Bibliografia
Assmann A., O medialnej historii pamięci kulturowej, tłum. K. Sidowska, w: eadem, Między historią a pamięcią. Antologia, red. M. Saryusz-Wolska, Warszawa 2013.
Was sind kulturelle Texte?, w: Literaturkanon – Medienereignis – kultureller Text: Formen interkultureller Kommunikation und Übersetzung, red. A. Poltermann, E. Schmidt, Berlin 1995.
Assmann J., Pamięć kulturowa. Pismo, zapamiętywanie i polityczna tożsamość w cywilizacjach starożytnych, tłum. A. Kryczyńska-Pham, red. R. Traba, Warszawa 2008.
Pamięć zbiorowa i tożsamość kulturowa, tłum. S. Dyroff, R. Żytyniec, „Borussia. Kultura – Historia – Literatura” 2003, nr 29.
[b.a.], O Adamie Mickiewiczu w pięćdziesiątą rocznicę zgonu poety (1855–1905). Opowiedział J. A. S., Cieszyn 1935.
Bończa-Tomaszewski N., Źródła narodowości. Powstanie i rozwój polskiej świadomości w II połowie XIX i na początku XX wieku, Wrocław 2006.
Borzyszkowska-Szewczyk M., Kilka refleksji o dynamice i porządku dyskursu pamięcioznawczego, „Studia Kulturoznawcze” 2017, nr 1.
Cejrowski F., Święty Adam. Powiastka, w: Szlakiem wieszcza. Pamiątka drugiego dnia wstrzemięźliwości i ofiary urządzonego w rocznicę śmierci Adama Mickiewicz dnia 26-go listopada 1916, Poznań 1916.
Connerton P.,, Jak społeczeństwa pamiętają, tłum. i wstęp M. Napiórkowski, Warszawa 2012.
„Czytelnia Ludowa. Kwartalnik Towarzystwa Czytelni Ludowych w Poznaniu”.
„Dziennik Poznański” 1899, nr 48.
Erll A., Kultura pamięci. Wprowadzenie, tłum. A. Teperek, posłowie i red. M. Saryusz-Wolska, Warszawa 2018.
Literatura jako medium pamięci kulturowej, w: Pamięć zbiorowa i kulturowa. Współczesna perspektywa niemiecka, red. M. Saryusz-Wolska, Kraków 2009.
Grzęda E., „Będziesz z chlubą wskazywać synów twoich groby…”: mitologizacja mogił bohaterów w literaturze i kulturze polskiej lat 1795–1863, Wrocław 2011.
Jankowska M., Media pamięci. Tekst kulturowy i jego transpozycje, „Studia Kulturoznawcze” 2017, nr 1.
Jaworska J., Moda żałobna przed wybuchem powstania styczniowego, „Przegląd Humanistyczny” 2013, t. 57, nr 1.
Jedynak B., Dziedzictwo obyczaju narodowego Polaków, Lublin 2004.
Kolankiewicz L., Antropologia widowisk: subdyscyplina czy nowa perspektywa antropologii kulturowej?, „Kultura Współczesna” 2007, nr 1.
Wstęp: ku antropologii widowisk, w: Antropologia widowisk. Zagadnienia i wybór tekstów, oprac. A. Chałupnik, W. Dudzik, M. Kanabrodzki, L. Kolankiewicz, Warszawa 2005.
Micińska M., Między Królem Duchem a mieszczaninem: obraz bohatera narodowego w piśmiennictwie polskim przełomu XIX i XX w. (1890–1914), Wrocław 1995.
Molenda P., Méthode mnémonique polonaise. Antoni Jaźwiński (1789–1870) i jego sztuka pamięci, Poznań 2013.
Leyko M., Teatr Maxa Reinhardta i niemiecka kultura święta, „Performer” 2017, nr 13.
Teatralizacja życia publicznego w Niemczech w XIX wieku, w: Teatr masowy – teatr dla mas, red. M. Leyko, Łódź 2011.
Napiórkowski M., Do czego służą nam rocznice?, https://mitologiawspolczesna.pl/do-czego-sluza-rocznice/ (stan z 17 lipca 2019 r.).
