Skip to navigation – Site map

HomeThe Journal of Power Institutions...Issue 24Oral history: Voice from Belarus ...Interview with Alexandre Klachko ...

Oral history: Voice from Belarus - Conversation (1)

Interview with Alexandre Klachko - Former combatant of the Kastus Kalinouski Regiment (Belarusian unit within the Armed Forces of Ukraine), Vilnius, Lithuania, Summer 2022 & February 2024 (RU + BY)

Tanya Shukan

Full text

1Alexandre Klachko, call sign Kus’, is a former combatant of the Kastus Kalinouski Regiment, a military unit of Belarusian volunteers created in March 2022 (battalion until May 21, 2022), and integrated into the Armed Forces of Ukraine, which took the name of Kastus Kalinouski in reference to the leader of the national liberation uprising of 1863-1864 against Russian domination. Our first meeting with Alexandre took place in summer 2022 in Vilnius, where he had lived in exile since 2020 and where he returned after four months spent at the front in Ukraine. This first interview was conducted mainly in Russian. The second part of the interview, conducted entirely in Belarusian, was recorded in February 2024, after his second trip to Ukraine. Due to very serious problems with kidneys acquired at the front, Alexandre had to leave military service and return to Lithuania.

Что тебя привело поехать воевать в Украину?

A. Klachko: Для меня, как для белоруса, то, что на Украину напали с территории моей страны – это был как плевок в лицо, оскорбление. То есть не спросив мнения самих белорусов, моего мнения, мою страну использовали для вторжения российских войск. Целей у меня было несколько: я ехал оборонять Киев, думая, что буду участвовать в городских боях и таким образом смогу набраться опыта. У меня никакого военного опыта до этого не было. Я даже в армии не служил, были отсрочки, и я даже не знал как магазин в автомате поменять. И еще у меня было понимание, что если Украина не выстоит, то у Беларуси никогда не будет шанса освободиться и получить независимость. Чтобы Беларусь смогла остаться независимой, надо чтобы гегемония ослабла, чтобы Россия ослабла и занималась своими внутренними делами. Только поражение России в этой войне может стать ключом к освобождению к Беларуси. А к решению взять в руки оружие и пойти воевать я пришел, наверное, пошагово, этап за этапом. Первым этапом были протесты 2020 года, которые дали такую хорошую закалку, а после по нарастающей пошло и готовило к приходу в полк Кастуся Калиновского (ПКК).

Life in Belarus and Participation in 2020 Post-Electoral Protests as a Turning Point

Можешь рассказать, чем ты занимался в Беларуси?

A. Klachko: До декабря 2020 года я жил в Беларуси. После университета работал на госпредприятии 12 лет, на железной дороге в разных должностях, на последней был экологом. Зарплаты были низкие, около 250 долларов в месяц и я ушел в итоге. Когда увольнялся, мне начальник сказал: "Ты подумай, тут же стабильность: государственное предприятие, санаторий за 15 % от стоимости, проезд по Беларуси льготный". Я потом крутил его слова в голове и пришёл к выводу: зачем мне такая стабильность? В болоте тоже стабильность – лягушки квакают, 200 лет ничего не меняется. Это не стабильность, это деградация. Дайте мне нормальный заработок, и я сам буду оплачивать санатории и проезд. Потом долго думал, чем заниматься дальше. Благодаря работе на железной дороге, я прекрасно понимаю бюджетников в Беларуси, которые держатся за эту стабильность, боятся что-то менять, милиционеров понимаю в этом смысле, которые проработали 20 лет и не знают, чем им ещё заниматься. В конечном итоге я пошел в сферу такси и последние годы занимался наймом на работу, организацией ремонта автомобилей.

Я в 2020м?

A. Klachko: Да, я участвовал в протестах. У меня глаза открылись в мае 2020 из-за всего этого обмана с Ковидом. Враньё было всегда, но раньше казалось, что это только у меня так. Только в коронавирус я понял масштабы этой лжи. 9го августа я проголосовал у себя и поехал в Минск. Я, честно говоря, думал, что в Барановичах никто не выйдет на улицы. Хотя на самом деле, 9го вечером как раз звонили, спрашивали, где я, а я в Минске был. У Стелы, место, где собирались протестующие, было очень страшно. Видел как жестоко задерживали мирных протестующих, разгоняли светошумовыми гранатами. Одному мужчине гранатой разорвало пятку. Видел как автозак сбил и переехал человека. У меня в этот момент промелькнула мысль, что мне делать: на вооруженных силовиков бежать, но я-то безоружным совсем был, или спасать человека, который был весь в крови. Я выбрал последнее. Мы его оттащили, стали оказывать первую помощь и медиков вызвали. И больше идеи силового решения вопроса у меня не возникало в Беларуси. Потом я еще несколько раз приезжал в Минск на марши, и мы разные акции у себя в Барановичах устраивали.

А это был первый твой опыт политического участия?

A. Klachko: В начале 2000х я был в оппозиции, даже думал вступить в партию «Народная грамада», но мне ещё не было 18 лет. Помню, когда Лукашенко приезжал к нам в город в начале 2000-х, я ночью нарисовал граффити на пути следования его кортежа и написал «Жыве Беларусь» на киоске. С утра я пришёл посмотреть – закрасили или нет. Никто ничего не закрасил, но ОМОНовцы поставили туда какую-то женщину с цветами, чтобы она загораживала надпись. Я клеил плакаты с Гончариком (кандидатом в президенты на выборах 2001 от оппозиции), распространял протестные листовки. И тогда я сильно разочаровался в оппозиции. Мне казалось, что оппозиции давали очень много западных денег. Я помню листовки с надписями «Время выбирать». На одних были напечатаны регбист и омоновец, на других – джинсы и какая-то другая одежда. Но у нас бы такую фигню никогда бы не придумали: у нас даже регби не было никогда. Это не наши символы свободы. И за распространение листовок платили, а я то был идейный.

  • 1 Belarusian Republican Youth Union, an official youth organization created on Lukashenko's initiativ (...)

Потом, когда учился на заочке, я пошел в БРСМ1, но у нас там никакой политики не было. Мы помогали детям-сиротам, ходили в детские дома, только такой социально полезной деятельностью занимались. А когда работал на железной дороге, я был членом избирательной комиссии. Я сам никогда не участвовал в фальсификациях, но видел, как из урны при подсчёте голосов высыпались пачки сложенных бюллетеней. Еще был случай, кажется в 2006-м году, на досрочном голосовании. Когда я отошел на обед, на участке остался милиционер. Я возвращаюсь и слышу звук ударов молотка по дереву. Дверь в комнате с урной закрыта. Как я понял, дно урны сняли, что-то вкинули, потом обратно заколотили. Я говорю: «Это же неправильно…» Я всё думал о том, что я могу сделать. Может быть, надо написать заявление? Но что я напишу в заявлении, что я слышал звук? Ответят, что кто-то ремонтировал пол. Потом я понял, что даже если я найду доказательства, что фальсификация была, то максимум председателю комиссии дадут выговор, а у меня не будет никакого будущего в Беларуси. Но меня остановило и то, что я знал всех этих людей. Если бы я написал заявление, то я бы сильно их подставил. Я до сих пор не знаю, как мне правильнее было тогда поступить.

Что подтолкнуло к отъезду из Беларуси?

