel Platform, 2014, p. 47-49.

15 Buchet, Arsène, Toussaint, Jacques. Aperçu de la médaille en Belgique dans la première moitié du XXe siècle, au travers de la société hollandaise-belge des Amis de la Médaille d’Art (1901-1920) et de la société royale "Les Amis de la Médaille d’Art" (1920-1959). Namen (België): Éditions Namuroises, 2007, p. 5-10; Smolderen. La médaille en Belgique des origines à nos jours. p. 147-156.

16 Alvin. Leopold Wiener. Revue belge de numismatique 48. p. 131.

17 Id. ibid. p. 126.

18 Dupriez, Charles. Monnaies et essais monétaires du royaume de Belgique et du Congo Belge. Volume I. Brussel (België): Franceschi, 1949, p. 71-72.

19 Alvin. Leopold Wiener. Revue belge de numismatique 48. p. 126-28.

20 Oorspronkelijk waren het er elf: François de Hondt (1786 – 1862) uit Brugge wou initieel ook deelnemen. Zijn ontwerp raakte echter niet op tijd af en daardoor werd hij direct gediskwalificeerd; De Witte. La médaille en Belgique. p. 16.

21 [s.n.]. Concours pour les coins des monnaies. Indépendance Belge. 27 augustus 1847, p. 2; De Witte. La médaille en Belgique. p. 29-39.

22 Alvin. Leopold Wiener. Revue belge de numismatique 48. p. 126-128; De Witte. La médaille en Belgique. p. 16.

23 Dupriez. Monnaies et essais monétaires. Volume I. p. 90-101.

24 Lemmens. De gebroeders Van Eyck. p. 7.

25 X. Concours pour la confection de la nouvelle monnaie. Journal de la Belgique. 31 augustus 1847, p. 3.

26 Id. ibid. p. 3.

27 Id. ibid. p. 3.

28 Id. ibid. p. 3.

29 [s.n.]. Concours pour les coins des monnaies. p. 2.

30 Id. ibid. p. 2.

31 X. Concours pour la confection de la nouvelle monnaie. p. 3-4; [s.n.]. Concours pour les coins des monnaies. p. 2.

32 [s.n.]. Concours pour les coins des monnaies. p. 2.

33 X. Concours pour la confection de la nouvelle monnaie. p. 3-4.

34 [s.n.]. Brussel. 31 augusty. Den Vaderlander. 1 september 1847, p. 1.

35 Jouvenel, Hart, Leclercq, Veyrat, Van Ackere en Dargent ondertekenden de brief. Onderaan wordt vermeld dat ook Jehotte, Distexhe en Lambert zich bij het protest aansluiten en een handtekening zullen opsturen naar de minister. Lambert liet echter door het Journal de la Belgique optekenen dat dit niet klopte. Het is niet duidelijk of Jehotte en Distexhe zich uiteindelijk wel of niet aansloten; [s.n.]. Littérature, beaux-arts, sciences, industrie. Journal de la Belgique. 25 augustus 1847, p. 4.

36 [s.n.]. [zonder titel]. Emancipation. 24 augustus 1847, p. 2.

37 [s.n.]. Littérature, beaux-arts, sciences, industrie. Journal de la Belgique. 25 augustus 1847, p. 4.

38 Met en loge wordt bedoeld dat iedere deelnemer in een afzonderlijke gecontroleerde kamer zijn werk maakt. Zo is het onmogelijk om hulp van buitenaf in te schakelen; [s.n.]. [zonder titel]. Emancipation. p. 2.

39 [s.n.]. Littérature, beaux-arts, sciences, industrie. Journal de la Belgique. 26 augustus 1847, p. 3-4.

40 [s.n.]. Littérature, beaux-arts, sciences, industrie. Journal de la Belgique. 28 augustus 1847, p. 3.

41 [s.n.]. Binnenland. Het Handelsblad, 29 oktober 1847, p. 4.

42 [s.n.]. Brussel. 28 oktober. Den Vaderlander. 29 oktober 1847, p. 1.

43 [s.n]. [zonder titel]. Den Vaderlander. 1 augustus 1849, p. 3.

44 [s.n]. Concours pour les coins des monnaies. p. 2.

45 Dupriez. Monnaies et essais monétaires. Volume I. p. 107.

46 Verschaffel, Tom, Sterckx, Marjan. The Nationality of Sculpture: International Mobility of Nineteenth-Century Sculptors and Their Work. In: Sterckx, Marjan, Verschaffel, Tom. (ed.). Sculpting Abroad: Nationality and Mobility of Sculptors in the Nineteenth Century. Turnhout (België): Brepols, 2020, p. 3–16.

47 Wijnsouw, Jana. In search of a national (s)cul(p)ture: The local, national and international identity of sculptors in Belgium (1830-1916). In: Sterckx, Marjan, Verschaffel, Tom. (ed.). Sculpting Abroad: Nationality and Mobility of Sculptors in the Nineteenth Century. Turnhout (België): Brepols, 2020, p. 22.