[Nawrowski E.], Wspomnienia z wycieczki do Lwowa przez Ewana, „Dziennik Poznański” 1894, nr 215.
Olaveson T., Collective Effervescence and Communitas: Processual Models of Ritual and Society in Emile Durkheim and Victor Turner, „Dialectical Anthropology” 2001, nr 26.
Pakier M., Saryusz-Wolska M., Media pamięci, hasło w: Modi memorandi. Leksykon kultury pamięci, red. M. Saryusz-Wolska, R. Traba, Warszawa 2014.
Pamięć, język a dyskursy medialne [z prof. A. Erll, prof. B. Witosz i prof. R. Trabą rozmawia W. Czachur, tłum. W. Czachur], „Tekst i Dyskurs” 2014, z. 7, s. 12, http://docplayer.pl/67394986-Pamiec-jezyk-a-dyskursy-medialne-rozmowa-z-prof-astrid-erll-prof-bozena-witosz-i-prof-robertem-traba.html (stan z 17 lipca 2019 r.).
Pamięć zbiorowa i kulturowa. Współczesna perspektywa niemiecka, red. M. Saryusz-Wolska, Kraków 2009.
Piotrowska M., Narodowe widowiska kulturowe. Uroczystości żałobne i rocznicowe w Wielkopolsce [1815–1914], Poznań 2011.
Wiek XIX w obrazach świetlanych, „Wiek XIX” R XI (LIII) 2018.
„Przegląd Oświatowy. Miesięcznik Towarzystwa Czytelni Ludowych”.
Saryusz-Wolska M., Posłowie. Wędrówki pamięci według Astrid Erll, w: A. Erll, Kultura pamięci. Wprowadzenie, tłum. A. Teperek, posłowie i red. M. Saryusz-Wolska, Warszawa 2018.
Skórzyńska I., Muzeum historyczne: teatr – widowisko, aktor – świadek, w: Historia polski od-nowa. Nowe narracje historii i muzealne reprezentacje przeszłości, red. R. Kostro, K. Wóycicki, M. Wysocki, Warszawa 2014.
Szacka B., Historia i pamięć zbiorowa, w: eadem, Czas przeszły, pamięć, mit, Warszawa 2006.
Pamięć zbiorowa, w: Wobec przeszłości – pamięć przeszłości jako element kultury współczesnej, red. A. Szpociński, Warszawa 2005.
Szpociński A., Nośniki pamięci, hasło w: Modi memorandi. Leksykon kultury pamięci, red. M. Saryusz-Wolska, R. Traba, Warszawa 2014.
Tabaszewska J., Od literatury jako medium pamięci do poetyki pamięci. Kategoria pamięci kulturowej w badaniach nad literaturą, „Pamiętnik Literacki” 2013, z. 3.
Tradycja wynaleziona, red. E. Hobsbawm, T. Ranger, tłum. M. Godyń, F. Godyń, Kraków 2008.
Turner V., Proces rytualny: struktura i antystruktura, tłum. E. Dżurak, wstęp J. Tokarska-Bakir, Warszawa 2010.
Upominki od narodu. Jubileusze, rocznice, obchody pisarzy, red. T. Budrewicz, P. Bukowski, R. Stachura-Lupa, Żarnowiec 2010.
Wargacki S., Zbiorowe uniesienie (effervescence collective) i communitas, czyli od Durkheima do Turnera, „Przegląd Kulturoznawczy” 2009, nr 2.
Wójcicka M., Media i nośniki pamięci zbiorowej w praktykach wcielania i zapisu, „Forum Socjologiczne” 2015, nr 6.
Góra strony
Przypisy
Szerzej o tym zagadnieniu zob. P. Connerton, Jak społeczeństwa pamiętają, tłum. i wstęp M. Napiórkowski, Warszawa 2012, s. 13.
