Nawigacja – Mapa strony

Strona głównaNumery5Roztrząsania i rozbioryW poszukiwaniu sposobu istnienia,...

Roztrząsania i rozbiory

W poszukiwaniu sposobu istnienia, poetyki i „sensów głębokich” literatury elektronicznej

In Search of a Way of Being, Poeticw and the “Profound Meanings” of Electronic Literature
Magdalena Rabizo-Birek
p. 249–257
Odwołanie bibliograficzne

Elżbieta Winiecka, Poszerzanie pola literackiego: Studia o literackości w internecie, Universitas, Kraków 2020

Uwagi wydawcy

DOI: 10.18318/td.2020.5.15

Pełny tekst

  • 1 Piszą na ten temat autorzy zredagowanej przeze mnie monografii zbiorowej Boom i kryzys. Nowe czasop (...)

1Od mniej więcej lat trzydziestu – co pokrywa się z przemianami ustrojowymi w Polsce po roku 1989 – obcujemy w życiu codziennym z komputerem. Na początku był formą rozrywki dla dzieci i dorosłych oraz unowocześnioną wersją maszyny do pisania. Ale niedługo później wkroczył w dziedziny naszych zawodowych aktywności, a po upowszechnieniu się w Polsce po roku 2000 internetu zagarniał w siebie kolejne przestrzenie: komunikacji, informacji, biznesu, handlu, reklamy, kultury i wiedzy. Stopniowo rugował, ograniczał lub zasadniczo zmieniał działające od (kilku) wieków instytucje, formy porozumiewania się ludzi i fenomeny kultury, wśród nich także te, do których jestem zawodowo i z pasji przywiązana, jak sztuki wizualne i literatura, edukacja (polonistyczna, artystyczna, kulturoznawcza), papierowe media (szczególnie pisma literacko-artystyczne), życie literackie i artystyczne, działalność wydawnicza, sposoby uczestnictwa w kulturze i jej ważne instytucje (biblioteki, muzea, kina, galerie, teatry). W XXI wieku młodzi autorzy najczęściej rozpoczynają swą publiczną aktywność w internecie, zwłaszcza że równocześnie z rozwojem globalnej sieci jako narzędzia komunikacji stopniowo pogłębiał się kryzys czasopism literacko-artystycznych1.

2Zagładzie papierowych pism towarzyszy postępujący kryzys tradycyjnych gatunków literackiej krytyki (takich jak felieton, recenzja, esej), tylko po części zastępowanych przez ich internetowe mutacje (blogi krytyczne, komentarze internautów, fora tematyczne, strony autorskie). I choć zaczęły szybko powstawać pisma internetowe – jak działające dziś aktywnie: „dwutygodnik.com”, „ArtPapier”, „Helikopter” oraz wiele innych, to na internetowych forach i powstających jak grzyby po deszczu autorskich blogach nastąpił wysyp literackiej i okołoliterackiej grafomanii, radykalnie zmieniając hierarchię i kryteria artystycznych ocen, zasady kulturowej, językowej i stylistycznej poprawności oraz modyfikując lekturowe zwyczaje czytelników. Jednocześnie twórcy poszukujący, pisarze awangardowi, o skłonnościach i umiejętnościach interdyscyplinarnych, zaczęli kreować utwory eksperymentalne, korzystając z unikatowych możliwości programów komputerowych. Często czynią to przy twórczym współudziale programistów i grafików komputerowych, tworząc nowy rodzaj literacki, nazwany „literaturą elektroniczną”.

  • 2 E. Winiecka Poszerzanie pola literackiego. Studia o literackości w internecie, Universitas, Kraków (...)
  • 3 E. Balcerzan W stronę genologii multimedialnej, „Teksty Drugie” 1999 nr 6, s. 7-24.
  • 4 E. Balcerzan Literackość. Modele, gradacje, eksperymenty, FNP, Wydawnictwo Naukowe UMK, Toruń 2013.