48 Schwarzenbach. Portraits of the nation. p. 313-321.

49 Zie bijvoorbeeld Aernout, Laurens. Catalogus van de Belgische numismatische uitgiften. 1831-2022. Gent (België): Graphius, 2022, p. 520, voor een aantal voorbeelden van spotmunten ten koste van Leopold I en Leopold II.

50 X. Concours pour la confection de la nouvelle monnaie. p. 3-4.

51 Ibid. p. 3-4.

52 Dupriez. Monnaies et essais monétaires. Volume I. p. 102-120.

53 Alvin. The brothers Wiener. p. 3-7.

54 Alvin. Leopold Wiener. Revue belge de numismatique 48. p. 136; Dupriez. Monnaies et essais monétaires. Volume I. p. 151-187.

55 Alvin, Frédéric. Léopold Wiener: graveur en médailles et son œuvre. Quatrième article. Revue Belge de la numismatique 49. 1893, nr. 49, p. 93-94; Dupriez. Monnaies et essais monétaires. Volume II. p. 329-335, 339-340. De munten voor Congo-Vrijstaat en Belgisch Congo van de hand van Leopold Wiener in de KBR collectie kunnen geraadpleegd worden via deze link (laatst geraadpleegd op 22/08/2023).

56 Alvin. Leopold Wiener; Idem. Leopold Wiener. Quatrième article.

57 De penningen van de hand van Leopold Wiener in de KBR collectie kunnen geraadpleegd worden via deze link. De jetons kunnen geraadpleegd worden via deze link (beide laatst geraadpleegd op 22/08/2023).

58 De referenties naar de individuele stempels (L) verwijzen naar de catalogus van Lallemand et al., die in twee volumes het slagmateriaal van de collectie van de Koninklijke Munt oplijst: Lallemand, Jaqueline, Lippens, Jan, Thirion, Marcel, Van Keymeulen, André. Catalogus van de patrijzen & matrijzen van het Museum van het Munthof. Deel 1: Matrijzen en patrijzen van de munten. Brussel (België): Ministerie van Financiën, 1977.

59 Coekelberghs, Amand. Les hôtels monétaires bruxellois. Cahiers Bruxellois. 1989, nr. 30, p. 1-58.

60 De referenties naar de individuele proefslagen (D) verwijzen naar de catalogus van Dupriez; Dupriez. Monnaies et essais monétaires. Volume I. p. 90-100.

61 De stempel vermeld bij Lallemand et al. met inventarisnummer L 12/P9/V4 ontbrak bij de verhuis van de Koninklijke Munt naar KBR, en bevindt zich dus niet in de collectie.