  • 2 Neighborhood meetings in the courtyards was a form of local protest mobilization developed in Belar (...)

A. Klachko: Ко мне пришли сотрудники милиции. Расскажу по порядку. 8 ноября 2020 меня задержали на дворовой встрече2. Это было обычное чаепитие. Нас было где-то 25 человек, в основном женщины, у нас не было с собой никакой символики. Мы просто общались на разные темы, это был такой мирный протест. И нас приехали разгонять 15 ментов. Нам не сказали, почему мы должны разойтись. Я понимал, что я ничего не нарушаю, у меня ничего с собой нет, чего мы должны расходиться? И я сказал одному их них: "Вы не правы". В ответ меня ударили дубинкой по ногам, обыскали и отвезли в РОВД. Потом был суд по скайпу, мне дали штраф 10 базовых величин. Я обратился в Следственный комитет, где написал заявление о том, что меня ударили дубинкой, когда я стоял с поднятыми руками, и украли деньги, но это не помогло.

  • 3 White-red-white flag, a symbol of protests in 2020.

После этого задержания мы достаточно много разных протестных акций и встреч еще проводили: делали граффити, вывешивали БЧБ флаги3. И 18 декабря 2020 года рано утром ко мне пришли три сотрудника милиции в балаклавах, но, так получилось, что я тогда не ночевал дома. И я понял, что петля вокруг моей шеи начинает сильно затягиваться. Я взял такси, приехал на литовскую границу. Визы у меня не было. Белорусские пограничники сказали, что меня литовцы не пустят, но я ответил, что попробую, что еду по гуманитарному коридору. Они в итоге пропустили. Литовцы меня долго держали, но потом мне дали разрешение на въезд. Вот так я оказался в Литве.

Road to Ukraine and Combat Engagement

Можем вернутся к тому, как ты принял решение поехать воевать в Украину и как попал в ПКК?

A. Klachko: Начиная с 24 февраля 2022 я с волнением наблюдал, читал новости из Украины, но я еще находился в белорусской повестке. В Беларуси тогда был назначен на 27 февраля незаконный референдум. 27 февраля я участвовал в акции на Лукишской площади в Вильнюсе, где присутствовала Светлана Тихановская. Из митинга против этого незаконного референдума акция превратилась в антивоенную. Вернувшись домой, я почувствовал необходимость как-то действовать. Я понимал, что сейчас в Украине идет война, что русские подошли к Киеву, там готовятся его штурмовать, но не понимал какое действие мне нужно сделать. И в этот момент мне позвонил мой знакомый и говорит, давай сожжем наши военные билеты белорусские. Я ответил, что это не то действие, которое сейчас поможет чему-то. А вот если поехать на войну, защищать Киев, то это другое дело. А он в ответ: «Так вот наши ребятa, белорусы, записались в Интернациональный легион в Украину добровольцами». Я был удивлен, что так можно и позвонил этим ребятам узнать, как они это сделали. Это было 27 февраля. Я день подумал, переночевал ночь с этим решением. И у меня все сложилось. Я понял, что мое внутреннее я было полностью согласно с этим решением, и с тем, что в Киеве я буду в нужном месте. То есть я внутри почувствовал, что это правильно и что надо ехать. 2 марта я пошел в украинское посольстве в Вильнюсе записался добровольцем в Интернациональный легион, а 3 марта мне позвонили и сказали: "Через 4 часа будет автобус, вы готовы ехать?" Я успел только сходить купить себе хорошую удобную обувь. В 16 часов я выехал и 4 марта в 6 утра я уже был в городе Яворов Львовской области.

A как ты оказался в ПКК?

A. Klachko: Я о них и не знал даже когда ехал.

А с кем ты ехал? И как попал в Киев?

A. Klachko: В Украину я ехал вместе с другими иностранцами – грузинами, хорватами, американцами, был один киевлянин и я один белорус. Помню, когда пересекали польско-украинскую границу, очень сильное впечатление оставили украинские беженцы. Сердце разрывалось при виде этой массы людей: в основном женщины с детьми, у детей истерика, темно еще очень было, пограничники помогают этим женщинам перейти, детей на руках переносят. И мы на своем автобусе въезжаем в эту реку людей. У меня чуть слезы на глазах не навернулись, а рядом грузин, мужик лет за 50, наверное, встал и с мокрыми глазами сказал: «Вот за это русских надо убивать».

  • 4 At the end of February 2020, a recruitment point for Belarusian volunteers ready to fight in Ukrain (...)

Когда мы доехали до места пересадки в г. Яворов, ко мне подошел волонтер и попросил подойти поговорить с украинским офицером. Тот у меня спросил, белорус ли я. Я ответил – да, белорус. А он: «Ничего личного, но с сегодняшнего дня поступил приказ – белорусов не брать». Так я остался один, без связи с двумя сумками на заправке. Пробовал купить сим-карту, чтоб позвонить по телефону, который дал украинский офицер. Моей новой целью стала Белорусская рота в Киеве (сегодня полк Калиновского). Продавщица была очень насторожена. Я не знаю точно, что сыграло свою роль, мой чистый русский или мои тактические ботинки и зеленые штаны. И она попросила показать паспорт, хотя я знал, что в Украине сим-карты продаются без него. Увидев мой белорусский паспорт, она спросила: « Вы белорус? Чтo вы здесь делаете? ». Я ответил, что воюю. А она: «За кого?». Знаешь, это был, наверное, единственный момент в моей жизни, когда мне стало стыдно, что я белорус. Она сфотографировала мою новую сим-карту, меня с развернутым паспортом возле лица и добавила: «Ты же понимаешь, что, если что-то не так, тебя скоро найдут?». Потом мое присутствие на заправке привлекло внимание дружинников из Теробороны, которые отвезли меня в свой участок и решали, что со мной делать, потом полиции. 6 человек с калашами приехало, пересмотрели мои вещи, нет ли у меня оружия или взрывчатки, спросили кто я, откуда и куда еду. Разговор зашел про ситуацию в Беларуси. Я всегда пытался рассказать украинцам, что не белорусы дали разрешение россиянам нападать на Украину, а лукашысты. Что нас, белорусов, уже второй год сажают в тюрьмы, пытают, убивают, выгоняют за границу за то, что мы восстали против нелегитимного антибелорусского режима Лукашенко. Что Беларусь является дважды оккупированной страной (окончательно оккупированной режимом с 2020 года и россиянами с 2022 года) и что настоящие белорусы никогда не давали согласия на вторжение русских с их земли. И тут случился очень эмоциональный момент, которого я совершенно не ожидал. Рядом со мной сидела женщина-полицейский с автоматом, у которой вдруг слёзы потекли и она сказала: «Это с вами происходит, а у нас с вашей земли летят ракеты, которые убивают женщин и детей»… Потом меня привезли в СБУ. Они просто "пробили" меня по базе и так как я был «чист», то посоветовали полицейским перевести меня в военкомат. Там мне сказали, что у меня есть два варианта: либо идти в украинский « Азов », если есть боевой опыт, а я в армии даже не служил, либо возвращаться обратно. В итоге я уже собирался возвращаться в Польшу, но решил остаться на ночь в семье греко-католического священника. На следующий день совершенно случайно узнал, что рядом есть центр беженцев, где ночевали украинцы и белорусы. И там я встретил еще нескольких белорусов из Вильнюса, которые тоже ехали воевать. Они связались с волонтерским центром в Варшаве4, и когда из Польши приехала очередная группа белорусов, нас забрали на машине, оформили документы и 8 марта мы добрались до Киева. Когда я оказался в Киеве, мне стало очень спокойно. Я понял, что я на своём месте. Единственное, что было трудно – это то, что моя девушка осталась в Вильнюсе. Она очень переживала за меня.