3Moje wstępne uwagi stanowią rekapitulację różnych problemów i tez zawartych w książce Poszerzanie pola literackiego. Studia o literackości w internecie2 autorstwa Elżbiety Winieckiej, poznańskiej literaturoznawczyni, znanej z badań poezji nowoczesnej i najnowszej. Do spopularyzowanego przez Edwarda Balcerzana pojęcia „literackości”3 – jako wyróżnika literatury, jej swoistego, ruchliwego „ducha”, wyabstrahowanego od papierowo-drukowanych nośników oraz utrwalonych w kulturze rodzajów i gatunków literackich, do którego identyfikacji, także w prymarnie wizualnych formach i formułach (jak komiks, mem, gif, gra komputerowa), wystarcza słowna lub werbalna dominanta oraz intersubiektywne „wyczucie” literackości artefaktu, intuicyjnie rozpoznawalnego przez „człowieka czytającego” (wyposażonego w kompetencję czytelniczą) – Winiecka odnosi się wielokrotnie. Zarzuca jednak swojemu mistrzowi „sztywność” stanowiska: „Literackość… [Balcerzana – przyp. M.R.-B.] z jednej strony gościnnie otwiera wrota definicji na zjawiska i procesy nieustanie modyfikujące sposób rozumienia tego, czym jest literackość, z drugiej jednak – w sposób arbitralny przyjmuje istnienie takiego sposobu funkcjonowania komunikatu literackiego, który pozwala na odróżnienie go od nieliterackiego” (s. 24). Nie zaktualizował on bowiem tez swego pionierskiego szkicu z 1999 roku w późniejszej książce4, np. przez ich konfrontację z intensywnie prowadzonymi na świecie badaniami nad nowymi fenomenami technologicznymi.

  • 5 Por. m.in. L. Manovich Język nowych mediów, przeł. P. Cypryański, Wydawnictwa Akademickie i Profesj (...)
  • 6 Por. M. Hopfinger Literatura i media po 1989 roku, Oficyna Naukowa, Warszawa 2010; E. Szczęsna Poet (...)
  • 7 R.K. Kluszczyński Społeczeństwo informacyjne. Cyberkultura. Sztuka multimediów, Rapid, Kraków 2002 (...)
  • 8 P. Marecki Gatunki cyfrowe. Instrukcja obsługi, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków 20 (...)
  • 9 U. Pawlicka Literatura cyfrowa. Próba ujęcia procesualnego, Wydawnictwo Katedra, Gdańsk 2017; M. Pi (...)
  • 10 U. Pawlicka (Polska) poezja cybernetyczna. Konteksty i charakterystyka, Korporacja Ha!art, Kraków 2 (...)
  • 11 B. Bodzioch-Bryła Sploty: przepływy, architek(s)tury, hybrydy. Polska e-poezja w dobie procesualnoś (...)
  • 12 Z jej pierwszej publikacji Ku ciału post-ludzkiemu… Poezja polska po 1989 roku wobec nowych mediów (...)

4Te wielokierunkowe studia, rozwijające się bujnie zwłaszcza w najbardziej technologicznie zaawansowanych krajach zachodniej Europy, Ameryki Północnej oraz Azji, Winiecka postarała się gruntownie poznać (o czym świadczy kilkudziesięciostronicowa, wielojęzyczna bibliografia), a potem przystępnie, ale bez utraty specjalistycznego poziomu wywodów, przedstawić polskim czytelnikom. Wśród przywoływanych przez nią opracowań są dzieła m.in. autorstwa Lva Manovicha i Sandy’ego Baldwina (w części przetłumaczone i wydane w ostatnich latach w Polsce5). Poznańska badaczka odwołuje się także do polskiego stanu badań, zwracając uwagę na fakt, że z nielicznymi wyjątkami (Maryla Hopfinger, Ewa Szczęsna, Seweryna Wysłouch6) ich pionierami byli kulturoznawcy, filmoznawcy, medioznawcy, historycy sztuki awangardowej (m.in. Ryszard W. Kluszczyński, Piotr Sitarski, Piotr Zawojski7) oraz praktycy sztuki elektronicznej, łączący działalność twórczą z teoretyczną refleksją o niej i jej popularyzacją. Tak można scharakteryzować przypadek wielokrotnie w książce przywołanego Piotra Mareckiego, autora i redaktora prac na temat literatury elektronicznej i literatury w internecie8, a także Mariusza Pisarskiego i Urszuli Pawlickiej, również scalających artystyczną aktywność w nowych mediach z refleksją teoretyczną 9. Niektóre badania Winieckiej, zwłaszcza środkowych, analityczno-interpretacyjnych partiach jej monografii dotyczących egzemplifikacji polskiej „literatury elektronicznej”, pokrywają się z obszarem zainteresowań wspominanej Urszuli Pawlickiej10 i Bogusławy Bodzioch-Bryły. Monografia Bodzioch-Bryły dotycząca „e-poezji” w Polsce11 ukazała się w trakcie końcowych prac nad wydaniem omawianej tu książki (Winiecka przywołała wcześniejsze publikacje krakowskiej badaczki12).