Top of page

List of illustrations

Title Figuur 1
Caption Fernand Cormon, Portret van de beeldhouwer Leopold Wiener, 1885
URL http://journals.openedition.org/ima/docannexe/image/803/img-1.jpg
File image/jpeg, 319k
Title Figuur 2
Caption Leopold Wiener, België, AR 5 frank, 1850, Dupriez 460
Credits KBR – Munten & Penningen, inv. 2F203/7, foto: KBR
URL http://journals.openedition.org/ima/docannexe/image/803/img-2.jpg
File image/jpeg, 42k
Title Figuur 3
Caption Leopold Wiener, België, AU 25 frank, 1850, Dupriez 454
Credits KBR – Munten & Penningen, inv. 2F201/4, foto: KBR
URL http://journals.openedition.org/ima/docannexe/image/803/img-3.png
File image/png, 2.0M
Title Figuur 4
Caption Leopold Wiener, België, AR 5 frank, 1871, Dupriez 1131
Credits KBR – Munten & Penningen, inv. 2F211/25, foto: KBR
URL http://journals.openedition.org/ima/docannexe/image/803/img-4.jpg
File image/jpeg, 37k
Title Figuur 5
Caption Leopold Wiener, Congo-Vrijstaat, AR 5 frank, 1891, Dupriez 72
Credits KBR – Munten & Penningen, inv. 2H160/9, foto: KBR
URL http://journals.openedition.org/ima/docannexe/image/803/img-5.jpg
File image/jpeg, 40k
Title Figuur 6
Caption Leopold Wiener, penning voor het overlijden van Louise Marie van Orléans, AR, 1850, Guioth 36.
Credits KBR – Munten & Penningen, inv. 2L8/25, foto: KBR
URL http://journals.openedition.org/ima/docannexe/image/803/img-6.jpg
File image/jpeg, 36k
Title Figuur 7
Caption Catalogus plaat van Leopold Wiener, pagina 1
Credits KBR – Munten & Penningen, fotos: KBR
URL http://journals.openedition.org/ima/docannexe/image/803/img-7.jpg
File image/jpeg, 162k
Title Figuur 8
Caption Catalogus plaat van Leopold Wiener, pagina 2
Credits KBR – Munten & Penningen, fotos: KBR
URL http://journals.openedition.org/ima/docannexe/image/803/img-8.jpg
File image/jpeg, 131k
Title Figuur 9
Caption Catalogus plaat van Leopold Wiener, pagina 3
Credits KBR – Munten & Penningen, fotos: KBR
URL http://journals.openedition.org/ima/docannexe/image/803/img-9.png
File image/png, 457k
Title Figuur 10
Caption Catalogus plaat van Jean Nicolas Dargent, pagina 1
Credits KBR – Munten & Penningen, fotos: KBR
URL http://journals.openedition.org/ima/docannexe/image/803/img-10.jpg
File image/jpeg, 160k
Title Figuur 11
Caption Catalogus plaat van Jean Nicolas Dargent, pagina 2
Credits KBR – Munten & Penningen, fotos: KBR
URL http://journals.openedition.org/ima/docannexe/image/803/img-11.png
File image/png, 509k
Title Figuur 12
Caption Catalogus plaat van Hubert Distexhe, pagina 1
Credits KBR – Munten & Penningen, fotos: KBR
URL http://journals.openedition.org/ima/docannexe/image/803/img-12.jpg
File image/jpeg, 152k
Title Figuur 13
Caption Catalogus plaat van Hubert Distexhe, pagina 2
Credits KBR – Munten & Penningen, fotos: KBR
URL http://journals.openedition.org/ima/docannexe/image/803/img-13.png
File image/png, 388k
Title Figuur 14
Caption Catalogus plaat van Laurent Hart, pagina 1
Credits KBR – Munten & Penningen, fotos: KBR
URL http://journals.openedition.org/ima/docannexe/image/803/img-14.jpg
File image/jpeg, 165k
Title Figuur 15
Caption Catalogus plaat van Laurent Hart, pagina 2
Credits KBR – Munten & Penningen, fotos: KBR
URL http://journals.openedition.org/ima/docannexe/image/803/img-15.png
File image/png, 622k
Title Figuur 16
Caption Catalogus plaat van Constant Jéhotte, pagina 1
Credits KBR – Munten & Penningen, fotos: KBR
URL http://journals.openedition.org/ima/docannexe/image/803/img-16.png
File image/png, 963k
Title Figuur 17
Caption Catalogus plaat van Constant Jéhotte, pagina 2
Credits KBR – Munten & Penningen, fotos: KBR
URL http://journals.openedition.org/ima/docannexe/image/803/img-17.png
File image/png, 898k
Title Figuur 18
Caption Catalogus plaat van Adolphe-Christian Jouvenel, pagina 1
Credits KBR – Munten & Penningen, fotos: KBR
URL http://journals.openedition.org/ima/docannexe/image/803/img-18.jpg
File image/jpeg, 141k
Title Figuur 19
Caption Catalogus plaat van Adolphe-Christian Jouvenel, pagina 2
Credits KBR – Munten & Penningen, fotos: KBR
URL http://journals.openedition.org/ima/docannexe/image/803/img-19.png
File image/png, 851k
Title Figuur 20
Caption Catalogus plaat van Joseph Lambert de Roisin
Credits KBR – Munten & Penningen, fotos: KBR
URL http://journals.openedition.org/ima/docannexe/image/803/img-20.jpg
File image/jpeg, 115k
Title Figuur 21
Caption Catalogus plaat van Julien Gabriel Leclercq
Credits KBR – Munten & Penningen, fotos: KBR
URL http://journals.openedition.org/ima/docannexe/image/803/img-21.jpg
File image/jpeg, 115k
Title Figuur 22
Caption Catalogus plaat van Alexandre Joseph Van Ackere
Credits KBR – Munten & Penningen, fotos: KBR
URL http://journals.openedition.org/ima/docannexe/image/803/img-22.png
File image/png, 735k
Title Figuur 23
Caption Catalogus plaat van Adrien-Hyppolyte Veyrat, pagina 1
Credits KBR – Munten & Penningen, fotos: KBR
URL http://journals.openedition.org/ima/docannexe/image/803/img-23.jpg
File image/jpeg, 139k
Title Figuur 24
Caption Catalogus plaat van Adrien-Hyppolyte Veyrat, pagina 2
Credits KBR – Munten & Penningen, fotos: KBR
URL http://journals.openedition.org/ima/docannexe/image/803/img-24.png
File image/png, 480k
Top of page

References

Electronic reference

Jakob Vandenberghe and Fran Stroobants, Leopold Wiener & de ontwerpwedstrijd van 1847: Een glansrijke startIn Monte Artium [Online], 16 | 2025, Online since 01 October 2025, connection on 22 January 2026. URL: http://journals.openedition.org/ima/803; DOI: https://doi.org/10.4000/14z62

Top of page

About the authors

Jakob Vandenberghe

Jakob Vandenberghe is een masterstudent kunstwetenschappen aan de UGent.

Fran Stroobants

Fran Stroobants is onderzoekster Munten & Penningen bij KBR. Ze is voornamelijk gespecialiseerd in geldgebruik in de Oudheid en maakte een doctoraat over de monetaire geschiedenis van Sagalassos. Daarnaast verdiept ze zich in de herkomstgeschiedenis van de KBR-collectie en bestudeert ze het slagmateriaal van de Koninklijke Munt van België.

Top of page

Copyright

CC-BY-NC-ND-4.0

The text only may be used under licence CC BY-NC-ND 4.0. All other elements (illustrations, imported files) may be subject to specific use terms.

Top of page
Search OpenEdition Search

You will be redirected to OpenEdition Search