De Senegalese Tirailleurs
Texte intégral
1De Senegalese Tirailleurs (Tirailleurs Sénégalais) waren een koloniaal infanteriekorps in het Franse leger. Ze werden aanvankelijk gerekruteerd in Senegal, Frans West-Afrika en vervolgens in heel West-, Centraal- en Oost-Afrika: de belangrijkste sub-Saharaanse regio’s van het toenmalige Franse koloniale rijk. Het zelfstandig naamwoord tirailleur, dat zich laat vertalen als ‘schermer’, ‘schutter’ of ‘scherpschutter’, was een benaming die door het Franse leger werd gegeven aan inheemse infanterie die werd gerekruteerd in de verschillende kolonies en overzeese bezittingen van het Franse Rijk in de 19e en 20e eeuw.
2Het eerste bataljon van de Senegalese tirailleurs werd in 1857 opgericht op initiatief van generaal Louis Faidherbe (1818-1889), die toen gouverneur van Senegal was. Hoewel de rekrutering niet beperkt was tot Senegal, kregen deze infanterie-eenheden het adjectief sénégalais omdat daar het eerste regiment was gevormd. De eerste Senegalese Tirailleurs dienden Frankrijk in een aantal oorlogen, waaronder de Eerste Wereldoorlog (met ongeveer 200.000 man, van wie er meer dan 135.000 in Europa vochten en er 30.000 sneuvelden) en de Tweede Wereldoorlog (met 179.000 man, waarvan 40.000 in West-Europa). Andere tirailleurregimenten werden in Frans Noord-Afrika gevormd uit de Arabische en Berberse bevolking van Algerije, Tunesië en Marokko; gezamenlijk werden zij tirailleurs nord-africains of Turcos genoemd. Zij namen ook deel aan de oorlogen in Indochina en Algerije.
3De regimenten Senegalese schutters werden in 1958 omgevormd tot infanterieregimenten ter zee en in de periode van 1960 tot 1962 definitief opgeheven. In verschillende fasen, na de onafhankelijkheid van zijn koloniën, heeft Frankrijk een systeem ingevoerd dat ‘kristallisatie’ wordt genoemd, d.w.z. de bevriezing van de schuld die door het Franse Rijk is aangegaan en die alleen ten laste komt van de metropool, door de waarde van de pensioenpunten te bevriezen op de waarde die werd bereikt bij de toetreding tot de onafhankelijkheid van de landen waarvan de voormalige infanteristen onderdaan waren. Het betreft de Vietnamezen en Cambodjanen reeds in 1958 en vervolgens de Tunesiërs en Marokkanen in 1959.
4Onderdanen van Senegal, Gabon, Tsjaad en de Centraal-Afrikaanse Republiek vielen onder de wet van 30 december 1974 op grond van de jurisprudentie van de Raad van State, die van oordeel was dat de kristallisatiewet van 1959 alleen van toepassing was op onderdanen van staten die ‘ooit behoorden’ (en niet dan behoorden) tot de Unie of de Franse Gemeenschap, een status die zij behielden met de Grondwet van 1958. Na de goedkeuring van artikel 63 van de wet van 1974 ‘neutraliseerde’ de Raad van State de kristallisatie wat hen betrof, omdat de herwaarderingsdecreten niet in het Publicatieblad waren verschenen. Dientengevolge werd een tweede wet aangenomen, waarbij de inwerkingtreding van artikel 14 van de wet van 21 december 1979 met terugwerkende kracht op 1 januari 1975 werd vastgesteld, teneinde de kristallisatie op hen toe te passen.
5Na bijna vijftig jaar procederen (met het Diop-besluit van de Raad van State van 30 november 2001 als resultaat), en na de release van de film Indigènes die de rol van de Noord-Afrikaanse troepen in Europa in 1943-1945 verbeeldde, stemde het Franse parlement op 15 november 2006 uiteindelijk voor een verhoging van de pensioenen van soldaten uit voormalige koloniën in de veteranenbegroting 2007. Zo’n 84.000 voormalige koloniale veteranen van 23 nationaliteiten konden hiervan profiteren, indien zij zich meldden. In januari 2023 heeft Frankrijk ermee ingestemd een minimaal ouderdomspensioen uit te keren aan de laatste tirailleurs, een veertigtal, allen ouder dan 90 jaar, die besloten hebben voltijds in hun land van herkomst te gaan wonen.