5Autorka Poszerzania pola literackiego kilkakrotnie zwraca uwagę na to, że jesteśmy w Polsce co najmniej o kilkanaście lat opóźnieni – zarówno w rozwijaniu elektronicznej twórczości, wciąż nieporównywalnej rozmiarami i wartością z jej osiągnięciami na świecie, jak i w refleksji teoretycznej, co jest spowodowane głównie technologiczną zapaścią z lat 80. XX wieku. Wyjątkiem są prace artystów wizualnych, np. wspomnianych przez nią prekursorów dzisiejszej „cyberawangardy” – Wojciecha Bruszewskiego i Ryszarda Szczerbowskiego. Dla porównania z omawianymi przez siebie pracami polskimi twórców Winiecka dokładniej przedstawia kilka najciekawszych dzieł literatury elektronicznej, np. A Dictionary of Revolution (20142017) kairskiej artystki Amiry Hanafi.

6Już we Wstępie autorka kreuje wizję „nowej hermeneutyki”, która zgłębiając „tajniki elektronicznych tekstur, musi czerpać zarówno z ustaleń semiologii i tradycyjnego literaturoznawstwa, jak i medioznawstwa, psychoanalizy i informatycznej inżynierii” (s. 20). Poznańskiej polonistce udało się w czasie kilku lat pracy zdobyć i w praktyce zastosować imponującą porcję wiedzy z wymienionych obszarów nauki. Ustalenia i rozpoznania zagranicznych i polskich badaczy twórczo włącza we własne badania specyfiki polskiego internetu, charakterystyki polskiej literatury elektronicznej, interpretacji jej ważnych dzieł oraz prezentacji twórczości głównych przedstawicieli i przedstawicielek: Zenona Fajfera, Romana Bromboszcza, kolektywu Rozdzielczość Chleba, Leszka Onaka, Anety Kamińskiej, Piotra Mareckiego, Mariusza Pisarskiego i Urszuli Pawlickiej.

7We Wstępie Winiecka definiuje także termin „literatury elektronicznej/cyfrowej”, wybierając te właśnie formy wśród innych pojęć promowanych przez badaczy (np. „e-literatura”, „liternet”, „digital literary”). Reprezentują ją, w czystej postaci, tylko te utwory, które „powstają, istnieją i mogą być czytane przy użyciu urządzeń elektronicznych, a ich wydrukowanie, czyli zmiana nośnika, zawsze powoduje nieuchronną utratę lub zniekształcenie części lub całości literackich właściwości utworu” (s. 20). W kolejnych rozdziałach dodaje do tej zwięzłej charakterystyki wiele innych wyróżników. Są one związane z technologicznym sposobem istnienia na ekranach tekstów, obrazów i muzyki (znanymi jedynie specjalistom informatycznymi kodami programów oraz mniej lub bardziej opanowanym przez użytkowników „interfejsem”), osobliwością procesu tworzenia (zwykle nie indywidualnym, a zespołowym lub anonimowym, o charakterze interdyscyplinarnym) oraz specyfiką jej odbioru.

