Navigation – Plan du site

AccueilNuméros118Dictionnaire testimonial et mémorielPostmemory

Dictionnaire testimonial et mémoriel

Postmemory

Postmémoire
Postmemory
Marianne Hirsch
Traduction de Anneleen Spiessens
p. 189-190
Cet article est une traduction de :
Postmémoire [fr]

Texte intégral

1‘Postmemory’ beschrijft de relatie van de ‘volgende generatie’ tot het persoonlijke, collectieve en culturele trauma van de vorige generatie – ervaringen die zij zich enkel kunnen ‘herinneren’ via de verhalen, beelden en praktijken waarmee ze zijn opgegroeid. De overlevering van deze ervaringen verliep echter op zo’n intense en emotionele manier, dat het lijkt alsof het werkelijk herinneringen zijn. Het verband tussen postmemory en het verleden komt in feite niet voort uit de herinnering, maar is het resultaat van verbeelding, projectie en creatie. Wanneer we verpletterende herinneringen erven en opgroeien tussen verhalen die voorafgaan aan onze geboorte of ons bewustzijn, bestaat de kans dat ons eigen levensverhaal wordt overschaduwd, of zelfs volledig verdrongen, door dat van onze voorouders. Dat betekent dat ons leven, al is het onrechtstreeks, wordt beheerst door traumatische fragmenten van gebeurtenissen die nog steeds elke narratieve reconstructie tarten en elk begrip te boven gaan. Die gebeurtenissen mogen dan in het verleden liggen, ze werken door in het heden. Dit is, naar mijn aanvoelen, de structuur van postmemory en het proces dat de generatie ervan kenmerkt.

2Postmemory is geen basis om een bepaalde identiteit te claimen, maar verwijst naar een generationele vorm van overdracht en naar de verschillende manieren waarop die tot stand kan komen. Zelfs in haar meest intieme momenten is het gezinsleven verankerd in een collectieve verbeelding. Die verbeelding bestaat uit imaginaire structuren en projecties eigen aan een generatie, en is ingebed in een bestaand archief aan verhalen en beelden, waardoor individuele en familiale herinneringen veralgemeend en gedeeld kunnen worden. Dan rest de vraag: kunnen we de traumatische ervaringen van anderen overnemen als ervaringen die de onze hadden kunnen zijn, en de gebeurtenissen integreren in ons eigen levensverhaal, zonder ze te imiteren of onrechtmatig toe te eigenen?

3Die vraag heeft niet alleen betrekking op het proces van identificatie, verbeelding en projectie dat we vaststellen bij hen die opgroeiden in een gezin van overlevenden, maar ook bij hen die als minder nauw verwante leden van een generatie of relationeel netwerk een traumatische erfenis delen – en dus ook de nieuwsgierigheid, de drang, de frustrerende noodzaak voelen om het traumatische verleden te kennen. Het gaat hier echter om twee soorten processen. Ik zou daarom een onderscheid willen maken tussen familiale en ‘geaffilieerde postmemory, waarbij ik me baseer op het verschil tussen, enerzijds, een intergenerationele verticale identificatie tussen kind en ouder binnen een gezin, en anderzijds de intragenerationele horizontale identificatie onder tijdgenoten, die kan voortvloeien uit de extrapolatie van het standpunt van dat kind. Geaffilieerde postmemory ontstaat onder tijdgenoten die een connectie hebben met de tweede generatie. Het trauma wordt doorgegeven via structuren die toegankelijk en kneedbaar zijn, en uiteraard overtuigend genoeg zijn om een grotere gemeenschap te kunnen opnemen in een organisch web van herinneringsoverdracht.

4De ‘post’ in ‘postmemory’ houdt meer in dan alleen een vertraging in de tijd, meer dan een situering in de nasleep van de dingen. Ik wil me niet inschrijven in een lineaire, temporele of sequentiële logica. Denk aan de vele ‘posts’ die nog steeds een belangrijke plaats innemen in het huidige intellectuele landschap. ‘Postmodernisme’ en ‘poststructuralisme’, om te beginnen, veronderstellen tegelijkertijd een kritische afstand en een nauwe band met modernisme en structuralisme; ‘postkolonialisme’ betekent niet het einde van het kolonialisme maar diens verontrustende voortzetting, terwijl ‘postfeminisme’ juist werd gebruikt om het vervolg op feminisme aan te duiden. Het lijdt geen twijfel dat we ons nog steeds in een tijdperk van ‘posts’ bevinden die – ten goede of ten kwade – welig blijven tieren: ‘posttraumatisch’, natuurlijk, maar ook ‘postsecularisme’, ‘posthumanisme’, ‘postkolonie’, ‘postraciaal’. Rosalind Morris opperde onlangs dat de ‘post’ werkt zoals een Post-it: het element hecht zich aan de oppervlakte van teksten en concepten, voegt er iets aan toe en transformeert ze in de vorm van een Derridiaans ‘supplement’. Wel komen de ideeën op de Post-its makkelijk los en verliezen ze zo hun connectie met het bronmateriaal. Als een Post-it afvalt, moet het postconcept zelfstandig doorgaan, en kan het in die precaire positie eigen kenmerken ontwikkelen.

5‘Postmemory’ kent de gelaagdheid en vertraging van de andere ‘posts’, en berust als praktijk op het citaat en het supplement. Net als de andere ‘posts’ zoekt ‘postmemory’ het ongemakkelijke evenwicht op tussen continuïteit en ruptuur. Toch is postmemory geen beweging, methode of idee; ik zie het veeleer als een structuur van inter- en transgenerationele terugkeer van traumatische kennis en belichaamde ervaring. Het is een gevolg van traumatische herinnering dat zich manifesteert met een generatie vertraging, in tegenstelling tot een posttraumatische stressstoornis.

6Ik besef dat mijn omschrijving van deze structuur van inter- en transgenerationele trauma-overdracht evenveel vragen oproept als beantwoordt. Waarom vasthouden aan de term ‘herinnering’, memory, om deze transacties te definiëren? Als postmemory niet beperkt blijft tot de intieme familiale ruimte waar de herinnering werkelijk wordt belichaamd, via welke mechanismen kunnen we die ruimte dan openbreken om ook minder nauw verwante, adoptieve getuigen of geaffilieerde tijdgenoten bij het proces te betrekken? Waarom is postmemory eigen aan traumatische herinneringen? Kunnen positieve gebeurtenissen of andere ingrijpende historische momenten dan niet met eenzelfde ambivalente intensiteit doorgegeven worden van de ene generatie op de andere? Welke esthetische en institutionele structuren, welke tropen en technieken geven het best de psychologie van postmemory weer, de continuïteit en discontinuïteit tussen generaties, de leemtes in de kennis, de angst en beklemming na het trauma? En hoe komt het dat visuele media, en fotografie in het bijzonder, zo’n bijzondere rol zijn gaan spelen?

Haut de page

Pour citer cet article

Référence papier

Marianne Hirsch, « Postmemory »Témoigner. Entre histoire et mémoire, 118 | 2014, 189-190.

Référence électronique

Marianne Hirsch, « Postmemory »Témoigner. Entre histoire et mémoire [En ligne], 118 | 2014, mis en ligne le 01 octobre 2015, consulté le 23 avril 2021. URL : http://journals.openedition.org/temoigner/1276 ; DOI : https://doi.org/10.4000/temoigner.1276

Haut de page

Auteur

Marianne Hirsch

Columbia University, New York.

Haut de page

Droits d’auteur

Tous droits réservés

Haut de page
Rechercher dans OpenEdition Search

Vous allez être redirigé vers OpenEdition Search