А как проходила подготовка бойцов?

A. Klachko: Она длилась примерно полтора месяца. Я бы сказал, что она была очень хорошая. У нас было 2 часа в день медподготовки, 2 часа тактики и 2 часа физической подготовки. В ходе тренировки мы носили своих побратимов на спинe, будто бы эвакуируем раненых. По приезду нам выдали все необходимое. Конечно, была нехватка, но, если сравнивать с обычными украинскими подразделениями, у нас было всё. Единственное, в первый месяц войны была нехватка второстепенных вещей. У меня, например, на первом задании была фляжка, а подсумка для неё не было. А потом, когда мы перешли под крыло ВСУ, оно предоставляло оружие и боеприпасы, а остальное поступало от белорусов.

Помнишь свое первое боевое?

A. Klachko: Конечно, мне было интересно узнать, как я буду себя чувствовать в бою. Перед боем можно говорить что угодно, но важно, как ты поведешь себя в экстремальной ситуации. Мне понравилось, как я себя чувствовал в бою. Это была сложная операция, нам сразу сказали, что будут убитые и раненые. Я пошёл добровольно. Страха не было. Как я понял потом, тяжелее время проходит в ожидании боя, нежели в самом бою.

Мое первое боевое было 26 мая 2022, на границы Николаевской и Херсонской области, село Лозовоe. Группа, в которой я находился, была замыкающей, и наша первоначальная задача была только прикрывать тыл от возможного появления врага. Мы ночь добирались до позиций, была переправа через реку, обстрелы танковые, миномётные, по нашим миномётам и вертолёты работали. Сначала подразделение, в котором находился я, окопалось на краю леса и охраняло от возможной атаки русских наших миномётчиков. Потом, командиру по рации запросили парамедика и одного человека с ним в помощь для эвакуации возможных раненых во время штурма второй половины села Лозовое (русские засели в блиндаже). Командир спросил, не хочу ли я пойти. Я ответил, что, конечно, хочу. Мы как раз до этого с ним говорили о том, что наши ребята там воюют в деревне, а мы здесь «отдыхаем». Хотя у миномётчиков потом тоже жарко было, их кассетными боеприпасами обстреливали. И вот мы пошли с парамедиком в эту деревню (…) Там у нас перестрелка с украинскими морпехами произошла: они подумали, что мы русские, и открыли огонь. (…) Потом наша группа пошла штурмовать вторую часть деревни.

  • 5 Commandant of battalion « Volat » killed in action near Lysychansk on 22 June 2022.

Меня и еще 3-х ребят оставили охранять захваченную русскую располагу (место расположения) в центре села Лозовое. Через некоторое время послышались звуки стрелкового боя и наши ребята вернулись с тремя пленными российскими солдатами. Мы четыре часа сидели под танковым обстрелом. Только по перехваченным разговорам и слышали: "Квадрат УЖ 55 – перелёт" (…) Когда поступил приказ возвращаться на свои позиции за реку, мы выдвинулись и через какое-то время обнаружили, что украинский офицер, который был с нами, не дошел. Как мы потом узнали, он пошел не через лес вместе с нами, а другой дорогой и где-то на выходе из леса подорвался на мине. По радиосвязи мы узнали, что офицер тяжело ранен. Мы не могли его оставить и "Брест"5 отобрал добровольцев, готовых идти на его поиски. Собралось 10 человек. Он выбрал 6. Я был одним из них. Мы долго не могли найти этого раненого офицера по указанным координатам. В какой-то момент по рации нам ответил незнакомый голос, как нам всем показалось, с чеченским акцентом, и назвал его местонахождение. Мы думали, что его взяли русские и готовят нам засаду. Но "Брест" - молодец: чтобы не рисковать всеми при возможной западне, он приказал ребятам группами двигаться к реке и переходить ее в брод, а сам вдвоём с "Дядькой" пошел его искать. Когда они проходили мимо меня, я как школьник поднял руку и спросил: "Можно с вами?" и мы пошли туда. Мы шли по звуку рации, потом офицер начал стрелять из пистолета, чтоб сориентировать нас о его местонахождении.

Был момент, когда я заметил не то звук, не то движение в темноте леса в 10 метрах от себя. "Дядька" и "Брест" уже прошли это место. Я сразу припал на колено и направил снятый с предохранителя автомат. Там были люди. За долю секунды я понял, что если б это были русские, то нас уже покосили автоматные очереди. И только поэтому я не открыл огонь. Это оказались украинцы. Через некоторое время навстречу "Дядьке" с "Брестом" вышли два вооруженных человека. На фоне темнеющего нема невозможно было понять их военную принадлежность. Я переместился вправо и лёг на землю, взяв их на мушку так, чтобы на линии возможного огня не были "Дядька" с "Брестом". "Дядька" крикнул слово-пароль. В ответ вместо пароля: "Свои" и так несколько раз. Ситуация была очень накалённая. Чудом не случился фрэндли-фаер. В итоге солдаты назвали правильный пароль и показали по требованию "Дядьки" дополнительный условный жест, верифицировавший их как украинских солдат. Наконец, мы нашли этого раненого офицера, наложили ему турникет и положили его на носилки. Брест по рации вызвал помощь. К нам пришло еще 4 бойца среди которых был и "Мышь". Группа "Воўколака" тоже шла в нашу сторону (она уже была за рекой), но минометная мина, разорвавшись в 5 метрах от них сильно контузила "Воўколака" и чудом не повредила никого из его подразделения. Наши носилки предназначались для переноски восемью бойцами, а нас было только 6. Поэтому тем, кто шел по центру, буквально вырывало руки и скручивало позвоночник в стороны. Над нами летали мины, а мы останавливались и менялись по часовой стрелке каждые 20-30 метров. Когда вернулись на базу, у каждого бойца болела каждая мышца на ноге. На следующий день мы ковыляли как деды. Донеся офицера до места, где его забрал украинский БМП, мы двинулись к нашей конечной точке, село Мураховка, находившейся в нескольких километрах. Пока мы до нее добирались пешком, над нами где-то в воздухе почти без перерыва летали снаряды и взрывались то сравнительно близко, то далеко. Этот бой за село Лозовое оставил много разных впечатлений. Мне казалось, что мы двое суток были на ногах, не спали совсем, не ели и не пили, хотя прошло только 25 часов с начала боя. Но за эти 25 часов произошло столько новых, напряженных, а порой и экстремальных событий, что мой мозг просто не мог поверить, что все это произошло всего за один день.

Что больше всего запомнилось за эти первые месяцы войны?

A. Klachko: Знаешь, что мне нравится на войне? На нуле, когда между тобой и противником сто метров, нет таких людей, которые носят маски. В этой ситуации ты видишь людей такими, какие они есть на самом деле. Тот, кто больше всего кричит: "Я! Я!", обычно самым первым "сливается".

Почему Кусь?

A. Klachko: Когда перед выборами 2020 года в Беларуси я завел себе Telegram, и думал о никнайме. И там я был «Кусь за Беларусь». В батальоне меня спросили, какой у меня будет позывной. Я сразу сказал: «Кусь».