8Winiecka wskazuje również na „performatywny wymiar literatury digitalnej, której czytanie przypomina grę na instrumencie” (s. 26). Pisząc o specyfice komputerowego „autorstwa”, przywołuje koncepcję „aktora w spektaklu”, a wyjaśniając, czym jest „link”, wspomina o ożywającej w publicznym wykonaniu, improwizowanej literaturze oralnej. Ponadto gatunkowo literatura digitalna objawia się odbiorcom (słowo „czytelnik” nie odpowiada złożoności jej recepcji) nie tyle jako „tekst”, co „tekstobraz” (textscape), w którym ważniejsze od „uobecnienia tego, co przedstawione, staje się sama płaszczyzna przedstawienia” (s. 27). Cechą charakterystyczną literatury elektronicznej jest także spotęgowana ludyczność i polityczne zaangażowanie, komizm oraz ostra, nieprzebierająca w środkach wyrazu satyra – cechy silnie wiążące ją z niespokojnym charakterem naszych czasów, wiernie odbijające indywidualne i zbiorowe frustracje. Wskazuje też na jej intensywną metafikcyjność, skupienie uwagi na systemie/systemach znaków, naturze medium, stałym podkreślaniu ikoniczności i audialności słowa. Za badaczami zachodnimi Winiecka proponuje wprowadzenie nowych terminów, charakteryzujących odbiorcę i użytkownika komputerowo-internetowych tekstów i wytworów. To viuser lub wuser (pierwszy skrót pochodzi od visual information user; drugi od połączenia słów viewer i user – oba powstały w analogii do słowa reader, s. 30) oraz wskazuje na potrzebę poszerzenia tradycyjnych kompetencji pisania i czytania ze zrozumieniem (literacy) na digital literacy (oznaczającego „alfabetyzm” komputerowy, s. 22).

9Literatura elektroniczna burzliwie się rozwija i wzbogaca o nowe gatunki, choć Winiecka wielokrotnie podkreśla, że zazwyczaj można wskazać ich mocne zakorzenienie w tradycji. Często są one modyfikacją („remediacją”) form dawno istniejących – jak np. mem wobec rysunku satyrycznego, gif wobec znanych od wieków znaków i symboli wizualnych, powieść hipertekstowa wobec tradycyjnej powieści, blog wobec dziennika i zapisków, poezja cybernetyczna wobec poezji konkretnej i lingwistycznej. Szczególnie oryginalne wydają się elektroniczne adaptacje literatury. Do ciekawych wniosków prowadzi porównanie sposobu istnienia literatury w internecie do jej form oralnych czy jeszcze bardziej rewelatorskie uwagi o prymarnie epistemologicznej „literackości” internetu – pokrewnej odbiorowi dzieł literackich (dodałabym także audycji radiowych i filmów oraz dokładniej przeanalizowałabym zjawisko lektooralności) sytuacji komunikacyjnej, która nawet w uważanych za formy „neutralne” – wymianie maili, dyskusjach w społecznościowych mediach i na forach dyskusyjnych angażuje pracę wyobraźni i przenosi w wirtualny świat przedstawiony. Fundamentalne dla recepcji dzieł filmowych, wymyślone przez francuskiego estetyka Edgara Morin pojęcie „projekcji – identyfikacji” wydaje się istotą komunikacji internetowej (i szkoda, że nie pojawia się ono w arcyciekawym rozdziale pierwszym o „literackości sieci”, w którym Winiecka relacjonuje poglądy Sandy’ego Baldwina).

10Poznańska badaczka nie raz przypomina o zróżnicowaniu obiegu literatury elektronicznej, choć nie poświęca temu zagadnieniu osobnego rozdziału. W internecie współistnieją rozmaite fenomeny literackie, które można porównywać do znanego podziału na literaturę „wysokoartystyczną” (utwory „cyberawangardy”: Bromboszcza, Fajfera, Onaka, Kamińskiej), literaturę środka i literaturę popularną. Przy czym za „literaturę środka” uznać można wszystkie napisane w tradycyjnej postaci utwory, zamieszczone w sieci, także traktowane jako nowość, w istocie zaś będące mutacją publikowanej na łamach prasy XIX-wiecznej powieści w odcinkach. Z czasem otwierały się one na możliwości komputera i sieci – zaczęły być tworzone w kolektywach lub ich autorzy byli w trakcie tworzenia potencjalnie otwarci na twórcze sugestie i krytyczne komentarze czytelników. Najciekawszym jednakże – tak mi się przynajmniej wydaje – fenomenem jest popularny obieg literatury, w którym pączkują rozmaite, często tworzone anonimowo i poniekąd pokątnie quasi-formy i neogatunki literackie. Ich geneza jest rozrywkowa, stanowią wyraz charakterystycznego dla internetu spotęgowanego krytycyzmu, przybierającego formę zjadliwego komentarza czy stylistycznej parodii. Popularnymi przykładami mogą być mem i copypasta. Podobnie jak rozrastające się do niebotycznych rozmiarów „hejt” „bluzg”, a także „link” jako jednostka łączenia różnych komputerowych stron i treści, wydają się kwintesencją internetowej „literackości”, trafiając w takiej postaci do utworów tradycyjnych: tomów wierszy czy powieści (przykładami mogą być Ciemno, prawie noc Joanny Bator i Wirus Dariusza Bugalskiego).