Wśród nich warto odnotować zwłaszcza: M. Micińska, Między Królem Duchem a mieszczaninem: obraz bohatera narodowego w piśmiennictwie polskim przełomu XIX i XX w. (1890–1914), Wrocław 1995; B. Jedynak, Dziedzictwo obyczaju narodowego Polaków, Lublin 2004; N. Bończa-Tomaszewski, Źródła narodowości. Powstanie i rozwój polskiej świadomości w II połowie XIX i na początku XX wieku, Wrocław 2006 (rozdz. Polska ojczyzna bohaterów); Upominki od narodu. Jubileusze, rocznice, obchody pisarzy, red. T. Budrewicz, P. Bukowski, R. Stachura-Lupa, Żarnowiec 2010; E. Grzęda, „Będziesz z chlubą wskazywać synów twoich groby…”: mitologizacja mogił bohaterów w literaturze i kulturze polskiej lat 1795–1863, Wrocław 2011; M. Piotrowska, Narodowe widowiska kulturowe. Uroczystości żałobne i rocznicowe w Wielkopolsce [1815–1914], Poznań 2011. Wypada tu również wspomnieć o niezmiernie inspirujących pracach Barbary Szackiej, np. Czas przeszły, pamięć, mit, Warszawa 2006 czy Pamięć zbiorowa, w: Wobec przeszłości – pamięć przeszłości jako element kultury współczesnej, red. A. Szpociński, Warszawa 2005.
Zob. m.in. L. Kolankiewicz, Antropologia widowisk: subdyscyplina czy nowa perspektywa antropologii kulturowej?, „Kultura Współczesna” 2007, nr 1, s. 134.
Można tu przywołać choćby prace Jana Assmanna: Pamięć zbiorowa i tożsamość kulturowa, tłum. S. Dyroff, R. Żytyniec, „Borussia. Kultura – Historia – Literatura” 2003, nr 29, s. 16; Pamięć kulturowa. Pismo, zapamiętywanie i polityczna tożsamość w cywilizacjach starożytnych, tłum. A. Kryczyńska-Pham, red. R. Traba, Warszawa 2008; zob. też M. Borzyszkowska-Szewczyk, Kilka refleksji o dynamice i porządku dyskursu pamięcioznawczego, „Studia Kulturoznawcze” 2017, nr 1, s. 24.
L. Kolankiewicz, Wstęp: ku antropologii widowisk, w: Antropologia widowisk. Zagadnienia i wybór tekstów, oprac. A. Chałupnik, W. Dudzik, M. Kanabrodzki, L. Kolankiewicz, Warszawa 2005, s. 30.
Zob. A. Erll, Kultura pamięci. Wprowadzenie, tłum. A. Teperek, posłowie i red. M. Saryusz-Wolska, Warszawa 2018 (zwłaszcza rozdz.: Media i pamięć oraz Literatura jako medium pamięci kulturowej; fragmenty przedrukowane w: Pamięć zbiorowa i kulturowa. Współczesna perspektywa niemiecka, red. M. Saryusz-Wolska, Kraków 2009); J. Tabaszewska, Od literatury jako medium pamięci do poetyki pamięci. Kategoria pamięci kulturowej w badaniach nad literaturą, „Pamiętnik Literacki” 2013, z. 3, s. 53–72; M. Jankowska, Media pamięci. Tekst kulturowy i jego transpozycje, „Studia Kulturoznawcze” 2017, nr 1, s. 69–90. Zob. też M. Wójcicka, Media i nośniki pamięci zbiorowej w praktykach wcielania i zapisu, „Forum Socjologiczne” 2015, nr 6, s. 301. Wypada wspomnieć, iż na gruncie polskim synonimicznie stosowane są określenia „nośniki pamięci” i „media pamięci”. Za trafną definicję wypada uznać stwierdzenie, iż media pamięci to „zjawiska związane z piśmiennością, wizualnością oraz – począwszy od XIX w. – komunikowaniem masowym”. Równocześnie wskazuje się konieczność „badania takich mediów pamięci, jak pomniki, miejsce czy nawet ciało” (M. Pakier, M. Saryusz-Wolska, Media pamięci, hasło w: Modi memorandi. Leksykon kultury pamięci, red. M. Saryusz-Wolska, R. Traba, Warszawa 2014, s. 213–215). Zob. też A. Szpociński, Nośniki pamięci, hasło w: Modi memorandi…, s. 278–279.