Returning to Fight in Ukraine a Second Time

Апошны раз, калі мы бачылісь, улетку 2022га, ты яшчэ не збіраўся вяртацца ва Украіну, так?

A. Klachko: Я скажу так, што калі я з’язджаў з Украіны у чэрвeні 2022 года, я ўсім казаў, што 70% што я павярнуся і 30% што я перадумаю і застануся ў Літве. То бoк ідэя ехаць у мяне была заўсёды. Пытанне было толькі ў адтрыманні дакументаў. У мяне была толькі адна прычына вярнуцца ў Вільню - у меня 19 ліпеня зканчываўся термін майго працоўнага віда на жыхарства. І потым я проста бы не змог вярнуцца з Украіны.

Другі раз ты з’ьехаў ва Украіну калі?

A. Klachko: У сярэдзіне верасня 2022 га.

Можаш падрабязней распавесці як вяртаўся ва Украіну?

A. Klachko: Я прыехаў у Варшаву, у Беларускі дом, там знаходзiўся рэкруцінгавы цэнтр ПКК. І мы дамовіліся, што я паганю машыну і са мной яшчэ пару хлопцаў было. Мяжу перасякалі без праблем, адзінае што там ці СБУ, ці памежнікі, на камеру мяне пад запіс апытвалі : “З якой мэтай еду? Куды, што раней рабіў ва Украіне? Куды зараз еду”. Потым спакойна праехаў.

Была нейкая перападгатоўка?

A. Klachko: Ніякой перападгатоўкі не было. У мяне ўжо быў досвед. Прыехаў і хутка атрымаў вайсковы квіток, недзе каля 25 верасня, атрымаў зброю і праз тыдзень я ўжо прымаў удзел у баявым выхадзе, пад Запарожжам быў бой. Мы ў засадзе былі, а нашы хлопцы атакавалі пазіцыі рускіх. Там загінуў адзін з нашых хлопцаў пад час штурма.

У цябе было адчуванне, што нешта змянілася?

A. Klachko: Змянілася структура палка, структура батальёна Вoлaт. Раней у нас былі падроздзiлы з 11 чалавек, дзе былі і кулямётчыкі, і гранатамётчыкі, і санітары, і камандзір, і стралкі. А зараз я трапіў у іншую сістэму, дзе батальён дзяліўся па накірунках : мінамётчыкі, ПТРК, дроншыкі, кулямётчыкі, парамедыкі. Я пайшоў ў ПТРК. Чаму? Таму што, у большай ступені, маi хлопцы Брэст, Папік, Атам, Сябро загінулі; Клеш трапіў у палон з Тромбляй падчас боя пад Лісічанскам з танкавай калонай рускіх. То бок каб знішчыць рускую браню больш эфектыўна, чым з аўтаматам. Аўтамат я ўжо асвоіў, трэба было далей рушыцца. І першае з чым мы пачалі працаваць, гэта Мілан, ПТУР Мілан, а потым СПГ-9.

Хлопцы, з якімі ты быў да гэтага, засталіся?

A. Klachko: Хтосьці быў новы, хтосьці быў стары. Хтосьці быў у палку даўно, але ж я з імі не перасякаўся. Там, дарэчы, адзін мой пабрацім быў, ён у маім падроздзілі быў да гэтага, калі я быў у першы раз. Разам і тут патрапілі.

Можаш параўнаць твой першы прыезд і другі. Яk складаліся стасункі з yкраінцамі?

A. Klachko: Я бы не казаў пра негатыў у пачатку вайны. Была насцярожаннасць, якую я цалкам разумею, і тое, што яны бычылі ў нас ворагаў. Я калі першы раз быў ва Украіне, я больш у вайсковым адзенні хадзіў. І калі людзі бачылі вайсковае адзенне, то толькі словы падзякі выказвалі. Асaбіста калі разумелі, што беларус, то толькі “ О, дзякуй што прыехалі”. А ў другі раз, калі была ратацыя, і ў мяне тыдзень-другі атрымоўвалася ў Кііве пабыць, паміж баявымі, то я не хадзіў ў вайсковай форме. І вось калі быў у грамадзянскім і размаўляў па-беларуску, то тады былі пытанні, кшвалту “ ад вас ракеты ляцяць”. І ў першы раз так таксама было. То бок стаўленьне не зьмянілася, яно засталося ранейшым. І як было непаразуменне беларускай сітуацыі, так яно і засталося. Нас мала ва ўкраінскіх СМІ. Калі ты па грамадзянцы і людзі ведаюць, што ты беларус - “Ад вас ляцяць ракеты”. адразу гэта чуваць. Калі ты ў вайсковай форме, не важна на фронце ты альбо ў тылу - толькі словы падзякі. Усё проста і гэта нязменна. Стаўленне дрэннае да звычайных беларусаў, добрае для беларусаў, якія змагаюцца са зброяй.

У тваіх асабістых адчуваннях ці поглядах нешта змянілася?

A. Klachko: Змянілася. Калі ў пачатку вайны…Зарaз я кажу, што калі Ўкраіна прайграе вайну, то яна прайграе не на фронце, а ў тыле. Таму што на пачатку вайны, украінская грамадскасць сплацілася, а зараз я бачу разрозненасць. Гэта як лебедь, рак і щука: гэтыя кажуць, што я не пайду за Раду (вярхоўную) ваяваць, гэтыя - а навошта мне гэтая мова, я вось хачу размаўляць па-расейску. Трэці кажа, што я не ўмею ваяваць. Чацвёрты кажа, што не хачу забіваць… На вайне можна дапамагаць, не забіваючы, можна ваяваць, не забіваючы. Тут шмат рознай працы ёсць. Вось. Ты жа ваюешь не за Раду, а за сваю зямлю. Калі ты не будзешь ваяваць за сваю зямлю, то замест Вярхоўнай Рады, якая б яна добрай ці дрэннай не была, заўтра ў вас будзе Верховный Совет рускі. Можна змагацца на фронце і крытыкаваць гэтую Раду, бо змагаешся ты не за яе, а за сваю зямлю. Вось такія моманты.

Шмат украінцаў, мужыкоў збегла ад вайны і хаваюцца. Гэта няправільна. Шмат хто кажа, што галоўнае гэта спыніць гэтую вайну. Я кажу, што калі вы спыніце зараз гэта, вы проста зробіце для сябе нешта часовае. А потым рускія зноў, ім не патрэбна палова Украіны, ім патрэбна ўся Украіна, каб яе не існавала. Вы перакладаеце на наша пакаленне, на украінцаў, на нас, беларусаў, у кожнага свае моманты, дзесьці яны пераплятаюцца. Калі мы зараз спынім гэтую вайну, аддаўшы тэрыторыю, аддаўшы сваё, то мы перакладзем тую цяжкую справу, якую вырашыць патрэбна нам, мы яе перакладзем на сваіх дзяцей і ўнукаў. Калі сёння ня мы, то заўтра будуць ваяваць нашы дзеці і ўнукі. Альбо калі Ўкраіна падзе, то нашы дзеці і ўнукі будуць пакутаваць, у рабстве будуць жыць, умоўна кажучы. Альбо будуць ужо ваяваць супраць Яўропы ў складзе Расейскай Федэрацыі, таму што там мабілізуюць. Мы бралі ў палон у кастрычніку хлопца, ён украінец з Данбаса, з Данецка, ва ўніверсітэце выкладаў англійскую мову. Яго мабілізавалі 25 лютага 2022. Так і вас, прыдуць рускія і вы думаеце, што зможаце адсядзецца? Не, на фронт адправят у складзе ўжо іншай арміі, мясам пойдзеце супраць сваіх жа Украінцаў. Таму трэба бараніць сваё.