11Natomiast twórcy „cyberawagardowej” literatury elektronicznej wprowadzają do swoich prac krytykę medium internetowego, obnażając złudną przejrzystość komunikacji w sieci, wskazując patologie mediów społecznościowych, odsłaniając mechanizmy elektronicznych i internetowych uzależnień oraz zasady manipulowania użytkownikami internetu przez polityków i biznes. Krytycyzm ten – wyrażany szyderstwem i parodią – łączy literaturę elektroniczną nurtu awangardowego z nurtem popkulturalnym. Literatura w internecie jest ekstrawertyczna, ekshibicjonistyczna, tyleż intymna, co „grająca” w intymność, pozwalająca na swobodną kreację swej tożsamości, ale też bezlitośnie krytyczna/krytykancka i przede wszystkim cudzomowna, cudzysłowna. Większość rozwijających się w niej gatunków polega na twórczym wykorzystaniu „cudzego”. „Nie ma żadnych świętych plików” – tytułowa fraza polemicznego artykułu jednego z najważniejszych twórcy literatury elektronicznej Leszka Onaka13, wydaje się trafnie charakteryzować jej istotne rysy.

12Poszerzanie pola literatury. Studia o literackości w Internecie to świetna książka, której bogactwo tylko w części udało mi się zreferować. Nie mam zbyt wielu uwag krytycznych. Trudno mi jednak zgodzić się z puentą rozdziału szóstego Twórca w dobie internetu, zawierającym pomysłową i przekonującą typologię twórczych postaw (modele: indywidualistyczny, kooperatywny, kolaboratywny, cyborgiczny, postautorski, artysta programista), jakoby dzięki internetowi na „naszych oczach model zdystansowanego badacza, obserwującego przedmiot swoich badań” zastępował „świadomy uczestnik angażujący się w internetowe praktyki, będący komentatorem, animatorem i znawcą możliwości sieciowego medium” (s. 244). Nie zgadzam się dlatego, że jestem od trzydziestu lat w niemałym gronie badaczy literatury, którzy aktywnie, w różnych formułach, ją współtworzą, w tym także przy udziale niewdzięcznego i stawiającego im wieczny opór komputerowo-internetowego medium. Ponadto abstrakcyjna formuła „zdystansowanego badacza” od dawna nie przystaje do znakomitej części współczesnych humanistów.

13W książce zwraca uwagę konstrukcyjno-nominalna niekonsekwencja. Jej podtytuł brzmi „studia o literackości w internecie”, autorka niekiedy nazywa zawarte w niej teksty „szkicami”, informuje też czytelników, że są one poprawionymi wersjami wcześniejszych publikacji. Jednocześnie nadała książce strukturę klasycznej monografii. Tym samym nadaje lekturze kierunek wykluczający swobodę sięgania przez czytelnika do dowolnego „studium”. Błąd tak zanominowanej konstrukcji nie tkwi w „rozdziałowej” strukturze publikacji i dałoby się go łatwo poprawić, gdyby opuścić w tytule pracy, sugerujące heterogeniczność wywodów i lekturową wolność, słowo „studia”.