6Julien Masson, fotograaf en filmmaker, reisde vier jaar lang naar het hart van deze herinnering in Frankrijk en Senegal. Hij ging op zoek naar deze ongekende helden die tijdens de Tweede Wereldoorlog vochten voor onze vrijheid. Uit deze ontmoetingen zijn een film, een tentoonstelling en een fotoboek voortgekomen.
Mamadou Digue Cissoko’s diploma van de herinneringsmedaille voor veiligheids- en wetshandhavingsoperaties in Noord‑Afrika
Met andere woorden: de Algerijnse oorlog
© Julien Masson
Mamadou Digue Cissoko stelt zijn militaire boekje tentoon, waarin zijn hele carrière in het koloniale leger wordt beschreven
Hij nam deel aan de oorlogen in Indochina en Algerije, waar hij gewond raakte
© Julien Masson
Seydou Bocar Deney, 93 jaar, houdt een foto vast van zichzelf in Indochina waar hij vocht in het 6e RAC (régiment d’artillerie colonial)
© Julien Masson
Issa Cisse toont trots zijn militaire medailles: het Franse Légion d’Honneur, het Croix de Guerre 39/45 en de Ordre National du Lion
© Julien Masson
Issa Cisse meldde zich vrijwillig aan op 1 december 1943, werd ingelijfd bij de 4e RTS (Régiment de Tirailleurs Sénégalais) en nam deel aan de landingen in de Provence in de 9e Colonial Infantry Division
Hij landde op 17 augustus 1944 in Saint-Tropez en nam deel aan de bevrijding van Toulon waar hij enkele maanden gevangenen bewaakte alvorens naar de Alpen te vertrekken. Hij stierf in april 2018 op 96‑jarige leeftijd
© Julien Masson
Alioune Fall was de laatste soldaat die door het Senegalese nationale veteranenbureau werd geregistreerd als deelnemer aan de landingen in de Provence
Hij overleed in januari 2019 op 97-jarige leeftijd
© Julien Masson
Cheikh Fall, een voormalig tirailleur die deelnam aan de landingen in de Provence, kreeg op 15 augustus 2014 de medaille van het Légion d’Honneur uit handen van president François Hollande
Hij overleed in maart 2015
© Julien Masson
Muurschildering van de Senegalese schilder Marcel Christophe Colomb Maleane op een muur in Dakar
Eerbetoon aan de Senegalese tirailleurs die op 1 december 1944 in Thiaroye door het Franse leger en de gendarmerie zijn afgeslacht
© Julien Masson
Ablaye Diedhiou, Indochina-veteraan vaandeldrager bij de herdenking van ‘Thiaroye 44’ op 30 november 2014
© Julien Masson
Op 30 november 2014 bracht president François Hollande hulde op de begraafplaats van Thiaroye
© Julien Masson
Table des illustrations
![]() |
|
|---|---|
| Titre | Dakar: gang van het Senegalese nationale veteranenbureau |
| Crédits | © Julien Masson |
| URL | http://journals.openedition.org/temoigner/docannexe/image/11805/img-1.jpg |
| Fichier | image/jpeg, 310k |
![]() |
|
| Titre | Huis der Veteranen in Saint-Louis |
| Crédits | © Julien Masson |
| URL | http://journals.openedition.org/temoigner/docannexe/image/11805/img-2.jpg |
| Fichier | image/jpeg, 358k |
![]() |
|
| Titre | Mamadou Digue Cissoko’s diploma van de herinneringsmedaille voor veiligheids- en wetshandhavingsoperaties in Noord‑Afrika |
| Légende | Met andere woorden: de Algerijnse oorlog |
| Crédits | © Julien Masson |
| URL | http://journals.openedition.org/temoigner/docannexe/image/11805/img-3.jpg |
| Fichier | image/jpeg, 647k |
![]() |
|
| Titre | Mamadou Digue Cissoko stelt zijn militaire boekje tentoon, waarin zijn hele carrière in het koloniale leger wordt beschreven |
| Légende | Hij nam deel aan de oorlogen in Indochina en Algerije, waar hij gewond raakte |
| Crédits | © Julien Masson |
| URL | http://journals.openedition.org/temoigner/docannexe/image/11805/img-4.jpg |
| Fichier | image/jpeg, 236k |
![]() |
|
| Titre | Seydou Bocar Deney, 93 jaar, houdt een foto vast van zichzelf in Indochina waar hij vocht in het 6e RAC (régiment d’artillerie colonial) |
| Crédits | © Julien Masson |
| URL | http://journals.openedition.org/temoigner/docannexe/image/11805/img-5.jpg |