А ці змяніўся сэнс таго, за чым ты ехаў ва Украіну?

A. Klachko: Расея, як імпэрыя - мой вораг, гэта як было, так і засталося. То бок пакуль мой вораг не Лукашэнка. Мой вораг номер 1 - гэта імпэрская Расія. Толькі яе параза або паслабленне там у ваенным сэнсе, палітычным, эканамічным, альбо па асобку, альбо ўсё разам дасць магчымасць вызваліць Беларусь. Без гэтага ніяк. Памрэ заўтра Лукашэнка, а Пуцін прызначыць свайго чалавека з верху, умоўнага, які будзе яшчэ больш яму падпарадкавацца. Таму толькі паражэнне і немагчымасць Расіі ўплываюць на нашы падзеі, або нежаданне ўплываць. Беларускую справу мы вырашым, калі Расея ня будзе падтрымліваць гэты рэжым.

Ты казаў, што калі ты прыехаў ва Украіну, на пачатку 22-га, ты адчуў што знаходзішся ў правільным месцы.

A. Klachko: Так, на сваім месцы ў свой час. Так, я лічу што дзеянне яно дапамагае трымацца, перадольваць нейкія…. Калі б я проста сядзеў і гэтыя падзеі адбываліся, я бы сядзеў, не ведаючы што рабіць, альбо не мог нічога зрабіць.. Ведаеш, гэта як перажываць за кагосьці, гэта заўсёды складаней. А калі ты дзейнічаеш, то гэтае дзеянне зглажвае гэтую трывожнасць нейкую, неспакойнасць, нармалізуе твой душэўны стан. І гэта ня толькі дзеянне на фронце. Нават тут, у мірнай Літве, яно дапамагае не спыніцца, не зламацца. Вось. І ёсць такія моманты, калі не дзейнічаць просто немагчыма.

Kastus Kalinoŭski Regiment and Its Combatants

Пад канец 2022 года, былі новыя хвалі далучэння да ПКК? 

A. Klachko: Я не маю лічбаў. Па маім субьектыўным назіранням, зацікаўленасць і патокі беларускіх дабраахвотнікаў зніжаюцца. Я чуў, што зараз з Беларусі больш едуць, чым з эміграцыі.

Які профіль у тваіх пабрацімаў, хлопцы даўно палітычна ангажаваныя ці не?

  • 6 As the Kastus Kalinouski Regiment (PKK) is integrated into the Armed Forces of Ukraine, Belarusian (...)

A. Klachko: Па рознаму. Ктосьці даўно, хтосьці нядаўна. Я не здяўлюсь нават, калi ёсць хто сюды за грашыма прыехаў6, таму што так лягчэй. Але нават калі і па грошы прыехалі і робяць на фронце ці ў Кііве нешта патрэбнае і карыснае, гэта цудоўна. А ёсць хлопцы з не вельмі моцным падмуркам нацыянальнай самасвядомасці. Яны пачынаюць сябе лічыць Украінцамі. Кажуць, мы не пойдзем Беларусь вызваляць, таму што мы будзем ва Ўкраіне, атрымаем грамадзянства, можа, пабудуем кар'еру. Калі на фронце, то малайцы, безумоўна, але гэта героі ўжо Украіны, а не Беларусі. А ёсць тыя, хто змагаецца за ідэю, за Беларусь, супраць агульнага ворага, супраць Расійскай імперыі. Такім прыкладам з'яўляецца загінаўшы Мыш. То бок розныя пасылы, розныя матывацыя. У кагосьці больш таго, больш гэтага.

Як я разумею ў Калінўскім ёсць і анархісты і больш нацыянальна арыентаваныя. Гэта не выклікае канфліктаў?

A. Klachko: Так, ёсць з рознымі палітычнымі поглядамі, але ніколі ніякіх спрэчак не было. Але я, напрыклад, анархістаў не разумею. Мне здаецца, што гэта ўтопія.

Але калі я бачу гэтага хлопца, ён змагаецца на фронце, дзякуй яму, што дапамагае. Мне далёкія ідэі анархізму. У мяне больш нацыяналізму. Гэта мая тэма. Але мы робім агульную справу і спрэчак у нас няма. Мы пабрацімы.

А ёсць нейкія размовы, якой павінна быць Беларусь?

A. Klachko: Ну, пра палітыку мы шмат не гаворым. Ёсць спрэчкі наконт офіса: хто за Ціханоўскую, хто супраць. Гэта можа было пару разоў. Але ўвогуле гэта такое … пустое, здаецца. І бессэнсоўнае. Мы прыехалі ваяваць. І тут я б агітаваў толькі за тое, што трэба змагацца за Беларусь.

У Палку хлопцы, ў асноўным, без ваеннага досведа?

A. Klachko: Як ня дзіўна. Зноў жа, я не валодаю лічбамі, але колькі вось размаўляю, то шмат хлопцаў, якія нават ніколі вайсковую службу не праходзілі. Здаецца войска наше засталося пад Лукашэнкам, а большасць тых, хто не служыў у асноўнай сваей массе, пайшлі абараняць Беларусь ва Украіну ад Расеі.

А як ты ставішся да таго, што Полк у нейкі момант пачаў палітызавацца і гаворыць пра яго жаданне стаць палітычным дзеячам ?

A. Klachko: Калі вельмі глыбока не капаць, адкажу так. Хлопцы, якія на баявых, частка хлопцаў кажуць, што яны прыехалі сюды ваяваць, а не займацца палітыкай. Мяне гэта таксама здзіўляла, бо я таксама прыехаў сюды ваяваць, але ж калі не было палітыкі, я б сюды не прыехаў. Іншымі словамі, палітыка мяне на вайну прывяла. Палітыка ўзурпавала ўладу ў маёй краіне. Палітыка дала магчымасць рускім напасці з маёй тэрыторыі. Як не круці, хочаш не хочаш, ты ўжо ў палітыкі. Безумоўна, дабраахвотнікі павінны быць у палітычнай прасторы. Але тут таксама ёсць свае нюансы. Хто можа выступаць ад імя дабраахвотнікаў? Як і праз каго іх меркаванне даносіцца? Якім чынам? І ёсць жа не толькі ПКК. Ён, безумоўна, самы вялікі і пазнавальны, але ёсць і іншыя структуры.

Belarusian Language as a Weapon and Attitude to Russia

На якой мове размаўляюць ваяры ПКК?