14Publikacja zwieńczona jest obszerną bibliografią – przeglądem publikacji polskich i obcojęzycznych (głównie z kręgu języka angielskiego). Szkoda jednak, że teksty literackie i artystyczne nie zostały w niej oddzielone od opracowań i kontekstów (czy w ten sposób mocniej rzucałaby się w oczy szczupłość materiału egzemplifikacyjnego?). Zastanawiam się, czy potrzebne były wszystkie powtórzenia (podane są publikacje oryginalne, ich polskie przekłady, a ponadto dodatkowo wymienione wchodzące w skład tych monografii rozdziały i szkice). Powtórzenia zdarzają się w rozdziałach „interpretacyjnych”, w których autorka odwołuje się do tych samych przykładów (z twórczości Bromboszcza, Onaka, Kamińskiej, kolektywu Rozdzielczość Chleba). Pomijam różne drobne błędy redaktorskie i korektorskie.

15Powyższe uwagi nie zmieniają mego przeświadczenia, że najnowsza książka Elżbiety Winieckiej jest publikacją rewelatorską – napisaną z pasją, na wysokim poziomie naukowego dyskursu, ale też na tyle przystępną, że można jej obszerne fragmenty omawiać ze studentami. Autorka we wstępie płomienne namawia humanistów do stawienia czoła poznawczym wyzwaniom nowoczesnych technik komunikacji i ich kulturowych wytworów: „cyfrowa rewolucja, która zmieniła kształt całej kultury oraz spowodowała głębokie przekształcenie paradygmatu nauk humanistycznych, nie stanowi zagrożenia dla literatury, lecz otwiera przed nią nowe perspektywy rozwoju”. Nie jest odosobniona w swoich nawoływaniach i działaniach.

Góra strony

Przypisy

1 Piszą na ten temat autorzy zredagowanej przeze mnie monografii zbiorowej Boom i kryzys. Nowe czasopisma literacko-artystyczne i społeczno-kulturalne po roku 1980, Wydawnictwo URz–Stowarzyszenie Literacko-Artystyczne „Fraza”, Rzeszów 2012 (tam szczególnie szkice Anny Nasiłowskiej Czasopisma wobec zmian w komunikacji i Bernadetty Darskiej Czy Internet może być lekarstwem na kryzys czasopiśmiennictwa kulturalnego? O tym jak nowe powoli zmienia stare.

2 E. Winiecka Poszerzanie pola literackiego. Studia o literackości w internecie, Universitas, Kraków 2020.

3 E. Balcerzan W stronę genologii multimedialnej, „Teksty Drugie” 1999 nr 6, s. 7-24.

4 E. Balcerzan Literackość. Modele, gradacje, eksperymenty, FNP, Wydawnictwo Naukowe UMK, Toruń 2013.

5 Por. m.in. L. Manovich Język nowych mediów, przeł. P. Cypryański, Wydawnictwa Akademickie i Profesjonalne, Warszawa 2006, i S. Baldwin The Internet Unconscious: On the Subject of Electronic Literature, Bloomsbury Academic, Bloomsbury 2015.

6 Por. M. Hopfinger Literatura i media po 1989 roku, Oficyna Naukowa, Warszawa 2010; E. Szczęsna Poetyka mediów. Polisemiotyczność, digitalizacja, reklama, Wydawnictwa UW, Warszawa 2007; tejże Cyfrowa semiopoetyka, Wydawnictwo IBL PAN, Warszawa 2018; Ruchome granice literatury, red. S. Wysłouch, B. Przymuszała, Warszawa 2009. Zob. też Humanistyka cyfrowa i nowomedialna (rozdz. IV), w: Nowa humanistyka. Zajmowanie pozycji, negocjowanie autonomii, red. P. Czapliński, R. Nycz, D. Antonik i in., Wydawnictwo IBL PAN, Warszawa 2017, s. 393-511; „Teksty Drugie” (Nowa [?] Filologia) 2014 nr 2 i „Teksty Drugie” (Nośnik jest przekazem) 2014 nr 3.

7 R.K. Kluszczyński Społeczeństwo informacyjne. Cyberkultura. Sztuka multimediów, Rapid, Kraków 2002 i tegoż Sztuka interaktywna. Od dzieła-instrumentu do interaktywnego spektaklu, Wydawnictwa Akademickie i Profesjonalne, Warszawa 2010; P. Sitarski Rozmowa z cyfrowym cieniem. Model komunikacyjny rzeczywistości wirtualnej, Rapid, Kraków 2002; P. Zawojski Sztuka obrazu i obrazowania w epoce nowych mediów, Oficyna Naukowa, Warszawa 2012.

