• 1 Adresatem wiersza Szadurskiego był Dawid Zygmunt Pilchowski herbu Rogala – urodzony w Rutkiszkach w (...)
• 2 Wacław Gizbert Studnicki – historyk, bibliofil, kolekcjoner starych druków i archiwista, urodził si (...)
• 3 Tadeusz Wróblewski herbu Ślepowron – prawnik, historyk i bibliofil, wolnomularz, urodzony w Wilnie (...)

1W zasobach rękopiśmiennych Biblioteki Litewskiej Akademii Nauk, czyli dawnej Biblioteki Wróblewskich w Wilnie, natrafiłem na cienką i skromną kopertę oznaczoną sygnaturą BF 2151, zawierającą odpis wiersza sygnowanego nazwiskiem Ignacego Szadurskiego pod tytułem Na dokończenie Biblioteki Collegium Nobilium Societatis Iesu1. Utwór jest datowany na rok 1770. Autorem odpisu był Wacław Gizbert Studnicki2, znany wileński archiwista i bibliofil, który ofiarował go w roku 1912 – roku założenia Biblioteki Wróblewskich w Wilnie – Tadeuszowi Wróblewskiemu3, rzeczywistemu twórcy Biblioteki, z okazji jego imienin, przypadających na 28 października.

• 4 Zob. M. Pąkciński, Symbolika piramidy w rytuałach wolnomularstwa a filozofia Nietzschego (prolegome (...)

2Tekst został opatrzony przez ofiarodawcę tytułowym adresem, zachowującym poetykę i stylistykę właściwą adresom wierszy okolicznościowych. Tytuł zawiera określenie „aplauz tryumfalny”, co w pełni oddaje uroczysty i właśnie okolicznościowy charakter podarunku. Tytulatura wypełnia całą pierwszą stronę odpisu. Umieszczony na błękitnym papierze czerpanym ze znakami wodnymi, obustronnie zapisany na złożonym arkuszu o wymiarach 19 na 17 cm tekst został ponadto ozdobiony ramą wykonaną w technice akwarelowej, przedstawiającą bramę tryumfalną. Składa się ona z dwóch symetrycznie rozmieszczonych po bokach błękitno-czerwonych kolumn w kształcie ostrosłupów o podstawie kwadratowej, zwieńczonych ozdobnymi złoto-brązowymi kulami o pofałdowanej powierzchni. Każda z kolumn wznosi się na sześciennej podstawie zbudowanej z ułożonych woluminów w ten sposób, że boki podstawy tworzą tomy stojące wobec siebie pod kątem prostym, zaś spód i wierzch tworzą tomy leżące. Księgi pomalowano na brązowo i czarno. Wierzchołki kolumn łączy łuk, zamykający zarazem całość od góry. W najwyższym jego punkcie została umieszczona złotobrązowa korona. W tak obramowane pole wpisano tytuł wiersza oraz dedykację dla adresata. Ostrosłupowe kolumny przypominają kwinkunks (quincunx) – pięcioelementową figurę geometryczną z czterema punktami w rogach podstawy i piątym umieszczonym pośrodku. Kwinkunks był modelem piramidy. Nakreślony w Aplauzie obraz bramy wspartej właśnie na dwóch piramidach symbolizował – w tradycji wolnomularskiej – doskonalenie się człowieka4. Wacław Gizbert Studnicki wprowadził tę symbolikę nieprzypadkowo – adresat, Tadeusz Wróblewski, należał przecież do grona znanych polskich wolnomularzy.

• 5 Zbiór wierszy bibliotecznych z Archiwum Historycznego w Wilnie przedstawia i wyczerpująco omawia St (...)

3Kim był Ignacy Szadurski, którego nazwisko widnieje na odpisie wiersza? Nie mamy na jego temat, niestety, zbyt wielu dokładnych informacji. A co więcej – niewykluczone, że Studnicki przepisując tekst wiersza, pomylił się nie tylko co do imienia, ale wręcz osoby autora. Wszystkie bowiem wymienione w rękopisie tytuły wierszopisa – regenta kancelarii mniejszej litewskiej oraz chorążego inflanckiego – były przypisane Janowi Szadurskiemu herbu Ciołek, zmarłemu w 1771 roku, o którym wiemy, że miał kontakty z wileńskimi jezuitami, że był posłem na sejmy i aktywnym uczestnikiem wydarzeń politycznych schyłku panowania Augusta III i pierwszej dekady rządów Stanisława Augusta. Jan Szadurski miał natomiast syna Ignacego, zmarłego w 1778 roku. W Złotej księdze szlachty polskiej Teodora Żychlińskiego tenże Ignacy (tytułowany szambelanem królewskim) jest wymieniany jako Jan. Być może tutaj tkwi źródło niejasności: Jan i Ignacy – ojciec i syn mogli w odpisie sporządzonym przez Studnickiego zamienić się miejscami. Ale to nie koniec zagadek atrybucyjnych. Otóż w Archiwum Historycznym w Wilnie znajdują się pod sygnaturą F 1135 Wiersze przy dokończeniu biblioteki w Collegium Nobilium Societatis Jesu fundowanej od w Bogu Wielebnego Jegomości Księdza Dawida Pilchowskiego. Jest to zbiór wierszowanych utworów autorstwa uczniów wileńskiego kolegium jezuickiego, napisanych z okazji zakończenia prac przy nowo ufundowanej bibliotece szkolnej. Pochwała biblioteki miała być przedstawiona jako zadanie w ramach ćwiczeń z retoryki. Wśród zachowanych utworów znajduje się także ten odpisany przez Wacława Gizberta Studnickiego, tyle tylko, że podpisany przez ucznia Alojzego Korkozowicza, a nie Szadurskiego5. Czy Studnicki pomylił się? Czy może o przyznaniu Szadurskiemu autorstwa wiersza zadecydowały jakieś inne względy? Tego, niestety, nie jesteśmy w stanie rozstrzygnąć. Jedno wszakże zastanawia – Wacław Studnicki był bardzo doświadczonym archiwistą i historykiem, więc taka pomyłka atrybucyjna byłaby doprawdy bardzo dziwna. Tak czy inaczej na laudacji ofiarowanej Tadeuszowi Wróblewskiemu autorem odpisanego wiersza na zawsze już pozostanie Ignacy Szadurski. I nam, przedstawiającym to literacko-plastyczne dziełko Studnickiego, wypada nazwisko Szadurskiego zachować.