A. Klachko: На жаль 95% добраахвотнікаў размаўляюць па-рассейску. Я чуў, напрыклад, ад людзей, якіх я паважаю і да якіх добра адношусь, такое: “ Мая родная мова рассейская, навошта мне беларуская? Навошта мне ведаць гісторыю?”  Я так здіўляюсь: “ А навошта тады ты тут ваюеш?”  Мне чалавек кажа: “ каб ў Беларусі закон пачаў працаваць”. Я пытаюсь: “А калі гэта будзе закон РФ? Табе гэта здаволіць?”. То бок я не зусім разумею, за што ён змагаецца. Можа, ён і сам не разумее, можа я чагосьці не разумею. То бок, мне зразумела, за што я змагаюся. Каб беларусы зваліся беларусамі, каб Беларусь заставалась незалежнай дзяржавай, каб маі ўнукі былі беларусамі і былі гаспадарамі на сваёй зямлі і маглі вырашаць сваю будучыню. Вось, усё проста. Не трэба старэйшых братоў. Мы самі самадастатковая нацыя, самадастатковая дзяржава, якая можа вырашыць свой уласны лёс. І лепш за нас ніхто наш лёс, нашу будучыню ніхто не вырашыць.

Калі мы сустрэліся першы раз, ты размаўляў на дзвух мовах яшчэ, так?

A. Klachko: Не, я скажу так. 37 гадоў я быў рассейскамоўным. І вось пасля паўтары гадоў міграцыі... Я заўсёды лічыў беларускую мову роднай, але я на ней не размаўляў. Па розных прычынах, але галоўнае, што мяне, як беларуса, прывучылі чурацца сваёй роднай мовы. Яна то сялянская была, то мова аппазыцыянераў, неадыкватных людзей. І вось праз паўтары гады эміграцыі я зразумеў, што вельмі добра магу размаўляць па-беларуску. Спатрэбілася яшчэ вайна і ў жніўне 2022, калі быў тут у Вільне, я прыняў рашэнне для сябе перайсці на беларускую мову. У Вiльне быў круглы стол “Беларуская мова – адзіная дзяржаўная”. І там была жанчына, якая казала, што я не ведаю беларускай мовы, я вучу яе, але саромлюся на ёй размаўляць, каб не памыліцца. Я спрабаваў яе пераканаць нешта сказаць па-беларуску, але ў мяне не атрымалася. І я паглядзеў на яе і падумаў, а чаму мне не стаць для яе і іншых прыкладам. Можна заўсёды заклікаць беларусаў размаўляць па-беларуску, але лепей гэта рабіць на беларускай мове. Так я і перайшоў свядома на беларускую мову і прынцыпова размаўляю з беларусамі і украінцамі па-беларуску. Нават калі я выступаў на ўкраінскім тэлебачанні, там інтэрв'ю даваў, рэдактар запытаў ці магу я перайсці на расейскую мову. Я сказаў што не, мая пазіцыя такая, што мова- гэта мірная зброя і што украінцы зразумеюць беларускую мовы, як беларусы разумеюць украінскую. Tак, наша мова гэта зброя ад акупацыі, і яна нават мацнейшая за тую зброю, якая страляе.

А як Расея стала ворагам?

  • 7 Term used for people who collaborated with the Nazis during World War II by joining local police an (...)

A. Klachko: Паступова. Я раней лічыў яе саюзнікам, там Саюзная дзяржава наша. А з 2000 года там, з некаторымі перапынкамі, пачаў цікавіцца сваімі продкамі, гісторыяй сваіх продкаў. І ў нейкі момант стала здавацца, што не ўсё так, як нам казалі ў школе. То бок мы вучылі ў школе гісторыю, з боку бачыння Масквы. Гісторыю трэба глядзець праз вачыма беларусаў, сваіх продкаў. Калі ў рускіх Сувораў - безумоўны герой, Кацярына ІІ - лідар там, то для нас Сувораў — гэта аккупант. Так, у нас агульная гісторыя, але, ну, так, Сувораў быў у нашай агульнай гісторыі. Але для іх ён герой, а для нас ён злодзей. Усё проста. І так паступова я пачаў прыходзіць да гэтага, калі глядзеў на гісторыю сваіх продкаў. Для мяне паліцаі7 пад час Другой сусветнай былі безумоўнымі здраднікамі. І для Масквы яны, безумоўна, здраднікі. Потым я даведаўся, што нейкі там сваяк, стрыечны брат майго дзеда, быў паліцаем. Я кажу: “ Дзед, так ён быў за немцаў”. Потым яго ў 1953 знайшлі і расстралялі.  Але дзед кажа, што яго абаранялі на судзе, выступалі жыхары яго вёскі. Бо калі б не ён, немцы даўно спалілі б гэтую вёску. Я гэтага не разумеў.

І потым я зразумеў: што было на гэтай зямле? Было Вялікае княства Літоўскае. Потым Рэч Паспалітая, якая сумесна супраць Маскоўскага княства змагалася, так. Потым Расейская імперыя акупавала з 1795 года. Акупант прыйшоў, так. У Рэчы Паспалітай таксама было апалячванне, але мы дабраахвотна ўвайшлі туды, каб з іншымі ворагамі змагацца. Ніякага захопу ўлады тут не было. Але, на жаль, для нас шло апалячванне.  Потым была расейская акупацыя. Потым Першая сусветная вайна - прыйшлі немцы, зноў акупанты. Потым прыйшла Чырвоная армія, зноў акупанты. Потым зноў нямецкія захопнікі. І ў 1941 годзе паўстае пытанне, за каго цябе ваяваць :  за расейскіх, ну за савецкіх аккупантаў, ці за нямецкіх.  І ў школе нас так вучылі, што ты ваюеш альбо за адніх, альбо за другіх. Гэта як выбар без выбару. А пра трэці варыянт, змагацца за незалежную Беларусь - ніхто не гаварыў. І паліцаі - калі яны за грошы, за ўладу ці каб адпомсціць камусьці - тады яны здраднікі, так. А калі выступалі за нацыянальныя інтарэсы - то не. Вось так праз гісторыю продкаў і войн прыйшло разуменне, што мы розныя зусім. І ваявалі мы з рускімі заўсёды, ну да 1941га. Потым, у 2007 годзе, у цэнтры горада бачыў калёну расейскай тэхнікі з расейскімі жаўнерамі якія шлі на вучэнне. І ў мяне такі адрэналін, дрыжыкі па ўсім целе. Я сказаў сябе, блін, гэта ж сваі, саюзнікі. А другая думка: сёння яны саюзнікі, а заўтра - ніхто ня ведае. Гэта жаўнеры чужой, замежнай краіны. Потым 2014 год, Расея аккупавала Крым. З аднаго боку я захапляўся расейскімi вайскамі, якія захапілі Крым без ніводнага стрэлу. А з другога боку задаў сябе пытанне: а што заўтра будзе замінаць Расеі ўвесці войска ў Беларусь? І вось таксама без адзінага стрэла аккупаваць Беларусь? Правесці рэфэрэндум і сказаць, што гэта частка Расеі цяпер. І вось з гэтага моманту, паступова, пачалось стаўленне да Расеі зменьвацца. У 2019 годзе я выйшаў першы раз на плошчу, пасля доўгага перапынку, бо вельмі расчараваўся ў беларускай аппазіцыі, выйшаў на плошчу супраць інтэграцыі з Расеяй. Не супраць Лукашэнкі яшчэ. Супраць таго, што адбывалася тады: перамоў за зачыненымі дзвярыма пра інтэграцыю, абмеркавання сумесных дарожных карт. Нам, грамадству, нічога не казалі, ні як прайшлі перамовы, ні пра што дамовіліся. І канчаткова, калі ў 2020 годзе рэжым Пуціна падтрымаў рэжым Лукашэнкі. Калі б не рэжым Пуціна, Лукашэнка б сам не ўтрымаўся, без фінансавання і, калі што, дапамогі з боку сілавікоў. Таму 2020 год паставіў канчатковую кропку.