8 P. Marecki Gatunki cyfrowe. Instrukcja obsługi, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków 2018; tegoż Między kartką a ekranem. Cyfrowe eksperymenty z medium książki w Polsce, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków 2018.

9 U. Pawlicka Literatura cyfrowa. Próba ujęcia procesualnego, Wydawnictwo Katedra, Gdańsk 2017; M. Pisarski Xanadu. Hipertekstowe przemiany prozy, Korporacja Ha!art, Kraków 2013. Pawlicka i Pisarski są także twórcami literackich dzieł digitalnych. Pisarski np. hipertekstowej, tworzonej kolektywnie powieści Piksel Zdrój, a Pawlicka z poetą Łukaszem Podgórnim zrealizowała jedną z wyróżnianych przez Winiecką elektronicznych adaptacji internetowych literatury – Cyfrowe zielone oko – „intersemiotyczny” przekład kilku wierszy Tytusa Czyżewskiego z tomu Oczy tygrysa (Ł. Podgórni, U. Pawlicka Oczy tygrysa, http://collection.eliterature.org/3/work.html?work=oczy-tygrysa, 1.09.2020).

10 U. Pawlicka (Polska) poezja cybernetyczna. Konteksty i charakterystyka, Korporacja Ha!art, Kraków 2012.

11 B. Bodzioch-Bryła Sploty: przepływy, architek(s)tury, hybrydy. Polska e-poezja w dobie procesualności i konwergencji, Wydawnictwo Naukowe Akademii Ignatianum w Krakowie, Kraków 2019.

12 Z jej pierwszej publikacji Ku ciału post-ludzkiemu… Poezja polska po 1989 roku wobec nowych mediów i nowej rzeczywistości, wyd. 2, zmienione, Wyższa Szkoła Filozoficzno-Pedagogiczna „Ignatianum”, Kraków 2011, oraz współautorskiej: B. Bodzioch-Bryła, G. Pietruszewska-Kobiela, A. Regiewicz Literatura – nowe media. Homo irretitus w kulturze literackiej XX i XXI wieku, wyd. 2, Wydawnictwo Adam Marszałek, Toruń 2015.

13 L. Onak Nie ma żadnych świętych plików – odpowiedź Zenonowi Fajferowi, http://ha.art.pl/projekty/felietony/4073-nie-ma-zadnych-swietych-plikow-odpowiedzzenonowi-fajferowi.

Góra strony

Jak cytować ten artykuł

Odwołanie bibliograficzne dla wydania papierowego

Magdalena Rabizo-Birek, «W poszukiwaniu sposobu istnienia, poetyki i „sensów głębokich” literatury elektronicznej»Teksty Drugie, 5 | 2020, 249–257.

Odwołania dla wydania elektronicznego

Magdalena Rabizo-Birek, «W poszukiwaniu sposobu istnienia, poetyki i „sensów głębokich” literatury elektronicznej»Teksty Drugie [Online], 5 | 2020, Dostępny online od dnia: 25 juillet 2021, Ostatnio przedlądany w dniu 22 octobre 2021. URL: http://journals.openedition.org/td/16328

Góra strony

O autorze

Magdalena Rabizo-Birek

University of Rzeszów
Dr hab., prof. Uniwersytetu Rzeszowskiego, pracuje w Zakładzie Literatury Polskiej XX i XXI Wieku, redaktorka naczelna kwartalnika „Fraza”. Zajmuje się komparatystyką, bada związki między literaturą i innymi sztukami, interpretuje współczesną literaturę w kontekście tradycji romantycznej. Współredaktorka pierwszych monografii zbiorowych o twórczości Olgi Tokarczuk, Andrzeja Stasiuka i Tomasza Różyckiego.
ORCID: 0000-0002-9696-4095

Góra strony

Prawa autorskie

Teksty Drugie

Góra strony
  • Logo Instytut Badań Literackich PAN
  • Logo Digital Humanities Centre IBL PAN
  • OpenEdition Journals
Search OpenEdition Search

You will be redirected to OpenEdition Search