• 1 Obszerniejszy kontekst tego znanego cytatu w oryginalnej wersji brzmi następująco: „No man is an Is (...)
• 2 W. Kopaliński, Słownik symboli, Warszawa 1990, s. 482–483.

1Wyspa jest oczywistym skojarzeniem, które często przywołuje się w kontekście rozważań o ludzkiej egzystencji, współistnieniu z innymi, a wreszcie o kwestiach izolacji i komunikacji oraz ich wpływie na jednostkę i społeczeństwo. Znane angielskie powiedzenie: „Nikt nie jest samotną wyspą” (w oryginale właściwie chodzi o wyspę samodzielną, samoistną, „intire of it selfe”, bo tymi słowy upominał swe pochłonięte pogonią za ziemskimi rozkoszami audytorium poeta i kaznodzieja John Donne w Medytacji XVII)1 wykorzystuje dwuznaczność owej geograficznej, społecznej i duchowej metafory, rozpiętej między zewnętrznym nakazem lub igraszką przypadku a samodzielnym wyborem. Słowniki symboli przypisują wyspie najrozmaitsze sensy pozytywne i negatywne, począwszy od osamotnienia i śmierci, kończąc na raju, miejscu osiągnięcia doskonałości i duchowego oświecenia: „Wyspa symbolizuje odosobnienie, osobliwość, osamotnienie, ucieczkę od świata, pierwotne centrum duchowe, schronienie przed otaczającym oceanem mierności a. namiętności, a. podświadomości, nadnaturalny świat, Kosmos; porządek, pokój, szczęście, piękno, doskonałość, raj; trwałość, wyższość; utopię; kobiecość; śmierć, Elizjum, miejsce pobytu dusz; wyzwanie dla podróżnika, odkrywcy; Anglię”2. Już w starożytności odwiedzający wyspy mitologiczni bohaterowie przypisywali im najróżniejsze znaczenia – dla Odyseusza obce wyspy to miejsca uwięzienia i przeszkody w swobodnej podróży, Itaka zaś stanowiła upragniony cel, własne królestwo. Wyspy antyku bywają też miejscem zesłania (jak Pandateria), azylem tyrana (Capri), naturalną celą, a zarazem schronieniem wizjonera (Patmos), miniaturowym rajem ziemskich rozkoszy (Cytera)… Owa migotliwa wieloznaczność wyspy jest chętnie wykorzystywana dla zilustrowania złożonych relacji między jednostką a społeczeństwem, kwestii granicy między dobrowolnością decyzji a brutalnym przymusem, zewnętrznością a światem wewnętrznym, potrzebą zachowania własnej integralnej tożsamości a pragnieniem kontaktu z innymi.

• 3 V. Woolf,, Własny pokój, tłum. A. Graff, wstęp I. Filipiak, Warszawa 1997, s. 128.