Zob. M. Jankowska, Media pamięci…; M. Wójcicka, Media i nośniki pamięci zbiorowej…
M. Napiórkowski, Do czego służą nam rocznice?, https://mitologiawspolczesna.pl/do-czego-sluza-rocznice/ (stan z 17 lipca 2019 r.); zob. P. Connerton, Jak społeczeństwa…
Zob. M. Leyko, Teatr Maxa Reinhardta i niemiecka kultura święta, „Performer” 2017, nr 13; eadem, Teatralizacja życia publicznego w Niemczech w XIX wieku, w: Teatr masowy – teatr dla mas, red. M. Leyko, Łódź 2011.
P. Connerton, Jak społeczeństwa…, s. 91–92.
Émile Durkheim używał pojęcia effervescence collective, tłumaczonego jako „zbiorowe uniesienie” – zob. T. Olaveson, Collective Effervescence and Communitas: Processual Models of Ritual and Society in Émile Durkheim and Victor Turner, „Dialectical Anthropology” 2001, nr 26, s. 89–124; S. Wargacki, Zbiorowe uniesienie (effervescence collective) i communitas, czyli od Durkheima do Turnera, „Przegląd Kulturoznawczy” 2009, nr 2, s. 207.
N. Bończa-Tomaszewski, Źródła narodowości…, s. 144.
Zob. M. Jankowska, Media pamięci…
A. Erll, Literatura…, s. 232.
A. Assmann, Was sind kulturelle Texte?, w: Literaturkanon – Medienereignis – kultureller Text: Formen interkultureller Kommunikation und Übersetzung, red. A. Poltermann, E. Schmidt, Berlin 1995, s. 234–237.
Cyt. za: A. Erll, Literatura…, s. 230; J. Assmann, Pamięć kulturowa…, s. 153.
Stanowisko to wpisuje się w teoretyczne ramy zarysowane przez Aleidę i Jana Assmannów, podkreślające między innymi zależność historii pamięci od historii mediów; zob. M. Saryusz-Wolska, Posłowie. Wędrówki pamięci według Astrid Erll, w: A. Erll, Kultura pamięci…, s. 273.
Zob. Pamięć, język a dyskursy medialne [z prof. A. Erll, prof. B. Witosz i prof. R. Trabą rozmawia W. Czachur, tłum. W. Czachur], „Tekst i Dyskurs” 2014, z. 7, s. 12, http://docplayer.pl/67394986-Pamiec-jezyk-a-dyskursy-medialne-rozmowa-z-prof-astrid-erll-prof-bozena-witosz-i-prof-robertem-traba.html (stan z 17 lipca 2019 r.).
Zob. A. Erll, Literatura…, s. 211–247.
Na pytanie: „W jaki sposób grupa społeczna zyskuje udział w pamięci kulturowej, skoro jej konserwacja na tym poziomie zależy do zadań wyspecjalizowanych jednostek (bardów, szamanów, griotów)? Odpowiedź brzmi: podczas zgromadzenia i przez osobistą obecność” (zob. J. Assmann, Kultura pamięci…, s. 89).
B. Szacka, Historia i pamięć zbiorowa, w: eadem, Czas przeszły…, s. 4.
Barbara Szacka wspomina o trzech rodzajach selekcji (ibidem, s. 11); zob. też M. Borzyszkowska-Szewczyk, Kilka refleksji…, s. 22.
M. Borzyszkowska-Szewczyk, Kilka refleksji…, s. 22.
Ibidem, s. 27.
Przemyślenia za: B. Szacka, Historia…, s. 11.
Paul Connerton wskazuje m. in. na znaczącą rolę gestów referencyjnych i notacyjnych (Jak społeczeństwa…, s. 160). Zob. też J. Assmann, Kultura pamięci… (zwłaszcza rozdz. Ryt i święto jako prymarne formy organizacji pamięci kulturowej, s. 89–92).
A. Assmann, O medialnej historii pamięci kulturowej, tłum. K. Sidowska, w: eadem, Między historią a pamięcią. Antologia, red. M. Saryusz-Wolska, Warszawa 2013, s. 144.