Back to Civilian Life

Вайна - гэта наркотык?

A. Klachko: Для некаторых так. Для мяне не. Ну, і як я жартую, мая хвароба, так, звязаная з ныркамі, мяне камісаравалі і я не магу больш афіцыйна вярнуцца на фронт. То бок у мяне няма такога моманту : можа мне вярнуцца а можа не. У мяне ўсё проста. Я ніяк не магу вярнуцца да кантракту. То бок зброі мне не дадуць афіцыйна. Мне прасцей, я ніколі не хацеў стаць вайскоўцам. Калі я ехаў на вайну, у мяне не было жадання пабегаць з аўтаматам, пастраляць, як я чуў такое ад некаторых, пафоткацца з аўтаматам у руках, так.

Ці ёсць яшчэ што-небудзь, што так хвалюе і трымае?

A. Klachko: На вайне ёсць вельмі цікавы момант - прыгожыя рэчы становіцца ў два, тры, пяць разоў прыгажэйшымі. І нават смяротныя рэчы, ты ў іх бачыш прыгажосць. Калі я быў у Кііве ў шпіталі, у траўне 2023, там гэтыя ракеты, Шахеды збіваліся. І ўпершыню пабачыў як працуе ПВО і як іх збіваюць. Там прыгожыя такія агні падымаюцца ўверх, калі не задумвацца, што яны нясуць смерць. Потым мы, калі быў штурм пад Бахмутам, там мы прыкрывалі агнём замежнікаў, з Iнтэрнацыянальнага легіёна, у іх там пазіцыі іх былі. Пакуль чакалі, там сонейка выйшло, жучкі вылезлі, птушкі пяюць. Гэта ў сакавіку было. На двары такая прырода прыгожая. І вось гэта прыгажосць вельмі ярка адчуваецца. І калі мой першы бой быў, у Лазaвым у 2022, я быў вельмі здзіўлены і ўражлівы, што падчас бою там на цябе міны ляцяць, нешта ўзрываецца, там наш кулямёт працуе, а птушкі не спыняюцца спяваць. І таксама менш востра ўстрымаеш небяспеку.

Як казалі раней, зброя у руках надае сілы. А без яе, як ты сябе адчуваеш?

A. Klachko: Cкажу так, што гэта не ўплывае на пазыцыю ахвяры, ці пазыцыя драпежніка. Гэта душэўны стан. Незалежна ад таго, на фронце ты, на баявых, у войску, у палку Каліноўскага ў Кііве, ці ты ў Літве, ці ў Польшчы. То бок душэўны стан вызначае цябе, ахвяра ты або драпежнік. Калі ты кажаш усё, мы нічога не можам зрабіць, я нічога не змагу, я ні на што не ўплываю- ты ахвяра. Але калі нават усё дрэнна, але ты кажаш я зраблю гэта, гэту дробязь, але я зраблю яе - ты ўжо драпежнік. Гэта стан душы, а не тое месца, дзе ты знаходзішся. Гэта сам чалавек вырашае. І гэта не проста перайсці з аднаго стана ў другі. Рукі апусціць і ператварыцца ў ахвяру лягчэй. А са стана ахвяры стаць драпежнікам, гэта складана, часам патрэбна дапамога, можа нейкае дзеянне звонку, падтрымка звонку.

А вось калі б не тваі праблемы з ныркамі ?

A. Klachko: Застаўся ці я ваяваць? Скажу так, што адпачынак мне патрэбен быў. Ён патрэбен усім хто ваюе, як украінцам, так і беларусам падчас вайны. Адваявалі там паўгода, месяцаў 9 - трюба адпачыць два-тры месяцы, каб галавой назаўсёды на вайне не застацца. Думаю, я вярнуўся б на фронт праз нейкі час магчыма. У мяне бы засталoся ўнутры, што там хлопцы маі ваююць, а я што іх там кіну? Не. Меня бы гэта гложыла. Мне лягчэй, таму што зараз у мяне ёсць аб'ектыўная прычына : мая хвароба, палова нырак адмірае, так. І як не дзіўна, але гэта станоўча недзе, у тым сэнсе, што ў мяне няма гэтага ўнутранага вагання, што яны там, а я тут, і чаму я не з імі. Мае ныркі ўсё за мяне вырашылі. І ў мяне ўжо няма гэтых сумневаў, ці трэба ехаць ці тут заставацца. Мне лягчэй зараз, я не сумняваюся. Але пры гэтым, калі прыйдзе час... для таго, каб ахвяраваць сваім здароўем да канца, і каб прасядзець месяц у акопах ва Ўкраіне, я не бачу сэнсу. Я там за месяц страчу ныркі. Але калі справа дойдзе да Беларусі, там можна ўжо і здароўям і жыццём ахвяраваць. То бок тут ужо павінна быць іншая мера матывацыі.

Я бачыла, што ў Кііве ты хадзіў на сустрэчы украінскіх школьнікаў з беларускімі ваярамі, так?

A. Klachko: Так, я тады ўжо праходзіў лекаванне, з траўня месяца. Быў нейкі кантакт со школай, дзе дзеці хацелі ўшанаваць памяць загіблых ваяроў з Беларусі. Мы раздрукавалі партрэты і я распявядаў пра маіх загінуўшых пабрацімаў. Ну, і ў іншыя моманты, калі я сустракаўся з украінцамі, я закранаў гэтую тэму, калі задавалі пытанні. Я лічу, што гэта таксама зброя, каб данесьці нашу пазыцыю, нашы матывы, каб нас разумелі. А калі нас зразумеюць, нас больш будут падтрымліваць.

У мяне было пытанне пра паўсядзённае і невайсковае жыццё. Вяртацца да яго складана?

A. Klachko: Цяжка, так, але, зноў жартую, мне прасцей.

У якім сэнсе?

A. Klachko: Я калі першы раз вяртаўся з вайны, там такога кантрасту было больш. 24га я быў яшчэ ва Украіне, 25га вечарам прыехаў аўтобусам у Вільню, а 26га мы ўжо паехалі на возера. Першыя два-тры дні я быццам рыба кінутая на сушу, у іншую стыхію. І дзякуючы таму, што патрэбна было с дакументамі і працай вырашаць пытанні, а пачаў ужо нейкія крокі выбудоўваць. Шукаў таксама нейкую працу і вось гэта ўсё, гэта была мая мэта. Я для сябе ўжо з 2022га зрабіў высновы, наконт таго што спрашчае і зніжае ПТСР і дазваляе вярнуцца да мірнага жыцця. Магу іх агучыць. Па першае, калі ты вяртаешся і цябе нехта чакае, чалавек, які разумее і падтрымлівае цябе. Гэта не значыць, што трэба расказваць яму пра вайну. Я не кажу пра вайну дома, калі мяне не пытаюць. Другі момант для нас, беларусаў, гэта дакументы і вырашэнне пытяння з дакументамі. Бо без ніх ты нават дапамогу медыцынскую не атрымаеш. Калі ты не разумееш як вырашыць гэтую праблему, ці ня ведаеш да каго звярнуцца, альбо калі няма ніякай падтрымкі, яно вельмі дэмаралізуе. І трэці момант — гэта праца. Калі працы няма, гэта таксама дэмаралізуе. Але самае галоўнае — праблема алкагалізма і наркаманіі, калі не атрымліваецца ўсе гэтыя моманты вырашыць. Зноў жа адзінокаму дабраахвотніку складаней. Дабраахвотніку без працы таксама, думкі такія ж. Добра калі ёсць нейкая падтрымка.