2Rozprawy zebrane w najnowszym tomie rocznika „Napis” Izolacja i komunikacja. Rozważania nad formami komunikacji literackiej i kulturowej powstałym jako reakcja na doświadczenia ostatnich lat pandemii, również nierzadko odwołują się do toposu wyspy. Może być ona rozumiana jako konkretne odniesienie geograficzne, a zarazem symbol ograniczenia w relacjach międzyludzkich (na przykład artykuł wprowadzający Jacka Wasilewskiego Izolacja i komunikacja. Rodzaje izolacji i towarzyszące im deficyty komunikacyjne, inspirowany semiotyczną praktyką analityczną notness, czyli analizy opozycji, w które uwikłane jest dane zjawisko). Idylliczny motyw „wyspy miłości”, na pół fantastycznej przestrzeni, w której na chwilę przestają obowiązywać społeczne i obyczajowe normy, stanowi główny wątek tekstu Tomasza Jędrzejewskiego (Rokoko. Izolacja i azyl. O poezji cyteryjskiej „kręgu Marii Wirtemberskiej”). Dobrowolność izolacji, świadomy wybór osamotnienia jako sytuacji umożliwiającej niepowtarzalność przeżycia wspinaczki górskiej jest tematem artykułu Przemysława Kaliszuka, zaś Beata Garlej na przykładzie Flauberta ukazuje wyobcowanie pisarza, poszukującego dla tworzenia „zakamarka”, zapewniającego niezbędny dystans wobec otoczenia. Warto w tym miejscu przypomnieć słowa Virginii Woolf, która w swej słynnej książce – namawiając kobiety do pozyskania własnego skromnego dochodu i intymnej, nienaruszalnej przestrzeni tytułowego „własnego pokoju”, zamykanego na klucz – stwierdzała wprost: „zamek w drzwiach to prawo, by myśleć we własnym imieniu”3. Przestrzeń swobodnej twórczości wymaga odcięcia od świata zewnętrznego, który na etapie kreacji bywa dramatycznym zakłóceniem – kreacja co najmniej w równym stopniu potrzebuje jednak perspektywy kontaktu, który warunkuje sens jej istnienia. Nic bowiem dobitniej niż narzucone przerwanie wymiany informacji między twórcą a publicznością nie uświadamia, że dzieło w swej istocie jest przede wszystkim komunikatem.

• 4 Wysadzony na brzeg Selkirk został całkiem hojnie wyposażony w użytkowe i symboliczne artefakty kult (...)

5Bezpośrednie biologiczne zagrożenie w tym kontekście staje się mniej istotne niż psychiczne skutki odseparowania jednostki od społeczności. Wygnanie poza daną grupę społeczną to kara stosowana nawet w społecznościach będących zgromadzeniami wyrzutków, jak słynne pirackie „marunowanie” (ang. marooning oznacza porzucenie buntowniczego członka załogi na bezludnej wyspie z bronią, niewielkim zapasem żywności oraz prochu i kul). W realiach historycznych wygnanie owo miało wymiar skazania na śmierć fizyczną, ale również, a może przede wszystkim, symboliczną. Wyrzucenie poza nawias znanego świata, odcięcie od grupy niesie ze sobą groźbę szaleństwa i dezintegracji osobowości. Dlatego też historia szkockiego marynarza Alexandra Selkirka, który przetrwał ponad cztery lata na wyspie Más a Tierra w archipelagu Juan Fernández u wybrzeży Chile4, tak poruszyła powszechną wyobraźnię i legła u podstaw jednej z wielkich powieści – Przypadków Robinsona Crusoe, mówiącej o odtwarzaniu porządku świata dzięki sile ducha izolowanej jednostki.

• 5 Artykuły o przekraczającym granice za pośrednictwem internetu fenomenie Izoizolyacii powstawały już (...)

6Naturalną ludzką potrzebę komunikacji, szczególnie ostro uświadamianą w warunkach pandemicznego izolowania, potwierdza niezwykły spontaniczny eksperyment rosyjskich użytkowników Facebooka. Założona 30 marca 2020 roku otwarta grupa Izoizolyacia, łącząca ludzi „o ograniczonych możliwościach przemieszczania się i nieograniczonej fantazji”5, która zachęca do tworzenia własnych wersji słynnych dzieł kultury (przez ich wierne kopiowanie, pastisz lub parodię), przy jedynych zastrzeżeniach – używania wyłącznie elementów dostępnych w czasie domowej kwarantanny i rezygnacji z graficznych upiększeń typu Photoshop, w ciągu zaledwie miesiąca zyskała ponad pół miliona użytkowników na różnych kontynentach. Wspólnota kulturowych nawiązań, estetycznej wrażliwości i poczucia humoru pozwoliła przebywającym na kwarantannie użytkownikom Facebooka na rozpoczęcie specyficznego podwójnego dialogu z wielkimi dziełami kultury, a jednocześnie ze współczesnymi odbiorcami-komentatorami, dialogu, który przekracza granice czasu i przestrzeni.