| Fichier | image/jpeg, 221k |
![]() |
|
| Titre | Issa Cisse toont trots zijn militaire medailles: het Franse Légion d’Honneur, het Croix de Guerre 39/45 en de Ordre National du Lion |
| Crédits | © Julien Masson |
| URL | http://journals.openedition.org/temoigner/docannexe/image/11805/img-6.jpg |
| Fichier | image/jpeg, 251k |
![]() |
|
| Crédits | © Julien Masson |
| URL | http://journals.openedition.org/temoigner/docannexe/image/11805/img-7.jpg |
| Fichier | image/jpeg, 365k |
![]() |
|
| Titre | Issa Cisse meldde zich vrijwillig aan op 1 december 1943, werd ingelijfd bij de 4e RTS (Régiment de Tirailleurs Sénégalais) en nam deel aan de landingen in de Provence in de 9e Colonial Infantry Division |
| Légende | Hij landde op 17 augustus 1944 in Saint-Tropez en nam deel aan de bevrijding van Toulon waar hij enkele maanden gevangenen bewaakte alvorens naar de Alpen te vertrekken. Hij stierf in april 2018 op 96‑jarige leeftijd |
| Crédits | © Julien Masson |
| URL | http://journals.openedition.org/temoigner/docannexe/image/11805/img-8.jpg |
| Fichier | image/jpeg, 304k |
![]() |
|
| Titre | Alioune Fall was de laatste soldaat die door het Senegalese nationale veteranenbureau werd geregistreerd als deelnemer aan de landingen in de Provence |
| Légende | Hij overleed in januari 2019 op 97-jarige leeftijd |
| Crédits | © Julien Masson |
| URL | http://journals.openedition.org/temoigner/docannexe/image/11805/img-9.jpg |
| Fichier | image/jpeg, 350k |
![]() |
|
| Titre | Cheikh Fall, een voormalig tirailleur die deelnam aan de landingen in de Provence, kreeg op 15 augustus 2014 de medaille van het Légion d’Honneur uit handen van president François Hollande |
| Légende | Hij overleed in maart 2015 |
| Crédits | © Julien Masson |
| URL | http://journals.openedition.org/temoigner/docannexe/image/11805/img-10.jpg |
| Fichier | image/jpeg, 546k |
![]() |
|
| Titre | Muurschildering van de Senegalese schilder Marcel Christophe Colomb Maleane op een muur in Dakar |
| Légende | Eerbetoon aan de Senegalese tirailleurs die op 1 december 1944 in Thiaroye door het Franse leger en de gendarmerie zijn afgeslacht |
| Crédits | © Julien Masson |
| URL | http://journals.openedition.org/temoigner/docannexe/image/11805/img-11.jpg |
| Fichier | image/jpeg, 598k |
![]() |
|
| Titre | Ablaye Diedhiou, Indochina-veteraan vaandeldrager bij de herdenking van ‘Thiaroye 44’ op 30 november 2014 |
| Crédits | © Julien Masson |
| URL | http://journals.openedition.org/temoigner/docannexe/image/11805/img-12.jpg |
| Fichier | image/jpeg, 336k |
![]() |
|
| Titre | Op 30 november 2014 bracht president François Hollande hulde op de begraafplaats van Thiaroye |
| Crédits | © Julien Masson |
| URL | http://journals.openedition.org/temoigner/docannexe/image/11805/img-13.jpg |
| Fichier | image/jpeg, 205k |
![]() |
|
| Titre | David, een jonge Fransman van de Fondation des Apprentis d’Auteuil, houdt de hand van Sadio Coulibaly vast nadat hij de groep in vertrouwen heeft genomen |
| Crédits | © Julien Masson |
| URL | http://journals.openedition.org/temoigner/docannexe/image/11805/img-14.jpg |
| Fichier | image/jpeg, 335k |
Pour citer cet article
Référence papier
Julien Masson, « De Senegalese Tirailleurs », Témoigner. Entre histoire et mémoire, 136 | 2023, 14-21.
Référence électronique
Julien Masson, « De Senegalese Tirailleurs », Témoigner. Entre histoire et mémoire [En ligne], 136 | 2023, mis en ligne le 10 avril 2024, consulté le 17 janvier 2026. URL : http://journals.openedition.org/temoigner/11805 ; DOI : https://doi.org/10.4000/temoigner.11805
Haut de pageDroits d’auteur
Le texte et les autres éléments (illustrations, fichiers annexes importés), sont « Tous droits réservés », sauf mention contraire.
Haut de page





