А другі раз, калі я ўжо бачу, што ў мяне хвароба, што мяне камісуюць, гэта ў чэрвене 2023 года, фронт для мяне як нешта недасягнальнае стаў. І я направіў думкі сваі на тое, што я буду ў Вільні рабіць. І мой мозг перабудаваўся хутка. А калі перад табой чысты ліст фармату А4 і ты ня ведаеце, што на ім напісаць, якую мэты, якія крокі трэба рабіць, то цябе накрые ПТСР, алкагалізм і наркаманія. А калі ў цябе ёсць мэта, калі ёсць крокі, калі ёсць падтрымка, тады прасцей.

Ты гаварыў, што няма ніякай падтрымкі з боку ассацыяцый беларускіх. Але ж мабыць псіхолагі нейкія згаджаюцца працаваць з дабраахвотнікамі?

A. Klachko: Складана з гэтым. У мінулым годзе, калі я быў ва Ўкраіне, Люба з валанцёрамі знайшлі псіхолага, але грамадзянскага. А грамадзянскі псіхолаг не падыходзіць. Ён сам гэта кажа.

Зараз мы знайшлі украінскую псіхалагіню, якая часткова дапамагае і працуе з былымі дабраахвотнікамі. Але гэта ніякая не аб'яднанне, не палітычныя структуры. Нажаль так. Цэнтразаванай дапамогі нам, былым дабраахвотнікам, някой няма. Нажаль нават для дзеючых дабраахвотнікаў, пра ніх таксама забываюць.

А да чаго было цяжэй за ўсё прыстасавацца?

A. Klachko: Ўсё вырашальна было. А так, абыякавасць беларусаў. Я раней гэта бачыў, але мне здавалась, што з 100% падтрымкі 20% будзе для дабраахвотнікаў. А я бачу, што цяпер 5 адсоткаў, а можа і менш, нажаль. І чым больш часу, чым больш падзеяў ва Ўкраіне, тым менш падтрымкі.

З дакументамі ў мяне пытанне больш менш вырашаецца, з лекаваннем таксама, але ж вось з працай глуха. І да таго ж я ўжо займаюся грамадскімі пытаннямі, грамадскімі справамі, там я залез з галавой. Мне гэта цікава.

Attitude to Violent and Non-Violent Protest Actions

Kалі я не памыляюся, ты быў ўпэўнены, што ў 2020 годзе пратэст павінен быў быць негвалтаўным, так?

A. Klachko: Так, у мяне быў такі прынцып.

A зараз, таксама так думаешь?

A. Klachko: Скажу так, я яшчэ больш пераканаўся ў тым, што калі б ён быў гвалтоўным, мы нічога б не вырашалі і шмат хто загінаў бы тады. І як паказаў прыклад Казахстана, калі быў бы гвалтоўны і ўзброянны супраціў ... то побач ёсць Расія. Колькі там ад смаленскай мяжы да Мінска? 250 кіламетраў, можа менш. То бок усё проста: пакуль Расія існуе як імпэрыя, мы нічога не зробім. Можна ўзяць прыклад Літвы, у Вільні тут тэлевежа ў 1991: толькі слабая палітычная воля кіраўнікоў савецкага саюза - бо была армія, моцная, якая бы закатала ўсіх у асфальт і там загінулі б сотні - дазволіла літоўцам выстаяць. Таму што Савецкі Саюз аслабеў. Імперыя аслабела. Тое і зараз, калі расейская імпэрыя аслабне, толькі тады мы можам штосьці зрабіць у Беларусі.

А вось прыняцце ідэі гвалтоўнага супраціву, яно прыйшло ўжо на вайне?

A. Klachko: Не, у канцы студзеня 21 годзе я быў тут у Вільні. Я зразумеў, што дыктатура разумее толькі мову зброі. Я проста не разумеў, што я магу зрабіць. І толькі пачатак вайны мне даў адказ на гэтае пытанне. Я паехаў ва Ўкраіну.

У нейкім інтэрв’ью ты казаў, што табе, не памятаю, ці ва Украіне, ці на вайне не так страшна, як у Беларусі.

A. Klachko: Так, безумоўна. Растлумачу: ёсць 2 віда страху. На вайне ёсць нейкі бар'ер, які ты перашагнуў. Страх смерці, ты гатовы, там ранення ці ампутацыі. І калі ты справіўся з гэтым страхам, цябе прасцей.  На вайне, напрыклад, у Бахмуце, які там страх? Фізічны, што заб’юць, пакалечаць. А ў Беларусі іншы страх. Я не ведаю, як яго назваць. Можа, псіхалагічны, так. Што я маю на ўвазе, што цябе затрымаюць, прымусяць адмовіцца ад тваіх прынцыпаў публічна, запісаць з табой пакаяльнае відэа. Зламаюць цябе. Прымусяць сваіх здаваць. Вось гэта страшна. Страх згубіць сябе, здрадзіць сябе.  І для мяне асабіста фізічны страх - ён у мяне ёсць, толькі псіхі не баяцца- але ён не такі.  На вайне прыходзіць разумення, што самае галоўнае і каштоўнае ў жыцці і за што можна ім рызыкаваць - гэта воля і годнасць. То бок жыць у рабстве да канца жыцця і перастаць паважаць сябе - лепш загінуць.

Top of page

Notes

1 Belarusian Republican Youth Union, an official youth organization created on Lukashenko's initiative and present in all secondary and higher education establishments.

2 Neighborhood meetings in the courtyards was a form of local protest mobilization developed in Belarus in 2020.

3 White-red-white flag, a symbol of protests in 2020.

4 At the end of February 2020, a recruitment point for Belarusian volunteers ready to fight in Ukraine was set up in Warsaw by Belarusians who had fought in the Donbas war on the side of the Ukrainian government.

5 Commandant of battalion « Volat » killed in action near Lysychansk on 22 June 2022.

6 As the Kastus Kalinouski Regiment (PKK) is integrated into the Armed Forces of Ukraine, Belarusian combatants sign a contract when they arrive in Ukraine and join the PKK.

7 Term used for people who collaborated with the Nazis during World War II by joining local police and paramilitary groups during the occupation of Belarusian territory.

Top of page

References

Electronic reference

Tanya Shukan, Interview with Alexandre Klachko - Former combatant of the Kastus Kalinouski Regiment (Belarusian unit within the Armed Forces of Ukraine), Vilnius, Lithuania, Summer 2022 & February 2024 (RU + BY)The Journal of Power Institutions in Post-Soviet Societies [Online], Issue 24 | 2025, Online since 17 April 2025, connection on 16 June 2026. URL: http://journals.openedition.org/pipss/6621; DOI: https://doi.org/10.4000/1421y

Top of page

About the author

Tanya Shukan

Centre Emile Durkheim

Top of page

Copyright

CC-BY-NC-ND-4.0

The text only may be used under licence CC BY-NC-ND 4.0. All other elements (illustrations, imported files) may be subject to specific use terms.

Top of page
Search OpenEdition Search

You will be redirected to OpenEdition Search