Zob. P. Connerton, Jak społeczeństwa…, s. 163; M. Wójcicka, Media i nośniki pamięci zbiorowej…, s. 308.
Wśród nich m.in „Przegląd Oświatowy. Miesięcznik Towarzystwa Czytelni Ludowych” czy „Czytelnia Ludowa. Kwartalnik Towarzystwa Czytelni Ludowych w Poznaniu”.
P. Connerton, Jak społeczeństwa…, s. 132; zob. też Tradycja wynaleziona, red. E. Hobsbawm, T. Ranger, tłum. M. Godyń, F. Godyń, Kraków 2008.
Zob. J. Jaworska, Moda żałobna przed wybuchem powstania styczniowego, „Przegląd Humanistyczny” 2014, t. 57, nr 1, s. 17–28.
Zob. H. Mącznik, Bibliografia polskich kalendarzy gospodarskich, ludowych i rolniczych od XVII wieku do 1980 roku, Puławy 1989; S. Ciepłowski, Varsaviana w kalendarzach warszawskich 1738–1939, „Almanach Muzealny” 1997, z. 1, s. 179–191; A. Jazdon, Kalendarze poznańskie okresu zaborów, „Biblioteka” 2001, z. 5, s. 55–77; M. Skalska, „Evangelischer Volkskalender”. Ewangelicki Kalendarz Ludowy w Poznaniu (1861–1941), „Ecclesia. Studia z dziejów Wielkopolski” 2009, t. 4, s. 189–202.
[E. Nawrowski], Wspomnienia z wycieczki do Lwowa przez Ewana, „Dziennik Poznański” 1894, nr 215, s. 4. Wystawa bezpośrednio nawiązywała do rocznicy kościuszkowskiej, co jednak nie wykluczało obecności innych fragmentów historii (chociażby postaci i twórczości Jana Matejki czy Artura Grottgera).
F. Cejrowski, Święty Adam. Powiastka, w: Szlakiem wieszcza. Pamiątka drugiego dnia wstrzemięźliwości i ofiary urządzonego w rocznicę śmierci Adama Mickiewicz dnia 26-go listopada 1916, Poznań 1916, s. 32–33. Należy również wspomnieć o tekstach okolicznościowych, masowo publikowanych na łamach prasy i o rocznicowych edycjach (na przykład w 1898 r. liczne wydania dzieł Mickiewicza; w 1909 r. – Słowackiego).
A. Erll, Literatura…, s. 221–222.
Zob. ibidem, s. 219, 231–232.
[b.a.], O Adamie Mickiewiczu w pięćdziesiątą rocznicę zgonu poety (1855–1905). Opowiedział J.A.S., Cieszyn 1935; zob. też „Czytelnia Ludowa. Kwartalnik Towarzystwa Czytelni Ludowych w Poznaniu” 1906, z. 2, s. 66.
A. Erll, Literatura…, s. 233.
Ibidem.
Zob. M. Piotrowska, Wiek XIX w obrazach świetlanych, „Wiek XIX” R. XI (LIII) 2018, s. 31–50.
I. Skórzyńska, Muzeum historyczne: teatr – widowisko, aktor – świadek, w: Historia Polski od-nowa. Nowe narracje historii i muzealne reprezentacje przeszłości, red. R. Kostro, K. Wóycicki, M. Wysocki, Warszawa 2014, s. 88.
Zob. V. Turner, Proces rytualny: struktura i antystruktura, tłum. E. Dżurak, wstęp J. Tokarska-Bakir, Warszawa 2010.
Zob. B. Witosz, głos w: Pamięć, język…
„Dziennik Poznański” 1899, nr 48, dodatek, s. 2; nr 81, s. 4. Popularnością w tym jubileuszowym roku cieszyły się papierosy o nazwie: Mickiewicz i Maryla.
A. Erll, Kultura pamięci…, s. 194.
P. Molenda, Méthode mnémonique polonaise. Antoni Jaźwiński (1789–1870) i jego sztuka pamięci, Poznań 2013, s. 11.
Góra strony